Làn sóng cấm trẻ em dùng mạng xã hội

Luật cấm trẻ em dùng mạng xã hội là chủ đề đang được thảo luận tại nhiều quốc gia. Ảnh: Zuma Press.

Khởi nguồn từ quy định của Australia, một số quốc gia tại châu Âu và châu Á đang nghiên cứu cấm trẻ em dùng mạng xã hội. Theo WSJ, động thái này được nhiều phụ huynh ủng hộ. Các nhà nghiên cứu ủng hộ luật cho rằng sử dụng smartphone quá mức gây suy giảm sức khỏe tinh thần, khiến trẻ em mắc chứng nghiện màn hình.

Từ Pháp đến Ấn Độ, nhà chức trách đang tranh luận hạn chế trẻ em truy cập các ứng dụng như TikTok, Instagram và YouTube. Đây được xem là bước ngoặt nhằm thắt chặt việc sử dụng, tạo ra thách thức với những nền tảng trong việc tiếp cận nhóm người dùng trẻ.

Tại Mỹ, bang Florida cho biết đã áp dụng lệnh cấm sử dụng mạng xã hội với trẻ em dưới 14 tuổi. Một số bang như California và New York thông qua luật yêu cầu dán nhãn cảnh báo tác hại với thanh thiếu niên khi dùng mạng xã hội.

Lan rộng toàn cầu

Các công ty như Meta và Alphabet đang vướng vào vụ kiện dân sự tại California (Mỹ), tập trung những tác hại tiềm tàng với sức khỏe tinh thần trẻ em khi dùng mạng xã hội.

Khai trước tòa án, CEO Mark Zuckerberg khẳng định mục tiêu tăng trưởng của Meta gắn với mục đích cung cấp thông tin hữu ích cho người dùng thay vì gây nghiện. Công ty không cố gắng thu hút người dùng trẻ em.

TikTok và Snap đã dàn xếp vụ kiện trước khi xét xử. Theo luật sư bào chữa, sản phẩm của các công ty này không gây nghiện, cũng không phải nguyên nhân ảnh hưởng sức khỏe tinh thần của nguyên đơn.

Một số nước châu Âu như Anh, Pháp và Áo có giới hạn về độ tuổi khác nhau, song mục đích chung vẫn là ngăn chặn thanh thiếu niên truy cập các nền tảng hỗ trợ cuộn để xem video, bài viết ngắn.

Những quốc gia châu Âu đã ban hành (hoặc thảo luận) lệnh cấm trẻ em dùng mạng xã hội khi chưa đạt độ tuổi nhất định. Ảnh: WSJ.

Tháng 12/2025, Australia trở thành quốc gia đầu tiên chặn trẻ em dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội. Điều này buộc các công ty như Meta, ByteDance (chủ sở hữu TikTok) và YouTube vô hiệu hóa hàng triệu tài khoản của thanh thiếu niên.

Kể từ đó, Hạ viện Pháp đã thông qua lệnh cấm người dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội, mục tiêu áp dụng trước năm học mới. Tây Ban Nha cũng có kế hoạch cấm mạng xã hội với thanh thiếu niên dưới 16 tuổi.

Các lãnh đạo trong chính phủ Đức cũng ủng hộ lệnh cấm, trong khi Vương quốc Anh sẽ tham vấn ý kiến người dân vào tháng 3.

"Chúng tôi sẽ ban hành quyền hạn mới để đẩy lùi các yếu tố gây nghiện của mạng xã hội, dừng tính năng tự động phát (autoplay), cuộn trang vô hạn, khiến con em dán mắt vào màn hình hàng giờ liền", Thủ tướng Vương quốc Anh Keir Starmer nhấn mạnh.

Trong hội nghị thượng đỉnh về AI tại New Delhi gần đây, Bộ trưởng Công nghệ Ấn Độ cho biết đang đàm phán về độ tuổi sử dụng mạng xã hội với các công ty cung cấp dịch vụ.

Cũng tại hội nghị trên, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng cần bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi tác động tiêu cực của truyền thông xã hội và chatbot AI.

Chưa chứng minh hiệu quả

Theo WSJ, những động thái trên cho thấy sự quan tâm của giới chính trị trước câu hỏi rằng liệu sử dụng mạng xã hội, smartphone rộng rãi có phải nguyên nhân gây gia tăng lo âu, trầm cảm và tự gây hại bản thân với thanh thiếu niên. Nếu có, giải pháp tốt nhất có phải cấm trẻ em truy cập hay không.

Các mạng xã hội thường sử dụng thuật toán đề xuất nội dung dựa trên thói quen xem của người dùng. Một số nhà phân tích cho rằng điều này gây hại trẻ em. Những người khác nêu ra tác động tiềm tàng khi sử dụng smartphone quá mức, cũng như thông báo trên điện thoại với giấc ngủ và phát triển não bộ.

Các nghiên cứu gần đây tại Mỹ và châu Âu cho thấy hầu hết thanh thiếu niên dùng mạng xã hội mỗi ngày. Báo cáo của Quốc hội Pháp cho thấy khoảng 93% học sinh trung học cơ sở có tài khoản mạng xã hội.

Theo Trung tâm nghiên cứu Pew, hầu hết thanh thiếu niên 13-17 tuổi ở Mỹ cho biết truy cập YouTube, TikTok và Instagram hàng ngày, trong đó khoảng 1/5 khẳng định sử dụng mạng xã hội "gần như liên tục".

Tác hại của mạng xã hội với sức khỏe tinh thần thanh thiếu niên chưa được chứng minh rõ ràng. Ảnh: Bloomberg.

Về phía công ty công nghệ và một số tổ chức bảo vệ quyền kỹ thuật số của trẻ em, họ lập luận rằng giới hạn độ tuổi là biện pháp quá lộ liễu và có khả năng phản tác dụng.

Những tổ chức này cho rằng lệnh cấm sẽ cắt đứt thanh thiếu niên khỏi nguồn kết nối, cộng đồng và học tập. Họ nhấn mạnh mối liên hệ giữa mạng xã hội và các vấn đề sức khỏe tinh thần ở thanh thiếu niên chưa được chứng minh.

"Lệnh cấm sẽ chỉ kéo trẻ em đến các ứng dụng nhỏ, ít biện pháp bảo vệ hơn. Đến thời điểm nào đó, chúng sẽ phản tác dụng khi loại trừ trẻ em khỏi cuộc sống số", Jean Gonié, trưởng bộ phận chính sách công của Snap (chủ sở hữu Snapchat) khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi, cho biết.

Tại Australia, một số báo cáo không chính thức cho thấy trẻ em đã chuyển sang các game online có tính năng trò chuyện. YouTube cho rằng quốc gia này đã vội vàng thông qua lệnh cấm, không giúp trẻ em an toàn hơn.

Các nền tảng lập luận rằng cho phép thanh thiếu niên truy cập ứng dụng với trải nghiệm phù hợp độ tuổi sẽ an toàn hơn. Tùy ứng dụng, các biện pháp gồm hạn chế nội dung, chặn nhắn tin và phát livestream, giới hạn thời gian sử dụng hoặc liên kết tài khoản phụ huynh. YouTube cho biết sẽ sớm cho phép phụ huynh chặn con cái xem Shorts.

Một số lãnh đạo công nghệ cho rằng nhiều dự thảo có thể thành luật bởi chúng thu hút sự ủng hộ của phụ huynh thuộc nhiều đảng phái chính trị.

Các nền tảng cũng tận dụng cơ hội để hạ bệ đối thủ. Ví dụ, Meta và TikTok cho rằng nên đưa YouTube vào diện cấm. Snap nhấn mạnh Snapchat chủ yếu chỉ nhắn tin nên không cần bị cấm, trong khi YouTube công khai phản đối toàn diện.