Bức tranh Hoa diên vĩ của Van Gogh. Ảnh: wikipedia.

Hoa diên vĩ - vẽ, chống lại những điều tối tăm

“Từ khi anh ở đây, khu vườn hoang vắng trồng những cây thông lớn, bên dưới cỏ dại mọc cao và um tùm, là đủ để anh làm việc và anh vẫn chưa ra ngoài. [...]

Qua ô cửa sổ có song sắt, anh thấy một mảnh của cánh đồng lúa mì trong miếng đất rào kín, một phong cảnh theo lối Van Goyen, trên cánh đồng, buổi sáng, anh thấy Mặt Trời mọc lên trong niềm vinh quang” (thư gửi Théo, ngày 25 tháng 5 năm 1889).

Bộ mặt tươi đẹp của lo âu

Ngày 8 tháng 5 năm 1889, Vincent đã được tiếp nhận theo yêu cầu của ông vào bệnh viện Sain-Paul-de Mausole, nằm trong vùng phụ cận của Saint-Rémy-de-Provence. Tất cả thư từ của ông khi đó nói lên sự tỉnh táo hết mực cũng như sự tuyệt vọng của ông.

Để chống lại bóng đêm phủ xuống tinh thần của mình, ông có một phương thuốc duy nhất, đó là hội họa.

Vậy là ông khẩn khoản yêu cầu được phép làm việc, được vẽ, vẽ bất cứ thứ gì, cái mà ông nhìn thấy qua khung cửa sổ có lưới sắt, những điều mà ông khám phá ra - chẳng hạn như những bông hoa diên vĩ này - trong khu vườn của nhà thương điên.

Nhờ vào sự thấu hiểu của giám đốc bệnh viện và nhờ sự can thiệp của Théo, ông đã nhanh chóng được phép làm việc trở lại, thời gian đầu, giới hạn phạm vi tìm tòi của ông tại khu vườn bên trong khuôn viên bệnh viện.

Nếu như sự ảnh hưởng của trường phái Nhật Bản vẫn còn chiếm ưu thế trong quan niệm và cách dựng bức tranh này, giá trị thuần trang trí ở đây đã rút lui để nhường chỗ cho một cảm giác lo sợ mà càng trở nên ngột ngạt hơn do vẻ ngoài dễ chịu.

Bởi Vincent sống trong nỗi ám ảnh về sự trở lại của những cơn rối loạn khủng khiếp làm ông sợ hãi và kiệt sức, đè nặng tinh thần ông bằng những ảo giác ghê sợ và những hình ảnh thảm thê, cả trong thính giác và thị giác.

Và đồng thời, ông tuyệt vọng cho rằng việc sáng tác của mình là thất bại (“quá ít sự hòa hợp với những cái mà anh muốn đạt được”).

Một sự sống run rẩy

Lạ lùng thay, trong khi bức tranh này là một trong những bức thành công nhất của Van Gogh, ông lại chỉ coi như một hình nghiên cứu, bỏ qua toàn bộ phác thảo chuẩn bị. Ông đã nhiều lần thể hiện sự mê mẩn đối với loài hoa màu tím này, loài hoa mọc rất nhiều ở vùng phụ cận của Arles.

Ông đặt màu tím quyến rũ cạnh sự sáng chói của màu vàng chanh và sự mộc mạc của màu xanh lục thủy, bằng cách đó thu được một hiệu ứng óng ánh rực rỡ thổi sinh khí vào toàn bộ bề mặt tác phẩm. Phía trên những bông hoa diên vĩ, những đường vạch nhỏ sáng màu tạo nên ấn tượng về sự sống.

Khi phát hiện ra bức tranh này, Théo ấn tượng đến mức ông đã vinh danh nó ở Triển lãm của các nghệ sĩ độc lập vào tháng 9 năm 1889, bên cạnh một kiệt tác khác hẳn, Đêm đầy sao trên sông Rhône. Hai năm sau, sau cái chết của Vincent, nhà văn Octave Mirbeau mua lại nó từ Cha Tanguy.

Ý tưởng thiên tài

Chọn một cỡ cảnh cận thu hẹp không gian, Van Gogh đem đến cho đám hoa diên vĩ vẻ ám muội của một khu rừng nhiệt đới rậm rạp, với nhiều bộ phận quanh co, như thể mang một sự sống đầy lo lắng.

Sự thiếu vắng đường chân trời nhấn mạnh ấn tượng khép kín trong một thế giới ra đời từ một trí tưởng tượng đầy đau khổ.

Chống lại sự hư vô đang đe dọa, vẽ hình ảnh tượng trưng về những sự rối rắm là vũ khí cuối cùng của nghệ sĩ, như ông đã gọi tên là “cột thu lôi cho căn bệnh của anh” trong một bức thư.