Bức tranh Những người ăn khoai của Van Gogh. Ảnh: wikipedia

“Trong số những tác phẩm của mình, rốt cuộc, anh đánh giá bức tranh về những người nông dân ăn khoai tây được vẽ ở Nuenen là bức mà anh vẽ tốt nhất”. Van Gogh viết những lời này năm 1887, tức hai năm sau khi thực hiện tác phẩm.

Lời nói này có thể gây ngạc nhiên khi xuất phát từ một người không bao giờ hài lòng, nhưng quan trọng là nó giúp chúng ta xác định bức Những người ăn khoai là một dấu mốc thực sự trong sự nghiệp nghệ sĩ của ông.

Cái tẻ nhạt được biến đổi

Một tối, ở Nuenen, Vincent đến ngôi nhà tranh của gia đình De Groote. Đó là giờ ăn, trời tối đến nỗi những khuôn mặt chỉ thấp thoáng hiện ra dưới quầng sáng yếu ớt của ngọn đèn dầu. Trên bàn ăn, chỉ có một đĩa khoai tây và vài tách cà phê được bà chủ nhà chuẩn bị.

Ấn tượng đến ngay lập tức, nhưng việc sáng tác thì kéo dài. Họa sĩ phải thêm vào nguồn sáng thứ hai để nhìn rõ hơn. Nguồn sáng này được giấu phía sau bé gái đang quay lưng lại người xem, ánh sáng lay lắt của ngọn đèn không đủ sức làm nổi lên các chi tiết của căn nhà.

Dù những người cùng thời có phần dè dặt trước những nét vụng về và cứng nhắc của tác phẩm, tất cả đều lung lay trước ấn tượng kịch tính toát lên từ khung cảnh tẻ nhạt đến sững sờ này.

Tìm kiếm cái thường ngày

Năm thành viên trong một gia đình nông dân tụ họp quanh chiếc bàn; một phụ nữ rót cà phê cho người đàn ông ở bên trái. Những khuôn mặt nổi bật lên với tính chất thô kệch gần như tranh biếm họa. Vincent đã vẽ rất nhiều bức phác thảo trước khi thực hiện bức tranh.

Đặc biệt, hoạt động của bàn tay cho thấy sự chú ý của họa sĩ đến những cử chỉ thường ngày và mong muốn mãnh liệt không rời xa hiện thực. Trục trung tâm được tạo nên nhờ vào hình dáng của bé gái quay lưng về phía người xem, và phía trên cô bé, đung đưa chiếc đèn dầu mà ánh sáng yếu mờ tỏa lên nội cảnh nghèo nàn.

Là người Hà Lan, Van Gogh là hậu duệ của những bậc thầy Hà Lan thế kỷ XVII – đứng đầu là Rembrandt – người biết cách trao cho ánh sáng nội cảnh tất cả những sắc thái bí mật của sự thân mật.

Chính chiều sâu của bóng tối tạo nên độ dày cho các đồ vật của cuộc sống thường nhật. Cụ thể, trong bức tranh này, sự bố trí các nét điểm xuyết ánh sáng đóng vai trò chủ chốt trong việc đảm bảo sự sống động của màu sắc, được xử lý một cách tiết chế, màu đất son và màu đất là các tông màu chủ đạo của tác phẩm trong đó gần như chỉ có màu vàng, thường được trộn với màu xanh da trời, được dùng để xua tan cảnh tối tăm.

Chi tiết đáng chú ý

Đầu của người phụ nữ nông dân ở bên phải tương ứng hoàn toàn với thứ mà Van Gogh tìm kiếm trong nhiều nghiên cứu của mình, “những khuôn mặt thô và phẳng, trán thấp và môi dày”. Một sức mạnh biểu hiện như thế chỉ có thể tìm thấy trong các tác phẩm của Hals và Rubens.