 |
| Một vụ nổ tại Tel Aviv, Israel ngày 28/2/2026. Ảnh: THX/TTXVN. |
Bất chấp hàng loạt cảnh báo từ các chuyên gia Trung Đông về nguy cơ châm ngòi cho một cuộc xung đột có thể nhấn chìm toàn bộ khu vực, Mỹ và Israel đã tiến hành tấn công Iran từ hôm 28/2 sau nhiều tuần đe dọa. Iran lập tức phản công vào các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông cùng nhiều mục tiêu khác. Câu hỏi đặt ra không chỉ là liệu Mỹ có thể giành chiến thắng quân sự hay không, mà quan trọng hơn: điều gì sẽ xảy ra sau đó?
Iran không phải là Iraq
Theo bài phân tích đăng trên trang Asia Sentinel ngày 1/3, việc Mỹ chinh phục Iran sẽ là một nhiệm vụ khó khăn hơn nhiều so với Iraq. Iraq có dân số 45 triệu người, trong khi dân số Iran là 92 triệu người. Nhưng con số không phải là yếu tố duy nhất tạo ra sự khác biệt.
Iran, không giống Iraq, đã chứng minh năng lực quân sự ấn tượng, chiến lược hiệu quả và khả năng xây dựng mạng lưới đồng minh hùng mạnh trải rộng khắp khu vực, bao gồm Hezbollah ở Liban, Hamas ở Gaza và lực lượng Houthi ở Yemen. Trong cuộc tấn công Liban năm 2006, quân đội Israel đã bất ngờ nhận ra rằng Hezbollah - được Iran huấn luyện bài bản - đã trở nên mạnh hơn rất nhiều so với trước. Đối mặt với tổn thất cao ngoài dự kiến, Israel buộc phải rút lui.
Bài học đau đớn từ Iraq
Dựa trên bài học từ "Chiến dịch Tự do Iraq" của Tổng thống Mỹ George W. Bush về cái giá của việc hành động mà không có kế hoạch hậu chiến, sai lầm cốt lõi của các chiến lược gia chủ chốt - Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld và Phó Tổng thống Dick Cheney - là ngăn Bộ Ngoại giao soạn thảo phương án cho giai đoạn sau khi chế độ Saddam sụp đổ. Hệ quả: một cuộc chiến kéo dài gần 8 năm, từ 2003 đến 2011, cướp đi sinh mạng hơn 4.400 binh sĩ Mỹ, làm bị thương thêm 37.000 người. Chi phí chiến tranh thực tế ước tính từ 700 tỷ đến 800 tỷ USD, chưa kể thêm 2 nghìn tỷ USD dành cho hỗ trợ cựu chiến binh phục hồi sau chiến tranh.
Đặc phái viên của Tổng thống Bush, L. Paul Bremer, đã giải tán toàn bộ chính quyền Saddam và đội ngũ sĩ quan quân đội Iraq mà không hề cân nhắc họ sẽ làm gì. Sai lầm đó đã cướp đi sinh mạng hàng nghìn người Mỹ và đẩy Iraq vào cảnh khốn cùng.
Kịch bản nguy hiểm nếu Iran sụp đổ
Bài viết phân tích hai kịch bản có thể xảy ra nếu chính quyền ở Tehran bị lật đổ, cả hai đều đáng lo ngại. Thứ nhất, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể nắm quyền - một phiên bản khác của Saddam Hussein, nhưng lần này sở hữu đầy đủ kiến thức để chế tạo vũ khí hạt nhân hoạt động được. Thứ hai, nếu IRGC cũng không thể kiểm soát tình hình, Iran nguy cơ rơi vào nội chiến, dẫn đến làn sóng di cư ồ ạt lan rộng khắp Trung Đông. Hậu quả cuối cùng là gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu - vì Trung Đông vẫn là nguồn cung cấp năng lượng đáng kể của thế giới - và hỗn loạn lan rộng trên quy mô toàn cầu.
Đồng thời, tác giả cũng lưu ý rằng ném bom không làm cho các mối đe dọa biến mất; nó chỉ khiến chúng di chuyển đến nơi khác.
Chính quyền và khoảng trống chuyên môn
Một yếu tố khiến nhiều nhà quan sát lo ngại là đội ngũ cố vấn của chính quyền Trump hiện tại. Bài viết chỉ ra rằng ít nhất chính quyền Bush còn có những cố vấn chuyên môn cao, dù đôi khi sai lầm. Chính quyền Trump thậm chí không có được điều đó. Giám đốc Tình báo Quốc gia hiện tại được đánh giá là hoàn toàn thiếu kinh nghiệm tình báo, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng chỉ có thời gian ngắn phục vụ bán thời gian trong Lực lượng Vệ binh Quốc gia trước khi trở thành người dẫn chương trình cuối tuần trên kênh Fox News.
Đặc điểm nổi bật của Tổng thống Trump, theo bài viết, là sự sẵn sàng tin vào bản năng hơn là lắng nghe chuyên gia. Sau khi chứng kiến vụ bắt giữ nhanh chóng Tổng thống Nicolás Maduro ở Venezuela, ông Trump có thể tin rằng mọi chuyện sẽ lại diễn ra suôn sẻ như vậy với Iran. Tuy nhiên, đây là một nhận định được cho là thiếu cơ sở thực tế.
Khả năng Mỹ đạt được chiến thắng quân sự tương đối dễ dàng không phải là không thể, nhưng bài viết nhấn mạnh rằng đó không phải là vấn đề quan trọng nhất. Vấn đề thực sự nằm ở những gì diễn ra tiếp theo. Và đó chính xác là điều mà không ai trong chính quyền Trump hiện tại dường như có câu trả lời.
Bài viết kết luận: nếu Tổng thống Trump mắc sai lầm, ông ấy sẽ thất bại - nhưng tất cả chúng ta cũng sẽ là người thua cuộc cùng.
