Khai phá 'mỏ tài nguyên' của ngành xuất bản Việt

Ông Nguyễn Thành Lợi trò chuyện cùng tác giả Isabelle Muller (tác giả sách Loan - Từ cuộc đời của một con chim phượng hoàng) tại Đường sách TP.HCM.

Tết là thời điểm của khởi đầu. Nhưng với ngành xuất bản, khởi đầu lớn nhất không nằm ở số đầu sách mới, mà ở một câu hỏi căn bản: sách có còn chỉ là sách?

Phóng viên trò chuyện với ông Nguyễn Thành Lợi, Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM (NXB) về hành trình mong muốn từ “làm sách” sang “làm nội dung tri thức” - một bước đi được xem là sống còn trong bối cảnh công nghiệp văn hóa đang trở thành động lực tăng trưởng mới.

IP nội dung là tất yếu

- Nếu phải chọn một câu để nói về xuất bản lúc này, ông sẽ nói gì?

- “Cuốn sách không phải điểm kết thúc. Nó là điểm khởi đầu.” Trong nhiều năm, chúng ta quen nhìn xuất bản như một ngành sản xuất sản phẩm văn hóa - in và phát hành sách. Nhưng khi công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được xác định là động lực phát triển mới, thì nội dung tri thức nằm trong sách mới chính là tài sản lớn nhất.

Nếu chỉ in và bán sách, chúng ta đang đứng ở khúc thấp nhất của chuỗi giá trị. Nếu biết khai thác nội dung, chúng ta đang sở hữu một mỏ tài nguyên tri thức.

- “Mỏ tài nguyên tri thức” - ông có thể giải thích rõ hơn?

- Mỗi năm, NXB Tổng hợp TP.HCM xuất bản khoảng 1.000 đầu sách. Rất nhiều trong số đó là sách về lịch sử, văn hóa, con người TP.HCM; sách tri thức, chính luận - xã hội.

Nếu chỉ tính doanh thu bản in, giá trị của những nội dung này là hữu hạn. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, một cuốn sách có thể trở thành sách điện tử, audiobook, bài học số, tư liệu cho phim tài liệu, chất liệu cho truyền hình, thậm chí là nền tảng cho du lịch văn hóa.

Một câu chuyện, một nhân vật, một chủ đề có thể sống trên nhiều nền tảng và tạo ra giá trị lâu dài. Xuất bản vì thế không nên chỉ làm ra sản phẩm, mà phải tạo ra tài sản nội dung.

Ông Nguyễn Thành Lợi

Chúng tôi gọi đó là “IP nội dung” - tài sản trí tuệ hình thành từ sách. Một câu chuyện, một nhân vật, một chủ đề có thể sống trên nhiều nền tảng và tạo ra giá trị lâu dài.

Xuất bản vì thế không nên chỉ làm ra sản phẩm, mà phải tạo ra tài sản nội dung.

- Với một đơn vị công lập, nói đến IP nội dung có phải là quá tham vọng?

- Không phải tham vọng, mà là tất yếu. Về pháp lý, Luật Xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ đã quy định rõ quyền tác giả, quyền khai thác và chuyển giao nội dung. Việc phát triển IP nội dung thực chất là tạo lập, bảo hộ và khai thác hợp pháp tài sản trí tuệ từ sách.

Chúng tôi không có tham vọng làm phim hay làm game. Chúng tôi muốn làm tốt phần lõi của mình: tạo ra nội dung tri thức chất lượng, có chiều sâu và có khả năng lan tỏa. Khi nội dung đủ mạnh, các ngành sáng tạo khác sẽ có nền tảng để phát triển.

Hình thành hệ nội dung từ những cuốn sách

- Nhưng để chuyển từ “làm sách” sang “làm nội dung”, chắc chắn không dễ?

- Đúng vậy. Có ba điểm nghẽn lớn. Thứ nhất là cơ chế. Phát triển nội dung số, audiobook hay dự án IP đòi hỏi đầu tư ban đầu và chấp nhận rủi ro sáng tạo. Trong khi đó, các đơn vị xuất bản công lập vẫn chịu nhiều ràng buộc về tài chính.

Nếu biết khai thác nội dung, chúng ta đang sở hữu một mỏ tài nguyên tri thức.

Ông Nguyễn Thành Lợi

Thứ hai là nhân lực. Xuất bản thời số hóa cần biên tập viên giỏi, nhưng cũng cần nhân sự công nghệ, bản quyền, marketing, dữ liệu. Cuộc cạnh tranh nhân sự với khu vực tư nhân là rất thực.

Thứ ba là hạ tầng. Nếu không có nền tảng số và hệ thống dùng chung, rất khó để nội dung đi xa.

- Vậy đâu là “cú hích” cần thiết?

- Trước hết, cần nhìn nội dung như một tài sản chiến lược. Những nhóm sách về địa phương, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đối ngoại… nên được đặt hàng theo dự án dài hạn, thay vì từng đầu sách rời rạc.

Thứ hai, cần cơ chế đồng hành giữa Nhà nước và xã hội. Nhà nước đầu tư cho việc hình thành tài sản trí tuệ ban đầu; doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo tham gia khai thác, thương mại hóa trên cơ sở pháp luật.

Thứ ba, cần linh hoạt hơn về nhân lực và cơ chế trả thu nhập theo hiệu quả. Nội dung sáng tạo cần động lực sáng tạo.

- Nếu nhìn về năm mới, ông kỳ vọng điều gì?

- Tôi kỳ vọng xuất bản sẽ bước vào năm mới với một tâm thế khác: không chỉ đếm số đầu sách, mà đo giá trị nội dung. Một cuốn sách hay là điều đáng quý. Nhưng nếu từ cuốn sách đó hình thành một hệ nội dung có sức sống lâu dài, thì giá trị của tri thức sẽ được nhân lên nhiều lần. Và có lẽ, đó mới là cách xuất bản viết thêm vai trò của mình trong kỷ nguyên sáng tạo.

- Xin cảm ơn ông và xin chúc NXB Tổng hợp TP.HCM năm mới nhiều điều tốt đẹp!