Khả năng đọc hiểu của học sinh Mỹ lao dốc

Khả năng đọc hiểu của học sinh Mỹ suy giảm đáng kể. Ảnh: Pexels.

Điểm đọc hiểu của nhóm học sinh Mỹ 15 tuổi giảm mạnh kể từ năm 2022, xuống gần mức thấp nhất trong 25 năm qua. Trong khi đó, điểm toán cũng thuộc nhóm thấp nhất kể từ khi Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) được tổ chức lần đầu vào năm 2000.

Kết quả PISA mới nhất được công bố hôm 8/9 cho thấy học sinh Mỹ đang bị vượt qua ở nhiều lĩnh vực bởi học sinh tại các quốc gia và khu vực có thành tích hàng đầu ở châu Á, đặc biệt là Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số địa phương của Trung Quốc, theo New York Times.

Điểm đọc giảm đáng kể

PISA là kỳ thi đánh giá năng lực học sinh 15 tuổi trên toàn thế giới, tập trung vào ba năng lực chính gồm đọc hiểu, toán và khoa học. Trong đợt khảo sát mới nhất, hơn 760.000 thanh thiếu niên tại 91 quốc gia, vùng lãnh thổ tham gia. Khoảng 4.600 học sinh Mỹ đã tham gia bài đánh giá này.

So với 37 quốc gia khác thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Mỹ vẫn đạt kết quả trên mức trung bình ở đọc hiểu và khoa học, còn điểm toán ở khoảng giữa bảng xếp hạng. Tuy nhiên, khoảng cách với những hệ thống giáo dục dẫn đầu đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.

Cụ thể, chỉ 8% thanh thiếu niên Mỹ đạt các cấp độ cao nhất về toán trong bài đánh giá PISA. Tỷ lệ này ở Singapore lên tới 37%, Hàn Quốc 23% và Nhật Bản 22%. Với nhóm học sinh tại Trung Quốc, tỷ lệ đạt mức cao nhất lên tới 54%.

Ở môn đọc hiểu, học sinh Mỹ có kết quả tương đương học sinh Australia và Canada. Còn với khoa học, các em có thành tích tương đương học sinh Thụy Sĩ và Phần Lan. Tuy nhiên, một vấn đề đáng chú ý là tỷ lệ học sinh Mỹ không đạt được trình độ cơ bản về đọc hiểu và toán đã tăng trong thập niên qua.

Đây là mức năng lực được xem là tối thiểu để một học sinh có thể xử lý những tình huống thực tế đơn giản, chẳng hạn đọc và hiểu một hóa đơn điện nước.

Kết quả mới nhất tiếp tục nối dài xu hướng suy giảm điểm số của học sinh Mỹ trong khoảng một thập niên qua. Đà giảm thực tế đã xuất hiện từ trước đại dịch Covid-19. Bà Margaret Spellings, cựu Bộ trưởng Giáo dục Mỹ, cho rằng tình hình đòi hỏi hành động ở nhiều cấp độ.

“Con em chúng ta đang đi sai hướng. Đây đều là những kỹ năng hoàn toàn thiết yếu đối với thành công của các em và của chúng ta”, bà Spellings nói, đồng thời ra lời kêu gọi hành động khẩn cấp ở mọi cấp độ.

Tuy nhiên, sự suy giảm trong kết quả học tập không chỉ xảy ra tại Mỹ. Điểm đọc hiểu tại nhiều quốc gia công nghiệp phát triển đã giảm so với mức đỉnh năm 2012, trong khi điểm toán trên toàn cầu cũng đi xuống kể từ năm 2018.

Các chuyên gia cho rằng sự phổ biến của công nghệ có thể là một trong những nguyên nhân. Điện thoại thông minh, mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng hiện diện trong đời sống học sinh, khiến các em dễ bị phân tâm và dành ít thời gian hơn cho việc đọc vì sở thích.

Một biểu hiện đáng chú ý là sự gia tăng của nhóm được PISA gọi là “người đọc vội”. Đây là những học sinh có xu hướng đọc lướt văn bản nhanh chóng nhưng đưa ra câu trả lời không chính xác. Tỷ lệ này trên toàn cầu gần như tăng gấp đôi từ năm 2018 đến năm 2025.

Điểm đọc của học sinh Mỹ bị học sinh các nước châu Á bỏ xa. Ảnh: Pexels.

Nhiều nước châu Á bỏ xa Mỹ

Trong khi học sinh Mỹ tiếp tục giảm điểm, Singapore lại tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu, cùng Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc cũng có kết quả nổi bật, dù dữ liệu của nước này cần được xem xét thêm vì mẫu khảo sát bị giới hạn phạm vi.

Tại Trung Quốc, PISA chỉ khảo sát học sinh tại Thượng Hải, Bắc Kinh, Giang Tô và Chiết Giang - những khu vực ven biển giàu có và phát triển của Trung Quốc. Việc chỉ lựa chọn một số địa phương làm dấy lên hoài nghi về khả năng kết quả không phản ánh đầy đủ trình độ học sinh trên toàn quốc.

Dù vậy, bà Tracey Burns, Giám đốc chiến lược và nghiên cứu toàn cầu của Trung tâm Quốc gia về Giáo dục và Kinh tế thuộc OECD, cho rằng không nên xem nhẹ thành tích của nhóm học sinh này. Bốn khu vực được khảo sát có dân số đông, bao gồm cả những khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn, đồng thời là nơi tập trung nhiều nhân tài hàng đầu của Trung Quốc.

Theo bà Burns, kết quả này đáng chú ý bởi những học sinh đang được so sánh hôm nay sẽ trở thành lực lượng lao động cạnh tranh với học sinh Mỹ về việc làm và khả năng tạo ra những đổi mới trong tương lai.

Bà ước tính học sinh Trung Quốc trong nhóm khảo sát có trình độ toán trung bình cao hơn học sinh Mỹ hơn 5 năm và có trình độ khoa học cao hơn trong 3 năm gần đây.

Khoảng cách không chỉ nằm ở điểm số mà còn ở cách các hệ thống giáo dục hàng đầu hỗ trợ nhóm học sinh yếu thế. Ông Andreas Schleicher, người phụ trách PISA tại OECD, cho biết những quốc gia châu Á có thành tích cao thường tìm cách đưa những giáo viên và hiệu trưởng giỏi nhất đến các trường có nhiều học sinh gặp khó khăn.

Ông Schleicher phân tích thêm Mỹ có xu hướng ưu tiên giảm sĩ số lớp học khi đứng trước lựa chọn giữa một lớp ít học sinh và một giáo viên giỏi hơn. Trong khi đó, một số hệ thống giáo dục châu Á chấp nhận lớp học đông hơn để dành nguồn lực thu hút những người có năng lực tốt nhất vào nghề giáo.

Cách tiếp cận với AI cũng tạo ra khác biệt. Tại nhiều nước phương Tây, AI thường được sử dụng để giúp học sinh hoàn thành nhiệm vụ dễ dàng hơn. Trong khi đó, tại các quốc gia châu Á có thành tích hàng đầu, công nghệ này chủ yếu được giáo viên sử dụng nhằm thúc đẩy học sinh suy nghĩ sâu hơn và làm việc nhiều hơn.

Dù kết quả cho thấy sự tụt hậu của học sinh Mỹ, các nhà nghiên cứu cũng cảnh báo cần thận trọng khi đánh giá dữ liệu. Mẫu khảo sát của Mỹ chỉ gồm khoảng 4.600 học sinh tại 144 trường, trong khi tỷ lệ phản hồi thấp hơn mục tiêu của PISA.

Bên cạnh đó, vào năm 2025, trong khuôn khổ kế hoạch thu hẹp Bộ Giáo dục, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã cắt giảm nhân sự tại cơ quan liên bang chịu trách nhiệm tổ chức PISA ở Mỹ. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến mức độ đại diện của dữ liệu.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng các hạn chế về mẫu khảo sát không làm thay đổi một thực tế rằng học sinh Mỹ đang mất dần lợi thế so với nhiều hệ thống giáo dục khác.

Giai đoạn này, Mỹ không có chương trình giáo dục thống nhất ở cấp liên bang. Khi đó, trách nhiệm cải thiện kết quả sẽ được đặt lên từng bang.

Ông Kevin Huffman, cựu Ủy viên Giáo dục bang Tennessee, hiện lãnh đạo một tổ chức phi lợi nhuận về giải pháp giáo dục, cho rằng các địa phương cần chủ động hành động để đảo ngược xu hướng.

“Không ai có thể đứng ngoài cuộc”, ông Huffman nhấn mạnh.