Thời gian gần đây, thị trường âm nhạc Việt Nam ghi nhận sự xuất hiện của nhiều sản phẩm gây tranh cãi về nội dung và ca từ. Các ca khúc như Con mèo xuân (Khuyến Dương), Một Việt Nam mới tinh, Về miền Tây chơi (V.STAR), Không thử sao biết (VIN), Last Night (Quốc Kang), Pickleball (Đỗ Phú Quí) hay Đánh bắt cá xa bờ (Trương Thảo Nhi)… bị một bộ phận khán giả nhận xét là thiếu chiều sâu nghệ thuật, mang tính giải trí dễ dãi hoặc chạy theo trào lưu.
Chỉ vài tháng trước, ca sĩ Jack bị xử phạt 55 triệu đồng và đình chỉ biểu diễn 9 tháng vì trình diễn ca khúc có lời lẽ bị cho là phản cảm trong một đêm nhạc tại Hà Nội.
Cùng thời điểm, một số tác phẩm cũng bị nhắc nhở có ngôn từ dung tục như Miền mộng mị (GDucky), Sự nghiệp chướng (Pháo), CLME (Hoàng Tôn x Andree x Tinle), Kẹo (Andree), Cao ốc 20 (B Ray x Đạt G), Trình (HIEUTHUHAI)… Sau đó, một số rapper chủ động gỡ MV.
Không chỉ tại Việt Nam, việc siết chặt đối với các sản phẩm âm nhạc có nội dung phản cảm đã được nhiều quốc gia thực hiện từ lâu.
Trung Quốc kiểm duyệt nghiêm ngặt ngành giải trí
Theo tờ People, từ cách đây nhiều năm, Bộ Văn hóa Trung Quốc triển khai chiến dịch rà soát quy mô lớn đối với các sản phẩm âm nhạc trực tuyến có dấu hiệu vi phạm pháp luật và chuẩn mực xã hội. Kết quả, 120 ca khúc bị xác định chứa nội dung khiêu dâm, bạo lực, kích động tội phạm hoặc làm tổn hại đến đạo đức công cộng.
Các nền tảng phân phối nhạc trực tuyến bị yêu cầu gỡ bỏ ngay lập tức những bài hát này, đồng thời bị cảnh báo sẽ chịu chế tài nghiêm khắc nếu không tuân thủ. Trong danh sách bị điểm tên có một số nghệ sĩ nổi tiếng.
Tới 2018, 4.664 sản phẩm âm nhạc trực tuyến, hơn 100.000 video clip và 4.300 bình luận của người dùng đã bị xóa vì vi phạm, theo hãng tin Tân Hoa Xã.
Trong bài viết vào cuối năm 2024, tờ CNN đề cập chính quyền Trung Quốc coi văn hóa đại chúng là chiến trường tư tưởng quan trọng nên từ lâu đã kiểm soát chặt chẽ ngành giải trí bằng các biện pháp kiểm duyệt nghiêm ngặt. Nhưng họ cũng khuyến khích sự phát triển của ngành này, đặc biệt là các ngành công nghiệp trong nước như điện ảnh và âm nhạc, sử dụng chúng để khơi dậy lòng yêu nước.
Bàn về sự ảnh hưởng của các bài hát nhảm nhí, dung tục với tờ People, một chuyên gia Trung Quốc cho rằng việc nghe hoặc ngân nga những bài hát có nội dung tục tĩu đôi khi được xem như cách giải tỏa cảm xúc tiêu cực. Tuy nhiên, với thanh thiếu niên, điều này có thể hình thành thói quen lệch lạc. Khi đối diện thất bại hoặc bất mãn, họ dễ tìm đến loại nhạc này, từ đó làm suy giảm khả năng kiểm soát cảm xúc và có nguy cơ dẫn đến hành vi tiêu cực.
Nhà sản xuất âm nhạc Li Jin nhận định trách nhiệm trước hết thuộc về các nền tảng phân phối nội dung. Theo ông, nguyên nhân khiến một bài hát bị gỡ bỏ có thể đến từ lời ca phản cảm hoặc giá trị mà tác phẩm truyền tải. Ngoài ra, đời sống cá nhân và hình ảnh công chúng của nghệ sĩ cũng là yếu tố được cân nhắc. Ông cho rằng những ca sĩ có nền tảng hoặc hành xử gây tranh cãi cần được giám sát chặt chẽ hơn.
Ông nhấn mạnh âm nhạc không chỉ là hình thức giải trí mà còn là phương tiện biểu đạt quan điểm của nghệ sĩ về xã hội và con người. Nội dung âm nhạc phản ánh trải nghiệm, cảm xúc và hệ giá trị của người sáng tác, đồng thời tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến người nghe. Vì vậy, âm nhạc có vai trò xã hội và giáo dục quan trọng.
Đặc biệt, đối với trẻ em và thanh thiếu niên từ 6 đến 18 tuổi - giai đoạn đang hình thành nhận thức và nhân cách - việc tiếp cận các sản phẩm âm nhạc lệch chuẩn có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận về bản thân, người khác và thế giới xung quanh.
Hàng loạt ca khúc nhạy cảm bị cấm ở Hàn Quốc
Trong khi đó, tại Hàn Quốc, việc kiểm soát nội dung âm nhạc phát sóng trên truyền hình từ lâu đã được thực hiện khá chặt chẽ, với nhiều ca khúc từng bị cấm vì ca từ được đánh giá là dung tục hoặc nhạy cảm.
Đài truyền hình KBS từng xác định 2 bài hát trong album Proof của BTS không đủ điều kiện phát sóng vì lời ca được cho là “sử dụng từ ngữ tục tĩu, thô thiển và mang sắc thái khiếm nhã”. Dù không công bố chi tiết từng câu chữ vi phạm, phía đài khẳng định nội dung này không phù hợp với tiêu chí phát sóng đại chúng.
 |
| Ca khúc Wife của (G)I-DLE cũng bị KBS đưa vào danh sách cấm. Ảnh: CUBE. |
Tương tự, năm 2024, ca khúc Wife của (G)I-DLE cũng bị KBS đưa vào diện cấm phát. Theo hãng tin Yonhap, đài truyền hình không nêu cụ thể câu từ gây tranh cãi nhưng cho biết bài hát chứa “nhiều ẩn dụ mang sắc thái tình dục”. Đại diện KBS lưu ý nếu nhóm muốn quảng bá ca khúc trên truyền hình trong tương lai, việc chỉnh sửa lời bài hát gần như là điều khó tránh khỏi.
Trước đó, KBS cũng từng có nhiều quyết định tương tự. Năm 2015, Dope của BTS bị cấm vì bị cho là có lời lẽ dung tục. Năm 2019, Kill This Love của BlackPink cũng không được phát sóng với lý do trong MV có cảnh thành viên Rosé lái xe mà không thắt dây an toàn. Ngoài ra, hàng loạt sản phẩm khác như Joker (Dal Shabet) hay Mirotic (TVXQ)... cũng từng bị cấm với các lý do liên quan đến nội dung hoặc hình ảnh.
Hiện nay, tất cả đài truyền hình lớn tại Hàn Quốc đều có bộ phận kiểm duyệt riêng, nơi các bản nhạc mới phát hành - cả tiếng Hàn lẫn tiếng Anh - phải được gửi duyệt trước khi lên sóng. Quy trình này vận hành song song với danh sách đen do chính phủ ban hành và được giám sát bởi các cơ quan kiểm duyệt do nhà nước chỉ định.
 |
| Kill This Love của BlackPink bị cấm phát sóng trên đài KBS. Ảnh: YG Entertainment. |
Các đài truyền hình có thể nhận cảnh báo hoặc đối mặt với rủi ro pháp lý nếu phát sóng những ca khúc nằm trong danh sách cấm của chính phủ. Ngược lại, các nhà sản xuất chương trình cũng có thể bị xử lý kỷ luật nội bộ nếu phát bài hát đã được chính phủ cho phép nhưng bị chính đài của họ đưa vào diện không phù hợp.
Ở thị trường phương Tây, nghệ thuật được đón nhận thoải mái, tự do hơn. Nhưng ngay cả thế, giới hạn tự do trong âm nhạc cũng nhiều lần là đề tài thảo luận trên truyền thông, mạng xã hội. Chẳng hạn, ca khúc WAP của Cardi B phát hành năm 2025 gây tranh cãi dữ dội vì ca từ nhạy cảm.
Theo CNN, âm nhạc hiện diện trong mọi khía cạnh của cuộc sống nên có thể ảnh hưởng đến người nghe rất nhiều. Nó có thể tác động đến bệnh tật, trầm cảm, thói quen chi tiêu, năng suất làm việc và nhận thức của chúng ta về thế giới.
CNN trích dẫn một nghiên cứu, cho thấy các bài hát bạo lực dẫn đến những suy nghĩ hung hăng hơn theo 3 khía cạnh khác nhau. Tương tự, bài hát vui hay buồn đều có thể tác động tới cảm xúc của người nghe. Do đó, việc những sản phẩm có nội dung nhảm nhí, dung tục có thể ảnh hưởng xấu tới khán giả là điều khó tránh.
