|
|
Giới chuyên gia cho rằng kế hoạch của Tổng thống Donald Trump về việc thu phí để Mỹ bảo vệ tàu thuyền qua eo biển Hormuz có thể vướng rào cản pháp lý và khó được chấp nhận. Ảnh: Reuters. |
Kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, các hãng vận tải biển liên tục kêu gọi tăng cường các biện pháp bảo vệ để tàu thuyền có thể đi qua eo biển Hormuz an toàn. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại toàn cầu, đồng thời nằm dưới sự kiểm soát của Iran.
Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẵn sàng đảm nhận vai trò bảo vệ hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đổi lại, mọi lô hàng đi qua tuyến đường này sẽ phải trả khoản phí tương đương 20% giá trị, Reuters cho biết.
"Kể từ thời điểm này, nước Mỹ sẽ được biết đến với danh xưng 'Người bảo vệ eo biển Hormuz'. Để bảo đảm công bằng, chúng tôi sẽ được hoàn trả 20% trên mọi lô hàng vận chuyển qua khu vực nhằm bù đắp toàn bộ chi phí cần thiết cho nhiệm vụ bảo đảm an toàn, an ninh tại một trong những vùng biển bất ổn nhất thế giới", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 13/7.
Tuy nhiên, đề xuất này ngay lập tức đặt ra hàng loạt câu hỏi về cách thức triển khai cũng như tính hợp pháp.
Ai sẽ là người trả khoản phí này?
Theo John McCown, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải (Center for Maritime Strategy), trước khi quyết định có sử dụng dịch vụ hay không, các doanh nghiệp vận tải cần biết chính xác khoản phí sẽ được tính như thế nào, theo CNN. Tuy nhiên, bài đăng của ông Trump không làm rõ cơ chế này.
Ông McCown đặt câu hỏi liệu mức phí 20% được tính trên tổng chi phí mà Mỹ bỏ ra để bảo vệ eo biển rồi phân bổ cho các tàu, hay dựa trên chi phí hộ tống của Hải quân Mỹ, hoặc thậm chí là 20% giá trị hàng hóa chuyên chở.
Dù theo cách tính nào, ông McCown cho rằng khoản phí nhiều khả năng sẽ cao đến mức không bên nào sẵn sàng chi trả.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất Mỹ bảo vệ tàu thuyền qua eo biển Hormuz để đổi lấy khoản phí 20% trên hàng hóa. Ảnh: Reuters. |
Nếu đề xuất áp phí của ông Trump được triển khai, một tàu chở dầu cỡ lớn chở đầy hàng khi đi qua eo biển Hormuz có thể phải trả tới khoảng 30 triệu USD tiền phí bảo vệ. Con số này cao hơn rất nhiều so với mức phí khoảng 2 triệu USD mà Iran được cho là từng thu đối với các tàu thuyền lựa chọn trả phí để hoạt động trong khu vực, Al Jazeera cho biết.
Theo thông lệ của ngành vận tải biển, chủ hàng thường chỉ trả cho hãng vận tải khoản phí tương đương 2-3% giá trị hàng hóa. Với mức phí lên tới 20%, tức cao gấp gần 10 lần, chi phí này sẽ vượt quá khả năng chấp nhận của phần lớn doanh nghiệp.
Tuy nhiên, quyết định cuối cùng có thể lại nằm trong tay các công ty bảo hiểm. Nếu đánh giá rủi ro an ninh tại eo biển Hormuz quá lớn, các doanh nghiệp bảo hiểm hoàn toàn có thể từ chối bảo hiểm cho tàu thuyền đi qua khu vực này, bất kể chủ tàu có chấp nhận trả tiền để được Mỹ bảo vệ hay không.
Đề xuất này có hợp pháp?
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quốc tế, nơi tàu thuyền được hưởng quyền tự do quá cảnh theo luật pháp quốc tế. Trước đây, Iran từng áp dụng một số khoản phí mà nước này gọi là phí dịch vụ đối với tàu thuyền qua lại, song hiện các khoản thu này không còn được thực hiện.
Theo giáo sư James Kraska, chuyên gia luật hàng hải quốc tế tại Trường Chiến tranh Hải quân Mỹ (US Naval War College), về bản chất những khoản phí đó là phí qua lại và không được luật pháp quốc tế cho phép.
Ông cho rằng thông điệp của ông Trump nên được hiểu là Mỹ sẽ tổ chức các đoàn tàu được hộ tống (convoy) đi qua eo biển Hormuz, và các chủ tàu có thể tự nguyện lựa chọn tham gia nếu muốn, đồng thời trả phí cho dịch vụ bảo vệ này.
Theo giáo sư Kraska, cách tiếp cận đó không vi phạm luật pháp quốc tế, bởi đây là dịch vụ tự nguyện chứ không phải khoản phí bắt buộc để được quyền đi qua eo biển.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng một chính sách hợp pháp chưa chắc đã là một chính sách nên được áp dụng.
 |
Bjorn Vang Jensen, cố vấn cấp cao của nền tảng phân tích vận tải Xeneta, cho biết lần gần nhất thế giới chứng kiến mô hình tương tự là khi Đan Mạch thu phí đối với tàu nước ngoài đi qua eo biển Øresund từ đầu thế kỷ XV đến giữa thế kỷ XIX. Khi đó, mức phí cũng được tính dựa trên giá trị khai báo của hàng hóa.
"Điều trớ trêu là chính sự can thiệp của Mỹ sau này đã góp phần chấm dứt mô hình thu phí đó", ông Jensen nhận định.
Đáng chú ý, Ngoại trưởng Mỹ từng khẳng định cách đây không lâu rằng việc áp phí đối với tàu thuyền đi qua các tuyến đường thủy quốc tế là không phù hợp với luật pháp quốc tế.
Dù vậy, Tổng thống Trump vẫn bảo vệ đề xuất của mình. Ông cho rằng nhiều nền kinh tế giàu có đang hưởng lợi từ tuyến hàng hải chiến lược qua eo biển Hormuz, vì vậy Mỹ cần được bù đắp các chi phí bỏ ra để bảo đảm an toàn cho hoạt động vận tải trên tuyến đường này.
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
