Huế thanh thoát, tinh tế trong 'Bộ sưu tập mù sương'

Những chuyến tàu chợ từ Đà Nẵng ra Huế thường xình xịch rời ga vào lúc chiều muộn. Trên toa tàu chật chội là sinh viên trốn vé, người buôn gà vịt và những hành khách mang theo đủ thứ lỉnh kỉnh.

Trong một chuyến tàu như thế, Z gặp một thiếu nữ có đôi mắt sáng kỳ lạ. Nàng tên Daphne. Cuộc gặp này mở ra một chuỗi duyên nợ bí ẩn, đưa Z đi qua những căn phòng trọ, khu vườn, quán rượu, ngôi chùa và những giấc mơ chập chờn giữa đất cố đô.

Đó cũng là thế giới trong Bộ sưu tập mù sương, tập truyện ngắn của Hạo Nguyên (sinh năm 1980 ở Đà Nẵng). Huế trong sách không hẳn là thành phố có thể nhìn thấy bằng mắt. Đó là Huế được nhớ lại, được mơ thấy và đôi khi hiện ra như một “cảnh giới” khác.

Cố đô Huế giữa mộng mơ bảng lảng

Ký ức về Huế trong Bộ sưu tập mù sương bắt đầu từ một trận lụt.

Năm 1999, tại vùng rốn lũ Phú Vang, lụt dâng cao, ngâm nước suốt một tuần căn nhà ba gian nơi Z đang ở. Đó là nhà của mẹ ông thầy Lưu, người có cậu con trai đã quy y. Nước lũ đánh gãy chốt cửa chính, khiến cánh cửa “đong đưa theo sóng như một ả dở hơi”.

Giữa đêm lạnh, con lợn trong cũi bất ngờ phá cửa lao xuống dòng nước. Z phải cởi bộ quần áo khô duy nhất để đuổi theo. Khi vừa tóm được con vật, cả người lẫn lợn bất ngờ hẫng chân, rơi tọt xuống một cái giếng khô.

Một trận lụt, một con lợn, một cái giếng thình lình xuất hiện.

Trong thế giới của Hạo Nguyên, những thứ tưởng như chẳng liên quan này lại đứng cạnh nhau một cách tự nhiên. Thực tại ở đây thường xuyên trượt sang một vùng khác, nơi những chuyện phi lý diễn ra với vẻ bình thản của đời sống thường ngày.

Cũng tại căn nhà ấy, giữa mảnh vườn và những ngày tháng ở trọ, Z trải qua một khoảng đời chậm rãi của tuổi trẻ. Những đêm trăng sáng, tiếng ếch nhái râm ran, ánh đom đóm lập lòe ngoài đồng. Trong nhà, chàng sinh viên trẻ say sưa đọc Cám dỗ lần cuối của Kazantzakis.

Rồi từ căn nhà đó, đời sống của Z tiếp tục trôi qua những không gian khác của Huế. Sau đó là căn phòng trọ có tên “Ba Tiêu Am” gần Bến Ngự.

Z sống cùng Y, một sinh viên Đại học Nghệ thuật. Đêm xuống, đĩa nhạc Khánh Ly, Sơn Ca 4, vang lên với câu hát “Đêm ta nằm bóng tối che ngang”. Y ngồi vẽ. Những bức tranh sau đó được anh lặng lẽ đem ra vườn đốt trong làn hương trầm.

Có những buổi chiều khác, Z, Y và Bob gặp nhau ở một quán rượu nhỏ xóm Ngự Viên. Bob là chàng sinh viên thanh nhạc mê Bob Dylan. Bên bình rượu rắn và khói thuốc, ba người nói về một “Trung Tâm” được viết hoa, về hành trình tâm linh, về đỉnh núi Thiên Cấm và những cõi mơ mà có lẽ chính họ cũng không chắc mình đã hiểu.

Huế trong tập truyện được tạo nên từ những điều rất nhỏ: một căn phòng trọ, một khu vườn, tiếng ếch ngoài đồng, ánh đom đóm, một bản nhạc, một bình rượu, một chuyến tàu chạy trong đêm…

Thành phố đi cùng những chàng trai trẻ đang loay hoay tìm kiếm một điều gì đó mà chính họ cũng chưa thể gọi tên cho đúng.

Những chàng trai đi lạc ở Huế

Hạo Nguyên sinh ra ở Đà Nẵng nhưng trong Bộ sưu tập mù sương, Huế mới là nơi những câu chuyện diễn ra.

Có lẽ bởi thế mà nhà văn Hồ Anh Thái phải nhắc đến câu ca dao “Học trò trong Quảng ra thi / Thấy cô gái Huế chân đi không đành” trong lời bạt cuối tập truyện.

Những chàng sinh viên trong sách không phải những nhân vật phi thường. Y, Z, Bob học văn khoa, mỹ thuật, âm nhạc; họ trọ học, uống rượu, nghe nhạc, đọc sách, vẽ tranh, đi tàu và lang thang.

Theo nhà văn Hồ Anh Thái, những con người ấy lại có một dáng vẻ khác. Ông gọi họ là những sinh viên mang tâm thế “tưng tửng man man”, những người cứ loay hoay giữa cuộc đời, như những ký hiệu lạc lối.

Một người có thể ngồi dưới đáy giếng khô. Một người có thể đốt tranh trong vườn. Một người cứ tìm mãi một nơi gọi là “Trung Tâm” viết hoa.

Trong sách, những sự việc không nhất thiết phải được giải thích đến tận cùng. Nhà văn Hồ Anh Thái cho rằng Hạo Nguyên đã tạo dựng một “cảnh giới” riêng, tách khỏi thực tại thông thường để người đọc bước vào thế giới của những giấc mơ và ẩn ức.

Ông viết: “Trong số nhiều người viết mà tôi biên tập và giới thiệu từ tác phẩm đầu tay, Hạo Nguyên thuộc số ít người đến gần nhất với văn chương tinh túy, anh cũng là người có gu thanh thoát hơn cả”.

Điều Hồ Anh Thái chú ý nằm ở cách Hạo Nguyên quan sát thế giới. Theo ông, tác giả không phô diễn kiến văn một cách khiên cưỡng mà vận dụng con mắt của một họa sĩ để nhìn những sắc độ màu sắc và đôi tai của người am hiểu âm nhạc để lắng nghe những nhịp điệu nhỏ nhất.

Nhờ vậy, Huế hiện lên trong một cảnh sắc khác biệt.

Đây là Huế của tiếng chổi quét sân, tiếng ếch nhái ngoài đồng, ánh đom đóm, mùi hương trầm, một đĩa nhạc Khánh Ly, một bình rượu rắn và một chuyến tàu chợ chạy trong đêm.

Hồ Anh Thái bày tỏ sự trân trọng với 11 truyện ngắn liên hoàn trong tập sách, cho rằng chúng được kết nối chặt chẽ như một tiểu thuyết hoàn chỉnh. Ông tiếc vì Hạo Nguyên viết ít nhưng tin Bộ sưu tập mù sương có thể dẫn dụ độc giả vào một không gian mơ tưởng tinh khôi và đầy hy vọng.