Hóa thạch 150 triệu năm ở Trung Quốc hé lộ chim tiến hóa từ khủng long

Phục dựng hai loài chim nguyên thủy sống vào kỷ Jura là Zhengheornis buyu (phía trước) và Fujianvenator prodigiosus (phía sau), cho thấy sự khác biệt về chiều dài đuôi giữa hai loài. Ảnh: sciencenet.cn.

Các nhà nghiên cứu thuộc Viện Cổ sinh vật học và Cổ nhân học Động vật có xương sống, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) và Viện Nghiên cứu Khoa học Địa chất tỉnh Phúc Kiến, cho biết một hóa thạch khủng long giống chim sống vào cuối kỷ Jura, khoảng 150 triệu năm trước, được phát hiện tại tỉnh Phúc Kiến. Loài mới được đặt tên là Zhengheornis buyu.

Theo Wang Min, tác giả chính của nghiên cứu và là nhà nghiên cứu tại Viện Cổ sinh vật học và Cổ nhân học Động vật có xương sống thuộc CAS, đây là hóa thạch chim kỷ Jura mới với cấu trúc đuôi độc đáo chưa từng được phát hiện trước đây, góp phần hoàn thiện một "mảnh ghép" quan trọng trong quá trình tiến hóa.

Hóa thạch cho thấy loài này có chiếc đuôi ngắn hơn các khủng long giống chim cùng thời, với số lượng đốt sống đuôi ít hơn nhưng chưa hình thành pygostyle - cấu trúc hình thành từ sự hợp nhất của các đốt sống cuối cùng ở đuôi.

Điều này cho thấy chim hiện đại đã mất dần chiếc đuôi dài bằng xương của tổ tiên khủng long theo quá trình từng bước, thay vì trải qua một sự chuyển đổi đột ngột như giới khoa học từng cho rằng, theo tạp chí khoa học Science Advances.

Dù phần đầu không còn nguyên vẹn, hóa thạch Zhengheornis buyu vẫn cung cấp nhiều manh mối giúp các nhà khoa học giải mã quá trình tiến hóa của đuôi chim. Ảnh: Wang Min.

Wang Min phát hiện hóa thạch trong một cuộc khảo sát tại huyện Chính Hòa, tỉnh Phúc Kiến, nơi cũng từng phát hiện nhiều hóa thạch khủng long quan trọng khác của Trung Quốc.

Nhóm nghiên cứu xác định đây nhiều khả năng là cá thể đã trưởng thành hoặc gần trưởng thành, không có dấu hiệu dị tật ảnh hưởng đến cấu trúc cơ thể. Hóa thạch có 15 đốt sống đuôi ngắn. Để so sánh, Archaeopteryx - loài khủng long giống chim được nhiều nhà khoa học xem là loài chim đầu tiên - có khoảng 23 đốt sống đuôi, trong khi một số loài khủng long khác có tới 30 đốt.

Theo các nhà nghiên cứu, chiếc đuôi ngắn hơn có thể mang lại lợi thế về khí động học cho Zhengheornis, giúp giảm trọng lượng cơ thể, tăng độ cứng của đuôi và cải thiện khả năng kiểm soát khi bay. Tuy nhiên, do hóa thạch không mang các đặc điểm chuyên biệt cho cả việc bay lẫn sinh sống trên mặt đất, họ nhận định loài này có thể chưa thích nghi hoàn toàn với bất kỳ môi trường nào.

Nhóm tác giả cho biết mẫu chuẩn của Zhengheornis là cá thể trưởng thành nhỏ nhất trong số các loài khủng long chân thú không có pygostyle từng được ghi nhận. Hóa thạch chỉ dài khoảng 20 cm và có trọng lượng ước tính từ 74-163 gram.

Trước đó, người dân phát hiện hoá thạch trứng khủng long tại Quảng Châu (Trung Quốc). Ảnh: Southern Metropolis Daily.

Các nhà nghiên cứu cho rằng một số loài chim nguyên thủy đã thu nhỏ kích thước cơ thể sớm hơn nhiều so với nhận thức trước đây. Đây có thể là giai đoạn thử nghiệm quan trọng trong quá trình hình thành khả năng lượn và bay.

Đây cũng là hóa thạch chim nguyên thủy thứ 4 được phát hiện trong quần thể sinh vật kỷ Jura, cho thấy nhóm chim và các họ hàng tuyệt chủng gần nhất của chúng đã có mức độ đa dạng đáng kể từ khoảng 150 triệu năm trước.