Trước kia, Tản Đà đã nghĩ ra món "hoa đại ăn ghém", điều này được ghi lại qua những lời kể của bạn bè về ông. Ảnh minh họa: P.T.

Từ “huyền thoại” nay đã trở nên khá cởi mở và bình dân. Huyền thoại không nhất thiết còn là câu chuyện “huyền hoặc” của thời xa xưa nữa, nó đã len chân đến hầu hết ngõ ngách của cuộc sống với biên độ mở hơn rất nhiều: “Huyền thoại bóng đá”, “di sản huyền thoại” là những cụm từ dùng rộng rãi, ở đây, tôi muốn nói đến “huyền thoại” về các nhà văn nổi tiếng.

Tôi nghĩ người mở đường cho những “huyền thoại” của lớp nhà văn hiện đại Việt Nam là Tản Đà. Tản Đà là một nhân vật quan trọng trong nền văn học hiện đại Việt Nam, là gạch nối giữa thời trung đại và hiện đại. Trong công trình Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh đã đưa Tản Đà ở vị trí đầu tiên với một bài viết rất trang trọng thành kính. Các nhà văn tiền chiến như Vũ Bằng, Nguyễn Vỹ… trong các trang hồi ký của mình đều cung kính tôn Tản Đà ở vị thế “anh cả” của làng văn Việt.

Tài thơ văn của Tản Đà thiết nghĩ không cần nói nhiều nhưng cuộc đời và cách sống của ông cũng đầy chất huyền thoại ấy là phẩm chất “ngông” nghệ sĩ được nhiều người kính nể và lưu truyền.

Về cách sống của Tản Đà có lẽ điều đáng nói đầu tiên là ông rất coi trọng sự ăn uống. Ông biến sự ăn uống trở thành một nghệ thuật cầu kì và điệu nghệ. Đã có nhiều câu chuyện về cách ăn uống kì khôi của Tản Đà, ví dụ một con ngỗng ông chỉ ăn món tái và gan hấp, món cá thì rất coi trọng bộ lòng, uống rượu thì chỉ dùng be không dùng chai và trong bữa nhậu thì phải có một vài cái hoả lò (bếp than) đặt cạnh mới thấy khoái thú.

Lúc Tản Đà còn sống, số người khen, chê Tản Đà gần như ngang bằng nhau, chê kịch liệt nhất có lẽ là Phạm Quỳnh trên tạp chí Nam Phong. Nhưng khi Tản Đà mất đi, người ta nhận thấy vai trò của Tản Đà rất quan trọng, nhiều tờ báo văn chương ra những số đặc biệt về ông và ngay trong năm nhà thơ mất (1939) có liền hai quyển sách viết về Tản Đà, đó là Uống rượu với Tản Đà của Trương Tửu và Thi sĩ Tản Đà của Lê Thanh.

Đặc biệt “huyền thoại” về sự ăn uống của Tản Đà được Nguyễn Tố kì công viết hẳn một quyển sách Tản Đà thực phẩm in năm 1944. Điều đặc biệt của Tản Đà ở chỗ này, nếu các bậc hậu sinh như Thạch Lam, Nguyễn Tuân chỉ cầu kì về cách ăn uống thì Tản Đà còn tự sáng chế ra những món ăn chưa từng có như “nước mắm sườn”, “ốc nướng vỏ sò”, “hoa đại ăn nghém”, “rau sắng nướng”… Thậm chí ông còn có ý định sản xuất và kinh doanh những sản phẩm mang tên mình như “mắm Tản Đà, “ớt Tản Đà”…

Khi Tản Đà viết trong Khối tình con: “Muốn ăn rau sắng chùa Hương/Tiền đò ngại tốn, con đường ngại xa/Người đi ta lại ở nhà/Cái dưa thời khú, cái cà thời thâm”. Thì bà Song Khê, em ruột nhà thơ Tương Phố liền gửi cho Tản Đà ít rau sắng kèm theo mấy lời: “Kính dâng rau sắng chùa Hương/Tiền đò đỡ tốn, con đường đỡ xa/Không đi thì gửi lại nhà/Thay cho dưa khú cùng là cà thâm”.

Tuy trọng ăn uống như vậy nhưng Tản Đà lại rất khí khái, ông quyết không làm những việc mình không thích hoặc lương tâm bị cắn rứt. Ví thử như khi thấy ông anh rể túng thiếu quá, người em vợ Tản Đà là Nguyễn Tiến Lãng khi ấy đang làm thư ký cho Toàn quyền Đông Dương René Robin muốn giới thiệu ông làm trong văn phòng tu thư ở phủ toàn quyền để ông có tiền trang trải cuộc sống nhưng Tản Đà kiên quyết từ chối.

Khi biết chuyện Tản Đà từ chối lời đề nghị làm việc cho phủ toàn quyền, nhà văn Khái Hưng đã rất cảm kích liền tặng Tản Đà một món tiền kha khá để nhà văn tiêu dần nhưng Tản Đà đã làm ngay mấy chầu rượu tưng bừng đến nhẵn túi!

Là một người ham sống, ham chơi nhưng có lúc Tản Đà chán đời đến mức tịch cốc để chết nhưng không thành. Gần cuối đời, lúc túng quẫn quá, ông đã mở một phòng xem lí số và dạy chữ Nho nhưng không thành công. Lý do ông chết cũng đặc biệt, Tản Đà đi uống rượu ở nhà bạn, dọc đường về nóng bức quá liền nhảy xuống đầm tắm, bị cảm vài hôm rồi mất!