Hiểu về 'ngọn lửa âm ỉ' của bệnh tật trong mỗi người

Phản ứng viêm cấp tính được xem như một "đội cứu hỏa" tự nhiên của cơ thể trước các nhân tố đe dọa sức khỏe, ví dụ chấn thương, nhiễm trùng. "Đội cứu hỏa" hoạt động theo cơ chế phản ứng nhanh, tấn công mạnh, rút lui nhanh - một chiến dịch chớp nhoáng.

Tuy nhiên, do một số nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan, "đội cứu hỏa" này có thể rơi vào tình huống "quá tải", buộc phải liên tục hoạt động mà không được rút lui, dẫn tới trở thành kẻ phá hoại âm thầm cho cơ thể.

Làm thế nào để điều hòa hoạt động của "đội cứu hỏa" này? TS.BS Đặng Ngọc Hùng đã lý giải vấn đề này trong cuốn sách Mã ngầm của bệnh tật - Viêm mạn tính và hành trình điều hòa cân bằng dinh dưỡng.

Cuốn sách Mã ngầm của bệnh tật - Viêm mạn tính và hành trình điều hòa cân bằng dinh dưỡng. Ảnh: NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

Khi nào "đội cứu hỏa" của cơ thể quá tải?

Điểm nổi bật của cuốn sách là lý giải các cơ chế hoạt động của cơ thể theo cách dễ hiểu với độc giả đại chúng, giúp sách dễ tiếp cận với cả những người không nắm vững kiến thức y khoa, dinh dưỡng.

TS.BS Đặng Ngọc Hùng là người sáng lập kiêm Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng (NERCI).

Bác sĩ gọi phản ứng viêm là "đội cứu hỏa" tự nhiên của cơ thể. Khi cơ thể phát hiện các yếu tố gây hại (được tác giả gọi là "đám cháy"), phản ứng viêm ngăn chặn "đám cháy" lây lan toàn cơ thể. "Đội cứu hỏa" xử lý "đám cháy" theo cơ chế nhanh gọn, mạnh mẽ, quyết liệt nhưng có giới hạn và biết điểm dừng. Sau khi xử lý xong mối nguy hại, "đội cứu hỏa" sẽ "rút quân", tức phản ứng viêm giảm dần. Đây là cơ chế lành mạnh của cơ thể, là người bạn đồng hành với con người qua hàng triệu năm tiến hóa.

Tuy nhiên, cuộc sống sinh hoạt và dinh dưỡng không lành mạnh khiến cơ chế trên bị "lệch lạc". Tác giả gọi đây là "bi kịch của thời hiện đại", khi cơ thể mỗi ngày có hàng chục "đám cháy" nho nhỏ, bập bùng khắp nơi trong cơ thể. Có thể đó là khói độc từ thuốc lá, môi trường; có thể đó là thức ăn kém chất lượng như thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm nhiều đường. Đó cũng có thể là stress tâm lý kéo dài, khiến cơ thể liên tục phát ra "báo động cháy" giả, làm "đội cứu hỏa" phải hoạt động liên tục.

Khi phản ứng viêm diễn ra liên tục, cơ thể rơi vào tình trạng viêm mạn tính. Tác giả cũng ví von viêm mạn tính giống "cuộc nội chiến" kéo dài của cơ thể.

Làm thế nào để sống với "ngọn lửa" bên trong cơ thể?

Tuy nhiên, "cuộc nội chiến" này có thể tìm được cách kiểm soát. "Mục tiêu của chúng ta không phải loại bỏ hoàn toàn 'đội cứu hỏa', mà là học cách giúp họ quay trở lại nhịp điệu làm việc tự nhiên: mạnh mẽ khi cần, yên tĩnh khi không cần. Đó chính là nghệ thuật điều hòa viêm", tác giả viết.

Trong các chương tiếp theo, tác giả lý giải cơ chế của tình trạng viêm, giải mã các chỉ số sức khỏe (tác giả gọi là "bảng điều khiển" cơ thể), nêu những hậu quả khi phản ứng viêm lan rộng.

Độc giả sẽ thấy thú vị khi gặp những câu chuyện khá "phiêu lưu", "anh hùng" khi tác giả nói về các phản ứng tự nhiên trong cơ thể. Có thể thấy ngay sự thú vị này khi đọc mục lục: "Cuộc nội gián", "Hai nhánh quân của hệ miễn dịch", "Khi lính gác nhìn nhầm", "Từ chiến tranh đến hòa điệu", "Nhà máy viêm ẩn trong vòng eo", "Hệ thống báo cháy chập mạch"...

Trong chương cuối, "Hành trình dập tắt ngọn lửa viêm", tác giả gợi ý các cách hành động, đưa ra kiến thức về các trụ cột cho sức khỏe gồm dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và quản lý stress. Trong đó, vận động là liều thuốc kháng viêm tự nhiên; giấc ngủ là thời gian cơ thể tái tạo và dọn dẹp; quản lý stress là sức mạnh của sự tĩnh lặng và kết nối.

Làm thế nào để sống với "ngọn lửa" bên trong cơ thể? Làm thế nào để truy tìm "kẻ châm lửa" ẩn náu trong bữa ăn, không khí và tâm trí? Cuốn sách là cuộc "du hành" khám phá các "thành phố cơ quan", để thấy cơ chế tự nhiên của con người có khả năng tự chữa lành kỳ lạ, nhưng khả năng đó cũng có thể trở thành mối nguy hiểm nếu không có chiến lược.

"Viêm chính là người đưa tin, một tín hiệu SOS từ cơ thể. Một cơn sốt hay vết sưng là lời nhắc nhở cơ thể đang chiến đấu [...] Mục tiêu lúc này không phải dập tắt hoàn toàn ngọn lửa, mà là trở thành người điều phối thông thái, biết khi nào cần bùng lên chống kẻ xâm lược và khi nào làm dịu nó thành đốm than hồng ấm áp", tác giả kết luận.

TS.BS. Đặng Ngọc Hùng là người sáng lập kiêm Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng (NERCI). Từ hành trình đồng hành cùng hàng nghìn người bệnh, TS.BS xây dựng triết lý "Nourish": Con người và tự nhiên vốn là một và cơ thể luôn mang sẵn khả năng tự chữa lành.

Cuốn sách kết hợp những kết quả nghiên cứu khoa học hiện đại với kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động khám, chữa bệnh của tác giả, nhằm cung cấp cho bạn đọc những kiến thức y học cập nhật, có giá trị tham khảo về vai trò của viêm mạn tính đối với sức khỏe con người.