Như Tiền Phong đã phản ánh, bà Lê Thị Bích Thủy, Hiệu trưởng trường Tiểu học số 2 Thanh Trạch (tỉnh Quảng Trị), được phân công 2 tiết/tuần nhưng thừa nhận không xây dựng thời khóa biểu cố định, có tuần không đứng lớp tiết nào.
"Thời gian đứng lớp” chủ yếu được bà sử dụng để khảo sát chất lượng, kiểm tra nhiều lớp, kể cả những môn ngoài chuyên môn giảng dạy. Trong khi đó, các hồ sơ chuyên môn - căn cứ bắt buộc để xác nhận giờ dạy - không được lập đầy đủ theo quy định.
Vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính công
Điều đáng nói, dù không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ giảng dạy theo định mức, trong nhiều năm liền, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng của trường này vẫn được chi trả phụ cấp đứng lớp 35%, khoản phụ cấp được thiết kế để bù đắp cho lao động giảng dạy trực tiếp của nhà giáo, không phải cho hoạt động quản lý chung.
Theo luật sư Nguyễn Thanh Tú, Giám đốc Công ty Luật Việt Kim, việc cán bộ quản lý trường học không đứng lớp đủ số tiết theo quy định nhưng vẫn hưởng phụ cấp ưu đãi nghề là hành vi vi phạm chế độ chính sách và nguyên tắc quản lý tài chính công.
Trước hết, về mặt tài chính, cơ quan có thẩm quyền buộc phải thu hồi toàn bộ số tiền phụ cấp đã chi trả sai trong các năm vi phạm để nộp lại ngân sách nhà nước. Đây là biện pháp bắt buộc, không phụ thuộc vào động cơ hay giải trình chủ quan của cá nhân liên quan.
Luật sư Thanh Tú khẳng định nếu việc chi trả phụ cấp không đúng thực tế làm sai lệch sổ sách kế toán, đơn vị còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, tài chính. Xa hơn, trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cũng sẽ được xem xét theo các quy định về xử lý, kỷ luật viên chức.
 |
| Ảnh: Minh họa. |
Căn cứ Nghị định 112/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 71/2023/NĐ-CP), tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có thể bị xử lý, kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo cho tới cách chức, thậm chí buộc thôi việc nếu hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu trục lợi từ chức vụ, quyền hạn.
Trong trường hợp các cá nhân là đảng viên, trách nhiệm còn được xem xét song song theo kỷ luật Đảng với các hình thức từ khiển trách đến khai trừ, tùy theo mức độ thiệt hại và bản chất hành vi.
Về nguyên tắc pháp lý, luật sư Nguyễn Thanh Tú cho biết các quy định hiện hành không cho phép ban giám hiệu “miễn đứng lớp”. Thông tư 28/2009/TT-BGDĐT (được sửa đổi bởi Thông tư 15/2017/TT-BGDĐT) quy định rõ: Hiệu trưởng phải giảng dạy tối thiểu 2 tiết/tuần, phó hiệu trưởng tối thiểu 4 tiết/tuần, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép miễn, giảm theo quy định. Việc không thực hiện đủ số tiết này mà vẫn nhận phụ cấp đứng lớp là sai quy định.
Lỗ hổng quản trị nội bộ trường học
Vấn đề cốt lõi không nằm ở chỗ ban giám hiệu có “bận công việc quản lý" hay không, mà ở chỗ phụ cấp đứng lớp chỉ được chi trả khi có hoạt động giảng dạy thực tế, được phân công rõ ràng, có thời khóa biểu và có hồ sơ chuyên môn hợp lệ. “Dạy không lịch”, “dạy không hồ sơ”, về mặt pháp lý được xem như không dạy.
Từ vụ việc ở Thanh Trạch, một lỗ hổng quản trị đang lộ diện: Cơ chế kiểm soát nội bộ ở nhiều trường học còn dựa nặng vào niềm tin và báo cáo hành chính, trong khi thiếu kiểm tra chéo thực chất giữa phân công chuyên môn, hồ sơ giảng dạy và quyết toán tài chính.
Khi hiệu trưởng vừa là người phân công, vừa là người thụ hưởng, lại thiếu cơ chế giám sát độc lập, nguy cơ sai phạm là điều khó tránh.
Nếu cơ quan chức năng xác định có hành vi cố ý lập khống hồ sơ, ký xác nhận khống giờ dạy để chiếm đoạt tiền ngân sách, vụ việc không chỉ dừng ở xử lý hành chính hay kỷ luật viên chức, mà còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về các tội danh như lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ hoặc giả mạo trong công tác.
Câu chuyện phụ cấp đứng lớp ở một trường tiểu học vì thế không còn là vấn đề cá biệt. Nó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt kỷ cương thực thi chính sách trong ngành giáo dục, nơi mà mọi khoản chi - dù mang danh “ưu đãi nghề” - cũng phải được đo bằng giờ dạy thật, việc làm thật, thay vì những khoảng mờ trong hồ sơ.
Quy định về việc ban giám hiệu phải đứng lớp và điều kiện hưởng phụ cấp ưu đãi nghề hiện nay không thiếu, không mơ hồ. Định mức tiết dạy, yêu cầu hồ sơ chuyên môn và nguyên tắc chi trả phụ cấp đã được pháp luật quy định rõ. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất lại nằm ở khâu thực thi và giám sát.
Trong thực tế, việc xác nhận giờ dạy của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng chủ yếu dựa vào báo cáo nội bộ, thiếu kiểm tra chéo giữa phân công chuyên môn, hồ sơ giảng dạy và quyết toán tài chính. Khi người quản lý đồng thời là người tự xác nhận mức độ hoàn thành nhiệm vụ của chính mình, nguy cơ “hợp thức hóa” phụ cấp là điều khó tránh.
Vụ việc ở Thanh Trạch cho thấy nếu không có cơ chế giám sát độc lập, minh bạch hóa giờ dạy và trách nhiệm giải trình, phụ cấp đứng lớp rất dễ bị biến thành khoản chi mang tính hình thức, làm xói mòn kỷ cương tài chính và niềm tin trong nội bộ trường học.
