Giới khoa học cảnh báo siêu động đất có thể xảy ra tại Nhật Bản

Nhân viên cứu hộ triển khai hoạt động tìm kiếm và cứu nạn tại một ngôi nhà bị sập sau trận động đất mạnh 7,1 độ xảy ra ở thị trấn Hikawa, tỉnh Kumamoto, miền Nam Nhật Bản, ngày 29/7. Ảnh: Reuters.

Theo tờ nhật báo uy tín hàng đầu Nhật Bản Asahi Shimbun, nhiều nghiên cứu khoa học mới đây đồng loạt cảnh báo các khu vực như tỉnh Hokkaido ở phía Bắc và tỉnh Okinawa ở phía Nam Nhật Bản đang có nguy cơ cao xảy ra các trận siêu động đất.

Các nghiên cứu kết hợp những công nghệ quan trắc mới nhất với dữ liệu lịch sử về các trận động đất lớn từng xảy ra trên khắp Nhật Bản, để có thể đưa ra những cảnh báo có tính chu kỳ.

Những dấu hiệu nhắc nhớ về trận động đất năm 2011

Trong lịch sử, nhiều trận động đất lớn tại Nhật Bản từng xảy ra dọc theo rãnh Chishima và rãnh Nhật Bản. Năm 2017, Trụ sở Thúc đẩy Nghiên cứu Động đất của chính phủ Nhật Bản cảnh báo khu vực rãnh Chishima (kéo dài từ đông bắc Thái Bình Dương đến phía đông Hokkaido) đang có "mức độ khẩn cấp cao" xét về khả năng xảy ra những trận động đất từ 8,8 độ trở lên.

Dấu tích của các đợt sóng thần cho thấy những trận sóng thần lớn tại miền Bắc Nhật Bản thường lặp lại với chu kỳ khoảng 340-380 năm. Cảnh báo được đưa ra khi đã 400 năm trôi qua kể từ trận sóng thần lớn xảy ra trên rãnh Chishima hồi thế kỷ 17.

Trận động đất xảy ra ở tỉnh Kumamoto, miền nam Nhật Bản, chiều 28/7 gây ảnh hưởng tới nhiều công trình cầu đường, nhà máy, nhà ở... tại địa phương. Ảnh: Reuters.

Một nghiên cứu mới công bố hồi tháng 2 năm nay tiếp tục củng cố nhận định rằng tỉnh Hokkaido ở miền Bắc Nhật Bản đang ở trong giai đoạn cần đặc biệt cảnh giác.

Ông Kazuyoshi Nanjo, giáo sư địa chấn học tại Đại học Shizuoka, cho biết: "Những kết quả quan trắc mới nhất cho thấy tình hình hiện nay đòi hỏi phải duy trì mức cảnh giác cao trong thời gian dài".

Nhóm nghiên cứu của ông Nanjo đã phân tích hàng loạt trận động đất nhỏ và vừa để tính toán chỉ số “b-value”. Chỉ số này càng thấp càng cho thấy năng lượng địa chất đang tích tụ âm thầm dưới lòng đất và có khả năng sẽ được giải phóng trong một trận siêu động đất.

Trước trận động đất xảy ra ở miền Đông Nhật Bản năm 2011, khu vực ngoài khơi Sanriku từng duy trì mức b-value thấp từ giữa thập niên 2000. Sau trận động đất mạnh 9 độ, chỉ số này tăng vọt.

Hiện các nhà khoa học Nhật Bản phát hiện một vùng có b-value rất thấp kể từ khoảng năm 2008 nằm ngoài khơi Hokkaido. Khu vực này rộng khoảng 20 km², nhỏ hơn vùng có đặc điểm tương tự nằm ngoài khơi Sanriku trước đây.

Cả hai khu vực này được đặc biệt quan tâm và đều nằm trong những “vùng trống địa chấn", tức là các khu vực đã lâu chưa xảy ra động đất lớn. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận hiện tượng động đất chậm, cùng với sự suy giảm hoạt động địa chấn xung quanh hai khu vực này.

Theo nhóm nghiên cứu, tình trạng hiện nay ngoài khơi Hokkaido có nhiều điểm tương đồng với khu vực ngoài khơi Sanriku ngay trước thảm họa động đất hồi năm 2011. Thảm họa này từng khiến hơn 19.700 người thiệt mạng và hơn 2.500 người mất tích.

Giáo sư Nanjo nhấn mạnh: "Chúng tôi không thể dự báo chính xác siêu động đất sẽ xảy ra lúc nào hay quy mô của nó. Điều duy nhất có thể khẳng định là mọi người cần chuẩn bị với giả định nó có thể xảy ra bất cứ lúc nào, dành ưu tiên cao nhất cho công tác phòng chống thiên tai".

Năng lượng địa chất đang tích tụ âm thầm

Nhóm nghiên cứu do ông Fumiaki Tomita, trợ lý giáo sư địa chấn học tại Đại học Tohoku, đứng đầu đã lắp đặt thiết bị tại 3 vị trí dưới đáy biển, khu vực ngoài khơi Nemuro (Hokkaido), để theo dõi chuyển động của vỏ Trái Đất. Đây là lần đầu tiên những dữ liệu này được thu thập gần một “vùng trống địa chấn”.

Người dân tại tỉnh Kumamoto (Nhật Bản) bắt tay vào dọn dẹp đống đổ nát để lại sau động đất. Ảnh: Reuters.

Trong khoảng 5 năm kể từ năm 2019, nhóm nghiên cứu phát hiện mảng kiến tạo địa chất Thái Bình Dương và mảng lục địa phía trên nó đều dịch chuyển với khoảng 8 cm mỗi năm theo cùng một hướng. Kết quả này cho thấy hai mảng kiến tạo này đang bám chặt vào nhau, thay vì trượt nhẹ nhàng qua nhau.

Theo các nhà nghiên cứu, điều đó đồng nghĩa năng lượng địa chất sẽ tiếp tục tích tụ âm thầm và cuối cùng sẽ vượt ngưỡng, dẫn tới một trận động đất lớn. Ở trận siêu động đất năm 2011, độ dịch chuyển của mảng kiến tạo tại khu vực xảy ra động đất được ước tính vào khoảng 25 m.

Hiện tại, mức dịch chuyển của mảng kiến tạo ở khu vực ngoài khơi Nemuro (Hokkaido) đã đạt khoảng 20-30 m. Nói cách khác, khu vực này có thể đã bước vào trạng thái đủ điều kiện để một trận siêu động đất tương tự xảy ra.

"Năng lượng vẫn liên tục tích tụ, chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng với khả năng động đất có thể xảy ra bất cứ lúc nào", ông Tomita nói.