Giảm cân một cách lành mạnh để không ảnh hưởng đến kinh nguyệt. Ảnh minh họa: L.C.

Đối với vấn đề không có kinh nguyệt, nữ giới đã quan hệ tình dục cần loại trừ trường hợp mang thai, sau đó đặt việc tăng cân lên hàng đầu.

1. Tăng cân: Đầu tiên cần tăng cường dinh dưỡng, đưa chỉ số cơ thể về khung bình thường từ 18,5 tới 23,9.

2. Xét nghiệm máu kiểm tra hormone sinh dục, siêu âm B vùng chậu. Kiểm tra progesterone, nếu kết quả âm tính thì tiếp tục kiểm tra lần lượt estrogen và progesterome.

Nếu biểu hiện lâm sàng là hiếm rụng trứng hoặc không rụng trứng, kết quả xét nghiệm progesterone dương tính có nghĩa là kinh nguyệt rối loạn do thiếu hụt progesterone. Trong thời gian kinh nguyệt ở người bình thường, khi lượng estrogen lớn hơn 200 mg/ml và duy trì liên tục từ 50 tiếng trở lên, hormone tạo hoàng thể (LH - Luteinizing hormone) đạt đỉnh sẽ dẫn tới phóng noãn, sau đó sinh ra progesterone.

Với những bệnh nhân gặp vấn đề trong việc phóng noãn, LH không thể đạt đỉnh và do đó không có sự rụng trứng, progesterone không được sinh ra, nội mạc tử cung dưới tác dụng đơn nhất của estrogen trong thời gian dài sẽ xuất hiện biểu hiện là chảy máu không theo quy luật hoặc các bệnh về nội mạc tử cung. Vì vậy thiếu gì bù nấy, định kỳ bổ sung progesterone là được, nếu bệnh nhân không thiếu hụt estrogen thì không cần bổ sung.

Khi bệnh nhân vô kinh do gonadotropin thấp, xét nghiệm progesterone âm tính có nghĩa là estrogen thấp, không thể kích rụng trứng, không rụng trứng thì progesterone không được tạo ra. Lúc này bệnh nhân thiếu hụt cả estrogen lẫn progesterone và cần bổ sung cả hai. Có hai phương án: bổ sung theo chu kỳ hoặc tuần tự liên tục.

Khi cân nặng của bệnh nhân hồi phục thì kinh nguyệt cũng sẽ bình thường trở lại. Từ vô kinh do gonadotropin thấp dần tiến tới hồi phục hormone tạo hoàng thể và hormone kích thích nang trứng, rồi đến hiếm rụng trứng và cuối cùng có kinh nguyệt có rụng trứng bình thường. Bác sĩ sẽ điều chỉnh đơn thuốc tùy theo tình hình phục hồi cân nặng của bệnh nhân. Ví dụ bệnh nhân đang ở giai đoạn hiếm rụng trứng thì chỉ cần bổ sung progesterone trong nửa sau chu kỳ là được.

3. Estrogen rất quan trọng đối với sự tích lũy khối lượng xương, đặc biệt là ở giai đoạn dậy thì, thiếu hụt estrogen sẽ dẫn tới mất khối lượng xương nhanh chóng. Vì vậy, bổ sung hormone cũng đồng thời cần bổ sung canxi và vitamin D, hạn chế nguy cơ xảy ra loãng xương.

4. Nếu đồng thời xuất hiện chán ăn do tâm lý, khi cần thiết cũng phải làm công tác tư tưởng, phụ huynh cần kiên nhẫn, khuyên bảo nhẹ nhàng để bệnh nhân hiểu được tầm quan trọng của sức khỏe.

Khi giảm cân, các bạn nữ phải chú ý giữ gìn sức khỏe, đừng để mình quá gầy hoặc giảm cân theo biện pháp không lành mạnh. Nếu vì gầy mà kinh nguyệt không đều, thậm chí vô kinh thì chẳng thà đừng gầy.

Tốc độ giảm cân nên duy trì một tuần giảm 0,5 - 1 kg, trong trạng thái bình thường mỗi tháng giảm 2 kg và không vượt quá 5 kg.

Giáo sư Trần Dung của Trung tâm Nội tiết và Sinh sản phụ khoa, Bệnh viên Đại học Y Liên minh Bắc Kinh, từng gặp rất nhiều trường hợp tương tự và đã công nhận phương án điều trị của tôi, đồng thời cũng nhắc nhở chúng ta chú ý một vài điều sau:

1. Cần đánh giá cả hệ thống tuyến giáp và hệ thống tuyến thượng thận. Mức độ giảm cân khác nhau sẽ khiến các cơ quan khác nhau chịu ảnh hưởng, trong đó hệ thống sinh sản chịu ảnh hưởng nhẹ nhất; ở mức độ nghiêm trọng, có thể cả ba hệ thống đều bị ảnh hưởng. Vì vậy, những ca bệnh nặng cần sự phối hợp của nhiều khoa: khoa nội tiết, dinh dưỡng, nội tiết phụ khoa và tâm lý.

2. Nếu bệnh sử rõ ràng, là vô kinh do giảm cân cấp tốc thì không nhất định phải xét nghiệm progesterone rồi mới kê estrogen và progesterone (trong trường hợp đánh giá bệnh nhân cần điều trị bằng phương pháp này).

Vô kinh luôn khiến bệnh nhân và người nhà lo lắng, điều trị bằng estrogen và progesterone một mặt có thể hỗ trợ về sinh lý, mặt khác cũng là một liệu pháp tâm lý rất tốt khi bệnh nhân có lại kinh nguyệt. Bởi kinh nguyệt trở lại sẽ giúp bệnh nhân có thêm niềm tin vào việc điều trị. Nếu như ca bệnh không quá nghiêm trọng, làm kiểm tra progesterone đương nhiên không vấn đề gì.

3. Nhiều tài liệu nghiên cứu đưa ra định nghĩa khác nhau về tốc độ giảm cân hợp lý, nhưng nhìn chung đều không khuyến khích giảm cân quá nhanh. Ngoại trừ quy định giới hạn số cân giảm mỗi tuần, mỗi tháng, trọng lượng cơ bản cũng là một yếu tố rất quan trọng. Người có trọng lượng cơ bản lớn thì số cân được giảm mỗi tuần có thể nhiều hơn một chút.

4. Theo quan điểm của tôi, điều quan trọng nhất với các cô gái trẻ chính là xác lập tư tưởng đúng đắn về thể trọng. Dù xét đến nội tiết nói riêng hay sức khỏe nói chung, không phải cứ càng gầy càng tốt. Trọng lượng vừa phải là khỏe mạnh nhất.

Từ lời khuyên về chẩn đoán và điều trị của giáo sư Trần, tôi phát hiện bác sĩ cần quan sát tổng thể khi đối diện với một ca bệnh, không phải kinh nguyệt không đều thì chỉ chú ý vào vấn đề này mà cần tìm hiểu tình hình cả hệ thống tuyến giáp và tuyến thượng thận, bởi nhịn ăn giảm cân tác động lên toàn bộ vùng chậu.

Trách nhiệm của bác sĩ có khi là cứu chữa, cũng có khi là xoa dịu tâm lý. Ngoài quan tâm đến những bất thường trong cơ thể bệnh nhân và kết quả hóa nghiệm, bác sĩ cần quan tâm đến cả tâm tình, mối bận tâm của bệnh nhân và xem xét các yếu tố này khi xây dựng phương án điều trị.

Cuối cùng, với các ca bệnh cần điều trị lâu dài, cần hướng dẫn người thân trong gia đình kiên nhẫn, cổ vũ bệnh nhân tích cực điều trị, dũng cảm, lạc quan đối mặt với bệnh tật.