Phán xét Hunefer. Trong hình, thần đầu chó Anubis dẫn người thợ chép chữ Hunefer đến chỗ chiếc cân phán xét để cân trái tim của ông. Ông vượt qua bài kiểm tra và được thần Horus dẫn tới yết kiến vị thần của kiếp sau Osiris, người đang ngự trên ngai vàng. Ảnh: Wikipedia.

Tử thư Ai Cập là những văn bản dùng trong tang lễ đã được sử dụng trong gần 1.500 năm. Chúng bao gồm những lời kinh, thần chú và hình vẽ được chép trên một cuộn giấy cói tùy táng trong lăng mộ của người đã khuất. Người ta tin rằng những lời kinh chú này ban cho linh hồn người chết tri thức và sức mạnh cần thiết, dẫn lối họ an toàn qua cõi âm bất trắc để đi đến được kiếp sau.

Những cuốn Tử thư này do những nghệ nhân có tay nghề cao tạo ra. Thông thường một văn bản được nhiều người thợ chép chữ cùng nhau hoàn thành, chủ yếu sử dụng chữ tượng hình (có dạng những biểu tượng và hình vẽ) của tầng lớp bình dân và chữ thầy tế (một loại chữ tượng hình được các thầy tế sử dụng), viết bằng mực màu đen và đỏ trên những cuộn giấy papyrus.

Những bức tranh trên đó khắc họa hành trình của linh hồn dưới cõi âm, với những họa tiết đi kèm lời kinh. Vào thời kỳ đầu, những cuốn Tử thư này chỉ được dành cho tầng lớp thượng lưu, nhưng đến thời kỳ Tân Vương quốc (kh. 1570-1069 TCN), chúng đã trở nên phổ biến hơn trong xã hội - hầu hết phiên bản tinh vi và công phu nhất đều ra đời vào giai đoạn này.

Mỗi cuốn Tử thư bao gồm nhiều chương, được các thợ chép chữ thực hiện tùy theo yêu cầu của gia chủ, với nội dung được lựa chọn và kết hợp lại từ 192 bài kinh thường dùng để phản ánh đúng nhất cuộc đời đã qua của chủ nhân cuốn Tử thư. Không có hai cuốn Tử thư nào hoàn toàn giống nhau, tuy nhiên hầu hết đều có bài kinh số 125, “Cân trái tim”, trong đó có những chỉ dẫn dành cho linh hồn người quá cố để đối diện với thần Osiris, đấng cai quản cõi âm, khi thần phán xét kiếp sống đã qua của họ nơi trần thế.

Thuật ngữ “Tử thư” (Book of the Dead) do nhà Ai Cập học người nước Phổ là Karl Richard Lepsius (1810-84) đặt ra, nhưng dịch sát theo tiếng Ai Cập sẽ là “Sách dẫn lối đến ánh sáng”. Những cuốn cẩm nang giàu hình ảnh dành cho người chết này cung cấp cho ta những hiểu biết quan trọng về niềm tin vào kiếp sau của người Ai Cập cổ đại, hé lộ một góc nhìn thoáng qua đầy tính gợi mở về một nền văn minh cổ nay đã lụi tàn.