Giải mã nguyên nhân phạm tội: DNA bẩm sinh hay hoàn cảnh sống?

Kathryn Paige Harden là giáo sư tại Đại học Texas và là tác giả của cuốn sách ra mắt năm 2020, The Genetic Lottery, về việc DNA đã định hình các chính sách trọng dụng nhân tài ra sao.

Tiếp nối hướng nghiên cứu về di truyền học và vai trò của DNA, cuốn sách Original Sin mang đến nhiều kiến thức mới về vai trò của DNA và hoàn cảnh sống đối với những hành vi tội ác. Không chỉ thế, tác giả cũng gợi lên câu hỏi về việc di truyền tác động ra sao tới việc con người phân định trách nhiệm đạo đức.

Lồng khoa học DNA vào cuộc sống

Ngày nay, các nhà văn viết về khoa học thường lồng câu chuyện bản thân vào sách để nội dung khoa học trở nên gần gũi hơn. Harden cũng có cách làm tương tự, nhưng bà kết hợp chúng đặc biệt khéo léo.

Harden lớn lên trong cộng đồng Tin Lành ở miền Nam nước Mỹ, nhưng bà dần rời bỏ tôn giáo để đi theo tiếng gọi của khoa học. Dù vậy, bà vẫn giữ mối quan tâm tới thần học và đã tập trung khám phá sự ảnh hưởng của tôn giáo đến hệ thống đạo đức và tư pháp hình sự rất nghiêm khắc của nước Mỹ.

Ví dụ, ở Mỹ có án tù chung thân không ân xá, buộc tù nhân chịu hình phạt đến chết mà không có cơ hội được ra tù sớm. Hình phạt này từng áp dụng cho cả vị thành niên, dù sau này đã dấy lên nhiều tranh luận kể từ phán quyết năm 2012 của Tòa Tối cao Mỹ yêu cầu các tiểu bang điều chỉnh quy định.

Theo Harden, chính sách này cho thấy nước Mỹ cam kết chặt chẽ ra sao với học thuyết tội lỗi nguyên thủy, cho rằng một số người sinh ra đã xấu xa và buộc phải cách ly khỏi xã hội.

Vai trò của DNA với tính cách và xu hướng tôn giáo

Không phải tự nhiên mà sự gắn bó với tôn giáo này diễn ra với nhiều người dân Mỹ hay cả hệ thống tư pháp nước này. Theo Harden, lòng sùng đạo phần lớn do DNA quyết định. Ví dụ, những cặp song sinh dù được nuôi dưỡng riêng biệt nhưng thường có thiên hướng tâm linh tương tự đến mức đáng kinh ngạc. Trong khi những người lạ được nuôi dưỡng trong cùng một gia đình vẫn rất khác biệt về quan điểm tôn giáo hay cách sống.

Cuốn sách về vai trò của DNA trong tội phạm học ra mắt ngày 2/4. Ảnh: Amazon.

Ngoài ra, ít ai ngờ rằng việc có một số dị tật thể chất nhỏ, chẳng hạn tai thấp hoặc ngón chân dính liền, lại có liên quan đến tính cách hung hăng. Các nghiên cứu cũng cho thấy nhiều cảm xúc khác như lòng biết ơn, sự oán giận hay tâm lý đổ lỗi cũng đều được mã hóa trong DNA.

Sau khi giải thích những nghiên cứu này, bà cho rằng việc nhận thức được vai trò của yếu tố di truyền và hoàn cảnh xã hội đối với những hành vi phạm tội có thể giúp thay đổi quan niệm xã hội về việc trừng phạt công bằng.

Kẻ phạm tội cần bị trừng phạt, nhưng không nên bị làm nhục vì những yếu tố được quy định trong DNA của họ ngay từ khi sinh ra.

Tác giả cũng dẫn chứng nhiều câu chuyện đang xảy ra trong hệ thống nhà tù cồng kềnh và khắt khe của Mỹ. Harden viết về Marcia Powell, một phụ nữ 48 tuổi đã chết vì say nắng sau khi bị giam trong một chiếc lồng ngoài trời tại một nhà tù ở Arizona. Marcia Powell bị trừng phạt vì gạ gẫm một sĩ quan cảnh sát.

Câu hỏi về chọn lọc di truyền

Một câu hỏi hóc búa khác mà Harden đặt ra là: khi con người hiểu biết nhiều hơn về di truyền học tội phạm, liệu có nên chọn lọc phôi thai để tăng khả năng tự kiểm soát hành vi?

Trả lời câu hỏi này, Harden cho rằng không nên. Thứ nhất, sự phong phú của xã hội đến từ sự khác biệt của con người. Do đó, hệ thống đạo đức và luật pháp sẽ ngày càng tốt hơn khi có những người vi phạm, những người cho thấy kẽ hở trong xã hội hiện tại và tạo điều kiện cho việc cải thiện luật pháp, đạo đức, cũng như chính bản thân họ.

Ví dụ, nhiều doanh nhân là những người thích mạo hiểm và có hành vi xấu khi còn nhỏ. Nhưng họ đã tìm ra được cách thay đổi, dung hòa với xã hội nhưng vẫn giữ được cá tính riêng và thành công nhờ sự khác biệt đó.

Thứ hai, việc cho rằng cần xác định và cô lập một số DNA xấu là ảo tưởng của những người theo thuyết ưu sinh. Trên thực tế, ranh giới thiện và ác không hề rõ ràng, thậm chí bị lu mờ trong một số trường hợp. Harden đã mang đến nhiều câu chuyện của những kẻ được cho là tồi tệ nhất thế giới, như những kẻ giết người bị kết án tử hình, những kẻ giết trẻ em hay những kẻ khủng bố. Nhưng ngoài tội danh đã được phán định, họ cũng là con người với nhiều mặt tính cách ác và thiện khác.

Từ đây, tác giả đặt ra một câu hỏi: Một xã hội công bằng nên đối xử với họ như thế nào sau khi hiểu tất cả về họ?