Bức họa đầu sách (frontispiece) của bản in Kinh Kim Cương năm 868. Ảnh: Wikipedia.

Kinh Kim Cương

868 ◼ Sách in ◼ 27 cm × 5 m ◼ Trung hoa

Không rõ tác giả

Kinh Kim Cương (Diamond Sutra) là một kinh điển quan trọng của Phật giáo. “Sutra” là từ tiếng Phạn dùng để chỉ những lời dạy của vị tổ khai sáng Phật giáo là Siddhartha Gautama (Tất Đạt Đa Cồ Đàm), còn gọi là Đức Phật, tức “đấng giác ngộ”, sống vào thế kỷ 6 TCN.

Tên của kinh lấy từ cái mà Phật gọi là “năng đoạn kim cương”: kim cương giác nghĩa đoạn nghi - gươm báu chặt đứt phiền não. Văn bản này được trình bày dưới dạng đối thoại giữa Đức Phật và một đại đệ tử là Tu Bồ Đề (Subhuti). Giống như mọi kinh điển Phật giáo, nó nhấn mạnh rằng bản ngã con người, cũng như toàn bộ thế giới vật chất, thảy đều là mộng ảo.

Ngày nay được bảo quản trong Thư viện Quốc gia Anh, bản thảo này còn quan trọng ở chỗ nó là tài liệu in hoàn chỉnh cổ nhất thế giới được xác định chính xác niên đại. Một đạo sĩ Trung Hoa đã tìm thấy nó vào năm 1900 trong Thiên Phật động, một quần thể hang động ven con đường tơ lụa ở Đôn Hoàng, tây bắc Trung Hoa (xem tr. 51).

Được phát hiện cùng nó còn có khoảng 60.000 bức vẽ và tài liệu khác, tất cả đều được lưu giữ từ khoảng năm 1000. Năm 1907, Kinh Kim Cương về tay nhà thám hiểm gốc Hungary Marc Aurel Stein, người sau đó đã giao nó cho Bảo tàng Quốc gia Anh.

Kinh Kim Cương thể hiện rõ trình độ nghề in ở Trung Hoa cổ, vốn đã phát triển vào thế kỷ 8, cùng với nghề làm giấy phát triển từ lâu về trước, có lẽ vào khoảng thế kỷ 2 TCN. Nó cũng là bằng chứng quan trọng về quá trình truyền bá Phật giáo từ trung tâm Ấn Độ.