Khác với không khí nhộn nhịp của những mùa trước, năm nay nhiều vùng trồng sầu riêng lớn của miền Tây phủ một gam màu trầm lặng. Nhà vườn thấp thỏm nhìn trái chín đầy cây nhưng không biết bán cho ai, còn thương lái cũng rơi vào cảnh “mua càng nhiều càng dễ lỗ”.
 |
| Nhiều nhà vườn thấp thỏm giữa mùa thu hoạch khi giá sầu riêng liên tục lao dốc, bán ra không đủ bù chi phí đầu tư. Ảnh: Nguyễn Liến. |
Giữa cơn lao dốc của giá sầu riêng, nỗi lo không còn chỉ là chuyện lời ít hay lời nhiều, mà là bài toán nợ nần, chi phí đầu tư, đầu ra bấp bênh và cả tương lai của loại trái cây từng được xem là “vua trái cây tỷ đô”.
Bán xong vẫn còn thiếu tiền đại lý
Trong khu vườn sầu riêng đang vào vụ thu hoạch ở xã Tân Phú, tỉnh Đồng Tháp, bà Lưu Thị Lệ (59 tuổi) liên tục đi kiểm tra từng gốc cây. Với bà, sầu riêng giờ giống như “một món nợ lớn” hơn là niềm hy vọng đổi đời như những năm trước.
Có hơn 10 năm gắn bó với loại cây này, bà Lệ nói chưa bao giờ thấy nhà vườn khổ như hiện nay. Giá bán liên tục giảm trong khi mọi chi phí đầu vào đều tăng mạnh khiến nhiều hộ rơi vào cảnh thu không đủ bù chi.
 |
| Bà Lệ đứng lặng bên gốc sầu riêng 10 năm tuổi, lo lắng trước cảnh giá giảm nhưng vẫn phải tiếp tục đầu tư chăm sóc vườn cây. Ảnh: Nguyễn Liến. |
Theo bà Lệ, đa phần nông dân đều phải mua thiếu phân thuốc từ đầu vụ. Đến lúc thu hoạch, tiền bán sầu riêng chủ yếu dùng để trả nợ đại lý vật tư nông nghiệp. Nhiều nhà vườn sau khi bán hết trái vẫn còn thiếu nợ, buộc phải tiếp tục vay mượn để đầu tư cho vụ sau.
“Làm sầu riêng giờ cực lắm. Một gốc đầu tư từ lúc xử lý ra hoa đến lúc thu hoạch cũng khoảng 2 triệu đồng. Nếu một cây Ri6 cho 100kg, bán giá hiện tại được khoảng 2,8 triệu đồng, trừ vốn còn 800.000 đồng. Tính luôn công chăm sóc suốt 6 tháng thì coi như còn dư chẳng dư đồng nào”, bà Lệ nói.
Bà Lệ cho biết để có một vườn sầu riêng cho trái, nhà vườn đã phải mất ít nhất 5 năm đầu tư nên giờ dù lời hay lỗ vẫn phải tiếp tục đầu tư chăm sóc, nếu ngưng bón phân, phun thuốc hay chăm sóc, cây sẽ suy rất nhanh. Theo bà, loại cây này giống như “nuôi con mọn”, nếu bỏ giữa chừng thì toàn bộ công sức và vốn liếng trước đó gần như mất trắng.
Không riêng bà Lệ, nhiều hộ dân tại xã Tân Phú cũng đang rơi vào cảnh tương tự. Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công làm cỏ, cải tạo vườn đều tăng mạnh. Những hộ không có lao động trong nhà phải thuê mướn hoàn toàn càng thêm áp lực.
 |
| Bà Đành gọi thương lái đến xem vườn. Ảnh: Nguyễn Liến. |
Ở tuổi 63, bà Võ Thị Đành vẫn ngày ngày ra vườn chăm hơn 300 gốc sầu riêng trên diện tích 13 công đất. Những năm trước, vườn sầu riêng từng giúp gia đình bà có nguồn thu khá ổn định. Nhưng năm nay, bà nói càng vào vụ càng thấp thỏm.
Theo bà Đành, giá sầu riêng Ri6 hiện thấp hơn rất nhiều so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, chi phí phân thuốc ngày càng cao khiến nhiều nhà vườn rơi vào cảnh huề vốn hoặc thua lỗ.
“Làm sầu riêng cực lắm chứ không phải dễ ăn. Bây giờ thương lái ép giá dữ lắm, giá thị trường xuống là họ bắt mình giảm theo mới chịu cắt. Sầu riêng tới ngày là phải bán chứ đâu neo hoài được, để vài bữa rụng hết còn lỗ nặng hơn”, bà Đành chia sẻ.
Theo bà, một số hộ dân quá khó khăn phải cắt trái đem ra đường bán lẻ để gỡ gạc phần nào vốn liếng. Tuy nhiên, cách này chỉ phù hợp với số lượng ít, không thể giải quyết đầu ra cho cả vườn.
 |
| Không bán được cho thương lái, nhiều hộ dân phải mang sầu riêng ra ven đường bán lẻ để gỡ gạc phần nào vốn liếng. Ảnh: Nguyễn Liến. |
Không khí ảm đạm cũng bao trùm nhiều điểm thu mua sầu riêng ở ĐBSCL những ngày này. Một số vựa hoạt động cầm chừng, xe tải ra vào thưa thớt hơn hẳn mọi năm.
Ông Thái Thành Thắng (63 tuổi), người có hơn 10 năm trồng sầu riêng, cho biết giá sầu riêng năm nay “tuột dốc” quá nhanh. Hiện sầu riêng Ri6 chỉ còn khoảng 28.000 đồng/kg, còn sầu riêng Thái dao động quanh mức 50.000 đồng/kg.
“Bà con giờ rất yếu thế. Có khi thương lái nói sầu riêng bị nhiễm cadimi nên ép giá từ 50.000 đồng xuống còn hai mươi mấy nghìn đồng một ký. Mình biết bị ép nhưng trái đã chín rồi, không bán thì vài ngày nữa rụng xuống còn lỗ nặng hơn”, ông Thắng nói.
Theo ông, điều khiến nhiều nông dân bức xúc là việc đánh giá chất lượng hiện nay thiếu minh bạch. Tại địa phương không có thiết bị hay cơ quan nào kiểm định nhanh, nên người dân gần như phụ thuộc hoàn toàn vào phía thu mua.
Không ít trường hợp nhà vườn bị yêu cầu giảm giá sâu vì nhiễm cadimi nhưng cũng không biết tìm ai để kiểm tra, đối chứng.
 |
| Sầu riêng trở thành chủ đề nóng trong các cuộc trò chuyện của nhà vườn miền Tây khi giá liên tục giảm sâu. Ảnh: Nguyễn Liến. |
Thương lái cũng “méo mặt”
Nếu những năm trước thương lái là lực lượng săn hàng ráo riết ở các vùng trồng, thì năm nay nhiều người cũng rơi vào cảnh “đứng ngồi không yên”.
Ông Nguyễn Tuấn Khanh, thương lái có 13 năm thu mua sầu riêng tại Đồng Tháp, cho biết đây là mùa vụ khó khăn nhất ông từng chứng kiến, chỉ có thời điểm hạn mặn cách đây vài năm mới căng thẳng tương tự.
Theo ông Khanh, điểm đáng sợ nhất năm nay là giá biến động quá nhanh và kéo dài nhiều tháng liên tục.
“Có lúc tôi chốt mua vườn giá 50.000-55.000 đồng/kg, nhưng chỉ vài ngày sau vào cắt thì giá thị trường rớt cả chục giá. Có đợt sụt tới 15.000-20.000 đồng/kg. Nếu chủ vườn không chia sẻ giảm giá theo thì thương lái cắt là lỗ trắng, nên nhiều người đành bỏ luôn tiền cọc”, ông Khanh kể.
Theo thương lái này, khi mua các vườn lớn, số tiền đặt cọc thường 100-500 triệu đồng. Vì vậy chỉ cần giá giảm mạnh trong vài ngày là thương lái có thể mất trắng hàng trăm triệu đồng.
 |
| Giữa lúc thị trường nhiều biến động, nhiều thương lái cho biết việc đi xem vườn và chốt giá hiện áp lực hơn hẳn những năm trước. Ảnh: Nguyễn Liến. |
Ông Khanh ước tính khoảng 95% thương lái hiện nay đều gặp khó khăn, rất ít người còn có lãi. Tuy nhiên, nhiều người vẫn phải tiếp tục theo nghề với hy vọng thị trường sẽ dần hồi phục.
Sự lao dốc của giá sầu riêng cũng làm phát sinh nhiều mâu thuẫn giữa thương lái và nhà vườn. Khi giá giảm sâu, thương lái muốn neo vườn chờ thị trường ổn định hoặc xin giảm giá, trong khi nhà vườn sợ trái rụng, cây suy nên hối thúc cắt bán.
“Nhiều vụ cãi nhau rồi kéo ra công an xã giải quyết chuyện tiền cọc. Giờ công an xã cũng quá tải vì các vụ tranh chấp liên quan tới sầu riêng”, ông Khanh nói thêm.
Theo ông, phía các vựa thu mua hiện cũng siết kiểm soát chất lượng rất gắt. Họ chỉ chọn những lô hàng đẹp để xuất khẩu vì nếu bị phía đối tác phản hồi hàng kém chất lượng thì doanh nghiệp cũng chịu lỗ lớn.
Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News, ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cho biết áp lực lớn nhất hiện nay là bài toán đầu ra.
Theo ông Lợi, toàn tỉnh hiện có hơn 34.000 ha sầu riêng, trong đó khoảng 22.000 ha đang cho trái. Riêng giai đoạn tháng 5-6, Đồng Tháp dự kiến thu hoạch hơn 100.000 tấn sầu riêng.
Theo ông, khó khăn càng lớn khi khoảng 70% sản lượng chính vụ hiện nay là sầu riêng Ri6 - loại đang gặp nhiều áp lực tiêu thụ hơn so với sầu riêng Thái.
Tình hình tiêu thụ hiện nay đang trong trạng thái cung vượt cầu. Thương lái không mua nổi nữa, nhiều nơi quá tải rồi.
Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp
Nhiều chuyên gia cho rằng sự lao dốc của thị trường sầu riêng hiện nay không đơn thuần là biến động ngắn hạn mà đã bộc lộ những bất cập trong quá trình phát triển nóng của ngành hàng này suốt nhiều năm qua.
Từ “giấc mơ tỷ đô”, cây sầu riêng đang đặt ra hàng loạt bài toán lớn từ quy hoạch vùng trồng, kiểm soát chất lượng, phụ thuộc thị trường xuất khẩu đến tính bền vững của chuỗi thu mua.
Giữa những vườn sầu riêng, nhiều nhà vườn vẫn tiếp tục chăm bón dù đầu ra còn đầy bất định. Sau nhiều năm đổ vốn, vay mượn và đặt cược vào “giấc mơ sầu riêng”, phần lớn nông dân giờ gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài tiếp tục bám vườn, chờ thị trường khởi sắc trở lại.
