Ảnh minh họa. Nguồn: Vlada Karpovich/Pexels.

Cha mẹ tôi có bốn đứa cháu, hai con tôi và hai cháu tôi. Dù thường xuyên tụ tập và gần như sống chung trong một môi trường nhưng các con, các cháu tôi lại có tính cách hoàn toàn trái ngược. Con tôi thì thiếu chủ động và nhút nhát, luôn sợ sệt từ khi còn bé trong khi hai bố mẹ đều khá nhạy bén.

Còn cháu tôi thì ngược lại hoàn toàn, chúng rất năng động, mau lẹ, chủ động kết nối. Có lẽ là ngay từ những bước đi đầu tiên, con tôi đã được dạy phải cẩn thận nên không dám mạnh mẽ bước đi vì sợ ngã trong khi cháu tôi chạy vèo vèo, có ngã thì lại đứng lên và chạy tiếp.

Nguyên nhân do ngay từ đầu tôi đã luôn lo lắng và chỉ sợ con bị ngã. Hóa ra, tính cách của trẻ, một cách vô thức, được hình thành từ chính cách giáo dục của gia đình. Con cái tôi chúng đã được bố mẹ bao bọc quá nhiều dẫn đến việc làm gì cũng sợ sai, làm gì cũng phải cẩn thận, bởi thế mà hầu như không có ham muốn tò mò, khám phá.

Tôi vẫn nhớ mãi câu chuyện về mỗi giống loài đều có giai đoạn phát triển bản năng nhất định, ví như con chó săn mà không cho làm quen với việc hít ngửi ở đúng giai đoạn thì sẽ vĩnh viễn không có khả năng phân biệt mùi; nếu cho con ngựa vào sàn bê tông ở giai đoạn ngựa gõ móng xuống nền đất để tập phân biệt âm thanh thì không bao giờ nó có khả năng phân biệt âm thanh.

Tôi chia sẻ điều này với các bậc phụ huynh để chúng ta chủ động lựa chọn và quyết định bước đường cho con cái, nhiều khi cũng cần để cho trẻ ngã nhằm giúp trẻ biết đối mặt với khó khăn, biết rút ra bài học để tích lũy được kinh nghiệm vượt khó ở những năm tháng đầu đời.

Nhiều người cho rằng các con tôi ngoan là do chúng sinh ra đã có ý thức. Nhưng như tôi đã phân tích bên trên, đặc điểm tính cách không phải tự nhiên có mà phần nhiều là do tác động từ môi trường sống. Ngay từ khi còn bé xíu, tôi đã biến các chữ số và con chữ thành niềm vui của các con. Mẹ con tôi cùng học cùng chơi, giúp con tiếp nhận thông tin một cách tự nhiên chứ không theo kiểu bị ép buộc phải ngồi học.

Tôi vẫn nhớ bộ sách bìa cứng hình chữ nhật về các con số và chữ cái khiến cả hai bạn lớn nhỏ nhà tôi đều rất thích thú khi được mẹ đọc cho nghe, rồi mẹ hỏi đáp và thậm chí còn phổ nhạc lên lời sách, biến các nội dung kiến thức thành những bài hát ngắn.

Có lẽ từ những điều nhỏ nhặt được tích lũy mỗi ngày như thế mà các con tôi không sợ học hành, luôn vui vẻ hào hứng tiếp nhận những thông tin mới nên khi đi học tiểu học thì việc học kiến thức không hề khiến các con cảm thấy áp lực.

Trong quá trình vui chơi và tổ chức hoạt động tương tác với con, cha mẹ cần rèn cho con tính kiên trì và thói quen thực hiện đến cùng một yêu cầu hoặc một mục tiêu nào đó thông qua các trò chơi như dán tranh, xếp hình, các trò chơi tư duy bằng sách ảnh…

Thêm vào đó, cha mẹ nên làm gương cho trẻ bằng cách luôn chăm chỉ học tập và làm việc. Nếu cha mẹ xem TV thì con không thể tập trung học tại không gian đó. Nếu cha mẹ dùng điện thoại nhiều trước mặt con thì đừng trách con sao tí tuổi đầu mà đã nghiện điện thoại đến thế này.