Tự động cập nhật sau 30 giây

• MC Phương Thảo hỏi:

  Nhiều người thắc mắc rằng liệu trẻ lớn hoặc người trưởng thành có nguy cơ mắc tay chân miệng hay không, thưa bác sĩ?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  Tay chân miệng là bệnh mà bất kỳ ai cũng có thể mắc. Tuy nhiên, nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng cao nhất vẫn là trẻ dưới 5 tuổi.

  Trong đợt dịch năm 2011 với 169 trường hợp tử vong, phần lớn trẻ tử vong đều ở độ tuổi khoảng dưới 2 tuổi. Ngay cả trong các nghiên cứu gần đây tại Bệnh viện Nhi Đồng 1, đa số trường hợp nặng cũng tập trung ở nhóm tuổi khoảng 2 tuổi. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa trẻ lớn hoặc người lớn sẽ không mắc bệnh.

  Trong số hơn 26.000 trường hợp tay chân miệng được ghi nhận trong những tháng đầu năm 2026, khoảng 92% xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi, trong khi 6,6% thuộc nhóm từ 5 đến 10 tuổi. Dù vậy, bệnh không chỉ giới hạn ở trẻ nhỏ. Trên thực tế, TP.HCM từng ghi nhận trường hợp một phụ nữ 21 tuổi mắc EV71 sau khi chăm sóc người thân bị tay chân miệng và xuất hiện biến chứng thần kinh.

  Do đó, khi chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng, người lớn cũng cần thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa như đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và vệ sinh sạch sẽ sau khi tiếp xúc với dịch tiết hoặc chất thải của trẻ. Nếu trong gia đình có nhiều trẻ nhỏ thì nên phân công người chăm sóc riêng để hạn chế nguy cơ lây lan.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Khi thấy trẻ nổi ban hoặc xuất hiện bóng nước, nhiều người thường áp dụng các kinh nghiệm dân gian như tắm lá, đắp lá thuốc hoặc sử dụng các loại thuốc nam lên vùng tổn thương. Vậy những biện pháp này có mang lại hiệu quả trong điều trị tay chân miệng hay không?

  BSCKI Lê Thị Giao Thi:

  Dưới góc độ an toàn dược, chúng tôi không khuyến cáo phụ huynh sử dụng thuốc nam, lá thuốc hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc để đắp lên các tổn thương của trẻ.

  Các bóng nước trong bệnh tay chân miệng đa phần sẽ tự lành nếu được chăm sóc và vệ sinh đúng cách. Ngược lại, việc đắp lá hoặc sử dụng các sản phẩm không rõ thành phần có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kích ứng da hoặc khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, một số loại thuốc hoặc lá cây có màu còn có thể che lấp tổn thương da, gây khó khăn cho bác sĩ trong quá trình thăm khám và đánh giá hình thái ban đầu của tổn thương.

  Trên thực tế, nhiều phụ huynh đưa trẻ đến nhà thuốc khi thấy xuất hiện bóng nước và muốn mua thuốc bôi. Tuy nhiên, điều mà các dược sĩ được đào tạo kỹ không phải là bán thuốc bằng mọi giá, mà là giúp phụ huynh nhận diện sớm các dấu hiệu của tay chân miệng và khuyến khích đưa trẻ đi khám sớm để được phân độ bệnh.

  Nếu trẻ sốt cao, loét miệng hoặc có các dấu hiệu nghi ngờ tay chân miệng, dược sĩ sẽ tư vấn phụ huynh đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì chỉ điều trị triệu chứng tại nhà.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Thông thường khi thấy con sốt, nhiều cha mẹ sẽ ra nhà thuốc mua thuốc về cho uống. Tuy nhiên, trẻ nhỏ có nhiều độ tuổi và cân nặng khác nhau nên liều dùng cũng không giống nhau. Vậy có cách nào đơn giản để phụ huynh có thể ghi nhớ khi sử dụng thuốc hạ sốt cho trẻ không, thưa bác sĩ?

  BSCKI Lê Thị Giao Thi:

  Đối với thuốc hạ sốt, nguyên tắc quan trọng nhất là không dựa vào tuổi mà phải dựa vào cân nặng của trẻ.

  Thông thường, paracetamol được sử dụng với liều 10-15 mg/kg cân nặng mỗi lần. Nếu trẻ còn sốt, có thể lặp lại sau mỗi 4-6 giờ theo hướng dẫn. Do đó, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý không tự ý tăng liều hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần dùng thuốc. Paracetamol là thuốc tương đối an toàn nhưng nếu dùng quá liều có thể gây độc cho gan. Vì vậy cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng.

  Một sai lầm khá phổ biến là phụ huynh vô tình cho trẻ dùng quá liều vì sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc có chứa paracetamol mà không biết. Do đó, với trẻ mắc tay chân miệng, nên ưu tiên sử dụng thuốc hạ sốt đơn thành phần và ghi lại thời gian dùng thuốc để tránh uống trùng liều.

  Ngoài ra, aspirin không được khuyến cáo sử dụng cho trẻ em. Đối với ibuprofen, phụ huynh chỉ nên dùng khi có hướng dẫn của nhân viên y tế và đã loại trừ những bệnh lý cần lưu ý như sốt xuất huyết.

  Một điểm quan trọng là cần đọc kỹ hàm lượng thuốc. Ví dụ, siro paracetamol loại 120 mg/5 ml sẽ khác với loại 160 mg/5 ml. Tương tự, các gói bột có hàm lượng 80 mg, 150 mg hay 250 mg cũng hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, phụ huynh cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và dùng đúng dụng cụ đo liều theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

  Trên thực tế, khi phụ huynh đến mua thuốc cho trẻ sốt, dược sĩ không chỉ tập trung vào việc hạ sốt mà còn chú ý khai thác các dấu hiệu cảnh báo. Nếu trẻ có biểu hiện lừ đừ, giật mình chới với, sốt cao liên tục không hạ hoặc nôn ói nhiều thì dược sĩ sẽ khuyến cáo phụ huynh đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, thay vì chỉ tiếp tục dùng thuốc hạ sốt tại nhà.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Trên thực tế, khi con mắc bệnh, rất nhiều cha mẹ vẫn lúng túng trong việc chăm sóc trẻ tại nhà. Từ đó có thể dẫn đến những sai lầm không đáng có. Xin mời BSCKI Lê Thị Giao Thi chia sẻ với phụ huynh cách chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng tại nhà như thế nào là đúng nhất.

  BSCKI Lê Thị Giao Thi:

  Khi chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng tại nhà, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý vấn đề vệ sinh. Điều quan trọng nhất là phải rửa tay thường xuyên, nhất là trước khi chế biến thức ăn cho trẻ, sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ hoặc sau khi tiếp xúc với đồ chơi và các vật dụng cá nhân của trẻ.

  Bên cạnh đó, cần vệ sinh và khử khuẩn các vật dụng thường xuyên sử dụng như ly, muỗng, chén, đồ chơi hoặc những bề mặt trẻ tiếp xúc hằng ngày. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, phụ huynh có thể sử dụng dung dịch Cloramin B 2% để khử khuẩn, nhưng cần pha đúng nồng độ hướng dẫn để tránh gây kích ứng.

  Về chế độ dinh dưỡng, do trẻ bị loét miệng nên việc ăn uống thường gặp khó khăn. Cha mẹ nên cho trẻ uống đủ nước và ưu tiên các loại thức ăn mềm, nguội, dễ nuốt. Không nên ép trẻ ăn quá mức vì có thể khiến trẻ đau nhiều hơn và sợ ăn. Đồng thời cũng không nên kiêng khem quá mức. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm phù hợp để trẻ vẫn được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng trong thời gian mắc bệnh.

  Khi trẻ sốt, cần sử dụng thuốc hạ sốt đúng liều lượng, đúng khoảng cách giữa các lần dùng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Ngoài ra, trẻ cần được nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với các trẻ khác trong thời gian mắc bệnh để tránh lây lan trong cộng đồng. Thông thường, trẻ nên được nghỉ học khoảng 7-10 ngày tùy theo tình trạng bệnh và hướng dẫn của bác sĩ.

  

• MC Phương Thảo hỏi:

  Trong một số bệnh lý như sốt xuất huyết, chúng ta thường có những cột mốc quan trọng như ngày thứ 3, ngày thứ 4 hay ngày thứ 5 để theo dõi diễn tiến bệnh. Vậy với tay chân miệng, có những giai đoạn nào mà phụ huynh cần đặc biệt lưu ý không, thưa bác sĩ?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  Tay chân miệng là bệnh do virus đường ruột gây ra và lây truyền chủ yếu qua ba con đường.

  Thứ nhất là qua nước bọt và dịch tiết hầu họng. Trong nước bọt của trẻ mắc bệnh có chứa rất nhiều virus.

  Thứ hai là từ các bóng nước trên da. Khi bóng nước vỡ ra, virus có thể phát tán ra môi trường.

  Thứ ba là qua đường phân. Virus sinh sản trong đường tiêu hóa và có thể tiếp tục được thải ra ngoài qua phân nhiều tuần sau khi trẻ đã hết triệu chứng lâm sàng.

  Những virus này có thể bám trên đồ chơi, mặt bàn, tay nắm cửa hoặc các vật dụng sinh hoạt hằng ngày. Khi trẻ khác chạm vào rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng thì nguy cơ lây nhiễm rất cao.

  Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus phát triển ở vùng hầu họng, sau đó đi vào máu và lan đến nhiều cơ quan khác nhau. Khi đến da sẽ gây các tổn thương ở tay, chân; khi đến niêm mạc miệng sẽ gây loét miệng; còn khi tấn công hệ thần kinh trung ương sẽ gây viêm não, viêm thân não và các biến chứng thần kinh, tim mạch nguy hiểm.

  Có thể tạm chia bệnh tay chân miệng thành bốn giai đoạn.

  Giai đoạn đầu tiên là giai đoạn ủ bệnh, thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày kể từ khi virus xâm nhập cơ thể.

  Tiếp theo là giai đoạn khởi phát. Trẻ có thể sốt nhẹ, đau họng, chảy nước dãi, loét miệng và biếng ăn. Nếu quan sát kỹ sẽ thấy bắt đầu xuất hiện các bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, ngón tay, vùng mông hoặc đầu gối.

  Giai đoạn quan trọng nhất là giai đoạn toàn phát, thường rơi vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 của bệnh. Đây là thời điểm virus có thể đã xâm nhập hệ thần kinh trung ương. Trẻ vẫn còn sốt cao và bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như giật mình chới với, đi loạng choạng, yếu chi, nôn ói nhiều, khó thở hoặc vã mồ hôi.

  Nếu virus tấn công sâu hơn vào thân não, trẻ có thể nhanh chóng rơi vào suy hô hấp, suy tuần hoàn và tử vong. Đây chính là giai đoạn mà chúng tôi luôn nhấn mạnh cần theo dõi sát nhất.

  May mắn là khoảng 90% trường hợp sẽ diễn tiến theo hướng thuận lợi. Sau khoảng 3-5 ngày, trẻ bắt đầu giảm sốt, các vết loét miệng đỡ đau hơn, ăn uống tốt hơn và đến khoảng ngày thứ 7 thì bước vào giai đoạn hồi phục. Điều quan trọng là phụ huynh phải nhớ rằng giai đoạn nguy hiểm nhất của tay chân miệng chính là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Khi trẻ được theo dõi tại nhà thì có những dấu hiệu nào phụ huynh cần đặc biệt lưu ý để đưa trẻ quay trở lại bệnh viện ngay?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  

  Trước hết phải nhấn mạnh rằng nhóm nguy cơ cao nhất vẫn là trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Trong đợt dịch lớn năm 2011, khi phân tích các trường hợp tử vong, phần lớn trẻ ở độ tuổi khoảng 2 tuổi. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là trẻ lớn hơn sẽ an toàn tuyệt đối.

  Thực tế, đã từng ghi nhận những trường hợp lớn tuổi hơn mắc bệnh nặng. Thậm chí năm ngoái tại TP.HCM có trường hợp một phụ nữ 21 tuổi chăm sóc em bị tay chân miệng, sau đó xuất hiện sốt, mệt mỏi, yếu liệt tay chân, sụp mi, lơ mơ. Kết quả xét nghiệm xác định có liên quan đến EV71.

  Điều đó cho thấy EV71 có thể gây biến chứng thần kinh nặng ở nhiều độ tuổi khác nhau, dù nhóm nguy cơ cao nhất vẫn là trẻ nhỏ.

  Khi trẻ được điều trị tại nhà, điều đầu tiên phụ huynh cần làm là theo dõi sát tình trạng sốt. Nếu trẻ sốt kéo dài trên 48 giờ mà không cải thiện thì cần đưa đi khám lại. Nếu ban đầu trẻ chỉ sốt nhẹ nhưng sau đó sốt tăng lên trên 39 độ C thì cũng phải cảnh giác vì đây có thể là dấu hiệu bệnh đang diễn tiến nặng.

  Một dấu hiệu đặc biệt quan trọng là giật mình chới với. Nhiều phụ huynh thường nghĩ đây là phản ứng bình thường của trẻ khi ngủ. Tuy nhiên, ở trẻ mắc tay chân miệng, giật mình có tính chất rất khác.

  Trẻ đang chơi bình thường nhưng đột nhiên ôm chặt người chăm sóc. Khi vừa đặt xuống lại giật mình, hốt hoảng như sắp ngã. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần thì đó là dấu hiệu cảnh báo rất quan trọng. Chỉ cần trong vòng vài giờ hoặc trong một ngày mà trẻ xuất hiện từ hai lần trở lên thì phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

  Dấu hiệu khác là nôn ói nhiều. Đây là triệu chứng khá đặc hiệu trong các trường hợp tay chân miệng có nguy cơ diễn tiến nặng. Ngoài ra, nếu trẻ đang đi lại, chạy nhảy bình thường mà đột nhiên đi loạng choạng, run chân tay, yếu chi, khó thở, tay chân lạnh, vã mồ hôi hoặc xuất hiện những biểu hiện thần kinh bất thường khác thì cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức.

  Tôi muốn nhấn mạnh lại một lần nữa: phụ huynh cần nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm:

  Nếu trẻ sốt trên hai ngày chưa hết

  Sốt cao trên 39 độ C

  Quấy khóc nhiều

  Nôn ói

  Giật mình chới với

  Đừng chờ đến khi trẻ tím tái, khó thở hoặc rối loạn tri giác mới đưa đến bệnh viện. Khi đó có thể đã bỏ lỡ "giờ vàng". Và khi đã có những dấu hiệu cảnh báo này thì dù là ban đêm hay bất kỳ thời điểm nào cũng phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

  Trong thực tế, chúng tôi từng gặp những trường hợp phụ huynh thấy con có dấu hiệu nặng vào lúc nửa đêm nhưng cố đợi đến sáng vì ngại đi viện hoặc nghĩ rằng bác sĩ sẽ không tiếp nhận. Đến sáng hôm sau, khi trẻ được đưa đến bệnh viện thì đã trong tình trạng rất nặng, thậm chí ngừng thở. Khi đó việc cứu sống trở nên vô cùng khó khăn.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Một số biểu hiện của tay chân miệng cũng khá giống những bệnh lý khác. Chẳng hạn như phát ban, nổi mụn nước có thể khiến phụ huynh nhầm với thủy đậu. Vậy thưa bác sĩ Hùng, làm thế nào để phân biệt tay chân miệng với các bệnh lý khác?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  Đầu tiên cần phân biệt tay chân miệng với nhiệt miệng. Những vết loét do nhiệt miệng thường sâu hơn, xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và đặc biệt không đi kèm các tổn thương ở tay, chân hay mông như tay chân miệng. Thông thường chỉ vài ngày là vết loét tự lành.

  Thứ hai là phân biệt tay chân miệng với thủy đậu. Thủy đậu thường xuất hiện các nốt đỏ trên da, sau đó thành bóng nước. Điều đặc trưng là trên cùng một cơ thể có thể tồn tại nhiều giai đoạn tổn thương khác nhau: nốt đỏ, bóng nước, đóng mày rồi bong vảy. Khi quan sát kỹ, bác sĩ chuyên khoa thường có thể nhận biết được.

  Ngoài ra còn cần phân biệt tay chân miệng với nhiễm não mô cầu. Bệnh này thường xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ, sau đó lan rộng thành những mảng xuất huyết tím đen, có thể hoại tử. Đây cũng là bệnh lý diễn tiến rất nhanh, rất nặng và cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức.

  Điều quan trọng nhất là phụ huynh cần nhớ nếu trẻ sốt một đến hai ngày, chảy nước dãi nhiều, đau họng, bỏ ăn thì nên kiểm tra kỹ khoang miệng xem có hồng ban hay vết loét hay không. Đồng thời, cần quan sát lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, vùng mông quanh hậu môn xem có mụn nước hay không.

  Nếu thấy những dấu hiệu này thì nên nghĩ đến tay chân miệng và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ xác nhận chẩn đoán. Nếu chỉ là độ 1, tức là chỉ có loét miệng và bóng nước ngoài da, trẻ hoàn toàn có thể được điều trị tại nhà dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế. Khi đó bác sĩ sẽ kê thuốc hạ sốt, hướng dẫn chăm sóc và theo dõi các dấu hiệu cảnh báo. Đồng thời, trẻ cần được nghỉ học để hạn chế lây lan cho những trẻ khác.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Dù tay chân miệng đã là bệnh khá quen thuộc nhưng đôi khi phụ huynh vẫn nhận diện chưa đầy đủ hoặc có tâm lý chủ quan. Vậy dưới góc độ cộng đồng, BSCKI Lê Thị Giao Thi có thể chia sẻ những dấu hiệu giúp cha mẹ nhận biết sớm bệnh tay chân miệng? Những dấu hiệu nào thường dễ bị bỏ sót nhất?

  BSCKI Lê Thị Giao Thi:

  Về phát hiện sớm, phụ huynh cần lưu ý một số dấu hiệu cơ bản.

  Đầu tiên là trẻ có thể sốt và xuất hiện các nốt hồng ban hoặc mụn nước ở tay, chân, vùng mông hoặc đầu gối. Bên cạnh đó, trẻ thường có các biểu hiện ở miệng như loét miệng, đau họng, chảy nhiều nước bọt. Vì đau miệng nên trẻ có thể bỏ bú, biếng ăn, quấy khóc hoặc thường xuyên đưa tay vào miệng.

  Điều đáng nói là những triệu chứng này rất dễ bị nhầm với viêm họng hoặc các bệnh sốt siêu vi thông thường. Vì vậy, nhiều phụ huynh thường chủ quan trong giai đoạn đầu. Đặc biệt, các dấu hiệu nguy hiểm rất dễ bị bỏ sót, chẳng hạn như trẻ giật mình chới với.

  Theo khuyến cáo, nếu trẻ đang bình thường, lanh lợi nhưng đột nhiên lừ đừ, bú kém, ngủ kém hoặc thay đổi hành vi thì phụ huynh cần đặc biệt lưu ý. Trong đó, dấu hiệu giật mình chới với là một cảnh báo rất quan trọng. Nếu trẻ xuất hiện triệu chứng này, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám ngay. Ngoài ra, nếu trẻ sốt cao liên tục, nôn nhiều hoặc các dấu hiệu trên xuất hiện lặp đi lặp lại thì đây đều là những dấu hiệu cảnh báo bệnh có thể diễn tiến nặng.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Với kinh nghiệm nhiều năm công tác tại Bệnh viện Nhi đồng 1, bác sĩ nhận thấy các bệnh nhi thường được đưa đến viện ở thời điểm nào?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  Qua nhiều năm điều trị bệnh tay chân miệng, chúng tôi nhận thấy phần lớn phụ huynh hiện nay đã có nhận thức tốt hơn. Khi thấy trẻ có loét miệng, nổi ban hoặc mụn nước ở tay, chân, miệng hay vùng mông, nhiều gia đình nghĩ ngay đến tay chân miệng và đưa trẻ đến khám sớm.

  Đối với những trường hợp đến sớm, bác sĩ sẽ thăm khám và phân độ bệnh. Nếu chỉ là độ 1, chưa có biểu hiện thần kinh thì đa số có thể điều trị ngoại trú và theo dõi tại nhà.

  Tuy nhiên, có những trường hợp bệnh diễn tiến rất nhanh. Chỉ trong vài giờ, trẻ có thể chuyển từ độ 1 sang độ 2, độ 3, thậm chí độ 4 nếu không được phát hiện kịp thời. Đây chính là giai đoạn mà chúng tôi thường gọi là "giờ vàng".

  Ngoài ra vẫn có một nhóm nhỏ bệnh nhi đến viện muộn. Những trường hợp này thường để lại nhiều tiếc nuối. Trẻ có thể đã xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như giật mình chới với, giật mình, đi loạng choạng, sốt cao kéo dài nhưng phụ huynh chưa nhận diện được mức độ nguy hiểm.

  Đến khi trẻ rơi vào tình trạng suy tim, phù phổi cấp hoặc trụy tim mạch thì diễn tiến rất nhanh. Dù chúng tôi áp dụng nhiều biện pháp hồi sức tích cực nhưng vẫn có trường hợp không thể cứu được vì đến quá trễ. Số ca này không nhiều nhưng luôn là điều khiến những người làm nhi khoa trăn trở.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Vì sao EV71 lại được xem là nỗi sợ của bệnh tay chân miệng? Chủng virus này khác gì so với những chủng khác, thưa bác sĩ?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  

  Bệnh tay chân miệng do nhóm virus đường ruột, gọi chung là Enterovirus, gây ra. Trong nhóm này có nhiều chủng khác nhau, trong đó có EV71. Ngoài ra còn có các chủng như Coxsackie A6, A10, A16... cũng có thể gây bệnh tay chân miệng.

  Tuy nhiên, phần lớn các chủng đó thường gây bệnh nhẹ hơn. Riêng EV71 nguy hiểm ở chỗ nó có ái lực rất cao với mô thần kinh. Sau khi xâm nhập qua đường hô hấp hoặc tiêu hóa, virus sinh sản ở vùng hầu họng, đi vào máu rồi có thể tấn công hệ thần kinh trung ương thông qua hàng rào máu não hoặc theo các rễ thần kinh đi vào não. Từ đó, virus gây viêm não.

  Đặc biệt, EV71 thường tấn công vùng thân não - nơi điều khiển các chức năng sống quan trọng như tim mạch và hô hấp. Khi vùng này bị tổn thương, trẻ sẽ xuất hiện các triệu chứng thần kinh và những biến chứng rất nặng. Ban đầu có thể là mạch nhanh, tăng huyết áp. Sau đó trẻ có thể bị suy tim, phù phổi cấp. Đây chính là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở bệnh tay chân miệng nặng.

  Do đó, điều đáng sợ nhất của bệnh tay chân miệng không phải là những nốt ban hay vết loét miệng mà là khi virus tấn công hệ thần kinh, gây viêm não, viêm thân não và dẫn đến suy tim, phù phổi cấp. Đó là lý do EV71 luôn được xem là chủng virus nguy hiểm nhất trong các tác nhân gây tay chân miệng.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, số ca mắc tay chân miệng đã tăng hơn 5 lần so với cùng kỳ năm trước. Đây là con số rất đáng cảnh báo. Vậy thưa PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, tình hình dịch tay chân miệng tại miền Nam, đặc biệt là TP.HCM, hiện được đánh giá như thế nào?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  Miền Nam luôn là khu vực ghi nhận phần lớn các bệnh truyền nhiễm ở trẻ em, trong đó có tay chân miệng, do yếu tố thời tiết. Khoảng 60% số ca tay chân miệng của cả nước xảy ra tại các tỉnh phía Nam.

  Đặc biệt, TP.HCM là nơi tập trung dân cư đông đúc, trong khi tay chân miệng chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi, nhất là nhóm trẻ đang đi nhà trẻ, mẫu giáo. Đây là điều kiện thuận lợi cho bệnh lây lan.

  Theo thống kê của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM, tính đến tuần thứ 11 năm 2026, thành phố đã ghi nhận hơn 7.000 trường hợp mắc tay chân miệng.

  Theo báo cáo cập nhật của Cục Y tế Dự phòng, đến ngày 24/4, cả nước ghi nhận khoảng 26.000 ca mắc, 8 ca tử vong. Đặc biệt, các mẫu hợp tác nghiên cứu gần đây giữa Bệnh viện Nhi Đồng 1 và đơn vị nghiên cứu lâm sàng thuộc Đại học Oxford cho thấy EV71 chiếm khoảng 40% số mẫu phân lập được.

  Đây là điều rất đáng lo ngại bởi EV71 là chủng virus liên quan trực tiếp đến các biến chứng thần kinh, tim mạch nặng và nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

• MC Phương Thảo hỏi:

  Có một cột mốc mà có lẽ với những bác sĩ chuyên ngành truyền nhiễm, đặc biệt là nhiễm nhi, sẽ rất khó quên. Đó là vào năm 2002, Việt Nam ghi nhận những ca bệnh tay chân miệng đầu tiên. Khi đó, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng là một trong những nhân viên y tế trực tiếp tham gia điều trị cho các bệnh nhân. Ở thời điểm đó, những ca bệnh tay chân miệng đầu tiên được phát hiện như thế nào, thưa bác sĩ?

  PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng:

  

  Cách đây hơn 20 năm, khoảng năm 2002-2003, khái niệm bệnh tay chân miệng ở Việt Nam còn rất xa lạ. Gần như ngành y tế cũng như người dân chưa từng nghe đến bệnh này.

  Tuy nhiên, trên thế giới và đặc biệt ở các nước lân cận như Malaysia hay Đài Loan (Trung Quốc) đã xuất hiện những đợt dịch lớn. Năm 1998, Đài Loan ghi nhận rất nhiều trường hợp tay chân miệng nặng với biến chứng thần kinh, tim mạch do Enterovirus 71 (EV71) gây ra, tỷ lệ tử vong rất cao.

  Khoảng năm 2003, tại Bệnh viện Nhi đồng 1, chúng tôi tiếp nhận nhiều trẻ sốt cao, có biểu hiện thần kinh và diễn tiến rất nhanh. Có những trường hợp chỉ trong vài giờ đã tử vong. Thời điểm đó, các bác sĩ thường chẩn đoán là hội chứng não cấp vì xét nghiệm vi sinh và sinh học phân tử chưa phát triển như hiện nay.

  Trong một khoảng thời gian ngắn, xuất hiện rất nhiều ca tử vong với bệnh cảnh tương tự khiến các bác sĩ tại Nhi đồng 1 và nhiều bệnh viện nhi khác rất băn khoăn. Chúng tôi nhận thấy rõ ràng có một tác nhân mới nhưng chưa xác định được đó là gì.

  Sau khi tìm hiểu các tài liệu và thông tin quốc tế, chúng tôi nhận thấy bệnh cảnh này rất giống với các trường hợp tay chân miệng tại Đài Loan. Có một trường hợp tử vong được tiến hành tử thiết (sinh thiết sau tử vong). Mô não của bệnh nhi được gửi sang Đài Loan và các nhà khoa học tại đây đã thực hiện hóa mô miễn dịch, phát hiện sự hiện diện của EV71 trong mô não. Đó là trường hợp đầu tiên giúp chúng tôi nhận diện được tác nhân gây bệnh.

  Tuy nhiên, cột mốc chính thức đánh dấu việc phát hiện EV71 tại Việt Nam là năm 2004. Khi đó, Viện Pasteur TP.HCM với sự hỗ trợ của các đơn vị nghiên cứu đã phân lập được virus từ các mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân tại Bệnh viện Nhi đồng 1. 12 trường hợp đầu tiên được xác định EV71 từ mẫu phết họng và các bệnh phẩm liên quan.

  Đến năm 2005, Việt Nam ghi nhận đợt dịch lớn. Sau đó, các nghiên cứu liên quan đã được công bố trên các tạp chí quốc tế. Đây được xem là cột mốc quan trọng đánh dấu việc Việt Nam chính thức phát hiện và xác định EV71 là tác nhân gây các biến chứng thần kinh, tim mạch nặng ở bệnh tay chân miệng. Ngày nay, tay chân miệng đã trở thành căn bệnh quen thuộc nhưng vẫn luôn là nỗi lo thường trực của ngành y tế và người dân.