Maria Montessori muốn theo đuổi ngành giáo dục để mang lại tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ nhỏ. Ảnh minh họa: A.M.

Tại trường đại học, Maria còn phải đối mặt với những khó khăn khắc nghiệt hơn nhiều so với sự thù địch của các sinh viên nam. Vào thời đó, người ta cho là không thích hợp để một cô gái giải phẫu thi thể trước sự hiện diện của sinh viên nam. Vì thế, mọi buổi thực hành giải phẫu của cô đều phải thực hiện một mình, đồng nghĩa cô trải qua nhiều giờ đồng hồ đơn độc giữa những xác chết, hầu hết là vào buổi tối khi bóng đêm đã bao phủ.

Phải có một ý chí cực kỳ kiên định mới có thể bám trụ trong khung cảnh rợn người như vậy. Không chỉ vậy, con đường của cô còn gian nan hơn nữa vì sự phản đối từ cha mình, người không tán thành con đường nghề nghiệp mà cô đã chọn.

Chúng ta không ngạc nhiên khi biết rằng dưới gánh nặng đè nén này cùng nhiều trở ngại khác, tinh thần của cô gái tiên phong gần như gục ngã. Một ngày nọ, bị nhấn chìm bởi nỗi tuyệt vọng, cô sinh viên trẻ quyết định từ bỏ cuộc chiến không cân sức với “biển cả thử thách” ấy. Cô rời khỏi phòng giải phẫu, lòng đã quyết sẽ tìm một con đường khác ít chông gai hơn.

Đường về nhà cô đi ngang qua công viên Pincio, lúc đó gần như không có người. Trong lúc mải suy nghĩ về quyết định của mình, cô đi ngang một người phụ nữ ăn mặc tồi tàn, cạnh bên là một đứa trẻ khoảng hai tuổi. Người phụ nữ đầu bù tóc rối và dơ bẩn, rõ ràng là ăn xin chuyên nghiệp, lập tức van vỉ khi thấy Montessori lại gần.

Nhưng chính đứa trẻ chứ không phải người mẹ mới là định mệnh thay đổi cuộc đời cô. Trong khi người mẹ cất giọng than vãn chuyên nghiệp thì đứa trẻ hoàn toàn không để tâm, tiếp tục ngồi trên mặt đất chơi đùa với một mảnh giấy màu nhỏ.

Có điều gì đó trong biểu cảm của đứa trẻ, một niềm hạnh phúc trong trẻo khi sở hữu mẩu giấy màu vô giá trị ấy, chăm chú quan sát nó với toàn bộ sự say mê của tâm hồn non nớt - đột ngột mang đến cho cô sinh viên một trải nghiệm nội tâm. Có thể mô tả rõ nhất trải nghiệm đó bằng lời thơ trong bài Buried Life [1] của Matthew Arnold. Cảm giác ấy như thể:"Chiếc then bật tung trong lồng ngực /Nhịp cảm xúc đã mất lại khẽ rung".

Bị lay động bởi những cảm xúc mà chính bản thân mình cũng không giải thích được, cô quay lại và đi thẳng về phòng giải phẫu. Từ khoảnh khắc đó, sự ghê sợ đối với công việc trong môi trường xa lạ ấy rời bỏ cô vĩnh viễn. Cũng từ khoảnh khắc đó, cô không còn nghi ngờ về việc mình đã có được thiên hướng nghề nghiệp.

Khi kể lại sự việc đó trong một cuộc trò chuyện sau này, bà Montessori nói: “Tôi không thể giải thích được. Mọi chuyện cứ thế xảy ra thôi. Có lẽ bạn sẽ nghĩ đây là một câu chuyện ngớ ngẩn, và nếu bạn kể lại cho người khác, hẳn họ sẽ cười nhạo.”

Trong câu chuyện này, ta thấy một ví dụ về mối liên hệ bí ẩn tồn tại sâu thẳm trong tâm hồn của một thiên tài - giữa họ và công việc mà họ được sinh ra để thực hiện, cùng tất cả những gì liên quan đến nó. Trường hợp của Froebel cũng vậy, như sẽ được đề cập ở một chương sau. Cả ông và bà Montessori đều được đưa đến thế giới này để soi sáng những tầng sâu chưa được khám phá trong tâm hồn trẻ thơ.

Vào thời điểm đó, và còn nhiều năm sau nữa, bà Montessori hoàn toàn không biết rằng sứ mệnh đời bà thuộc về lĩnh vực giáo dục. Cuộc đời bà, nhìn một cách tổng thể, thể hiện chính nguyên lý mà bà thường nhấn mạnh những năm sau này: “Sự chuẩn bị cho cuộc sống là gián tiếp.” Khi bà lâm bệnh vào thời kỳ này, bạn bè lo lắng không biết bà có qua khỏi không, bà nói: “Đừng hoảng hốt, tớ không chết đâu. Tớ còn việc phải làm.” (Ho da fare) [2]

[1] The Buried Life (tạm dịch: Cuộc đời bị chôn vùi) là một bài thơ nổi tiếng của nhà thơ người Anh Matthew Arnold, được viết vào khoảng năm 1852. Nội dung bài thơ viết về nỗi cô đơn nội tâm.

[2] Ho da fare: tiếng Italy, nghĩa là “tôi có việc phải làm”.