Chùa Phật Tích - nơi hội tụ của các dòng thiền

Lịch sử cho thấy, năm 580, Thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi đến chùa Pháp Vân, Trung tâm Phật giáo Luy Lâu hóa độ Pháp Hiền, người huyện Tiên Du. Sau khi Tỳ Ni Đa Lưu Chi thị tịch, Thiền sư Pháp Hiền về sáng lập chùa Chúng Thiện, núi Tiên Du trong quần thể Phật Tích - Tiên Sơn. Do đó có sự ảnh hưởng qua lại giữa dòng Thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi và Pháp môn Tịnh độ mà chùa Tiên Sơn là trung tâm.

Đến năm 820, Thiền sư Vô Ngôn Thông đến chùa Kiến Sơ ở xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội mở rộng đạo thiền, hóa độ Lập Đức là người huyện Tiên Du, xuất gia tu học tại chùa Đông Lâm, được Tổ ban đạo hiệu là Cảm Thành.

Vì vậy, Thiền phái Vô Ngôn Thông qua sự kế thừa của Cảm Thành cũng chính là một sự gặp gỡ giữa hai thiền phái. Năm 1069, Lý Thánh Tông sáng lập phái Thiền Thảo Đường, trung tâm thiền phái này là chùa Khai Quốc (Trấn Quốc), nhưng các vị vua sau đó như Lý Anh Tông, Lý Cao Tông đều là những thiền sư phái Thảo Đường, chủ trương Tịnh độ hóa nhân gian hay Thiền Tịnh song tu.

Do đó, Trung tâm Phật Tích do Lý Thánh Tông xây dựng và phát triển được các nhà vua cuối triều Lý sinh hoạt theo tư tưởng Thiền phái Thảo Đường tại chùa Phật Tích.

Tượng thiền sư Chuyết Chuyết. Ảnh: Truyền hình An Viên.

Đến năm 1633, Thiền sư Chuyết Chuyết thuộc phái Lâm Tế Nghĩa Huyền từ Trung Hoa sang Việt Nam. Trước tiên Ngài đến chùa Khán Sơn, Hà Nội, sau đó đến hoằng đạo tại chùa Phật Tích, độ rất nhiều đệ tử nổi tiếng như Minh Hành Tại Tại, Minh Lương..., đồng thời trụ trì chùa Ninh Phúc (Bút Tháp).

Sau khi nhập diệt (1644), Ngài còn để lại nhục thân bất hoại, được tôn thờ tại chùa Phật Tích ngày nay - một minh chứng hùng hồn nhất cùng với bài kệ thị tịch như sau: Sấu trúc, trường tùng trích thúy (thủy) hương, Lưu phong, sơ nguyệt độ vi lương. Bất trí thùy trụ Nguyên Tây tự, Mỗi nhật chung thinh tống tịch dương.

Dịch nghĩa: Tre gầy, thông vót, giọt nước thơm, Gió thoảng, trăng non, hơi mát dịu. Nguyên Tây ai ở, nào hay biết, Mỗi chiều chuông đổ, đuổi hoàng hôn.

Vua Lê Trang Tông phong hiệu Thiền sư Chuyết Chuyết là Minh Việt Phổ Giác Quảng tế Đại đức Thiền sư. Về sau có Thiền sư Diệu Tuệ, đệ tử Thiền sư Minh Hành Tại Tại trụ trì chùa Phật Tích khoảng năm 1659 trở đi.

Tóm lại, chùa Phật Tích là nơi quy tụ các dòng thiền: Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, Thảo Đường, Trúc Lâm Yên Tử, Lâm tế Nghĩa Huyền; về pháp tu là Thiền quán và Tịnh độ.

Trì kinh A Di Đà, Vô lượng thọ, Quán kinh, chứng tỏ Thiền - Tịnh song tu được phổ cập tại đây cho đến ngày nay, và cũng chứng minh tư tưởng Tịnh độ tông đặt nền tảng sớm nhất tại Việt Nam vào những thế kỷ đầu của lịch sử Phật giáo Việt Nam, mà nơi lập cước chính là chùa Tiên Sơn (Phật Tích).