Đội quần vợt San Quentin. Ảnh: Edward Diao MD.

Cái tên San Quentin gợi lên trong bạn điều gì? Chắc chắn bạn đã nghe ở đâu đó cái tên này. Đúng là nó xuất hiện trên nhiều xuất phẩm của Hollywood. San Quentin Prison State là nhà tù lớn nhất trong số 33 nhà tù của bang California (Mỹ), cũng là nhà tù lâu đời nhất bang, được mở cửa vào năm 1852. Sức chứa của San Quentin là 3.082 tù nhân nhưng nhiều khi nhà tù được sử dụng quá công suất, chẳng hạn như hiện tại, “công dân” trong San Quentin là 3.774 người, tức bằng 122% sức chứa.

Cao điểm là vào tháng 12/2008 chứa 5.256 tù nhân. Thêm vào đó nữa là khoảng 1.700 nhân viên. Khu tử tù của San Quentin lớn nhất nước Mỹ, cũng có khi “chứa lượng tử tù nhiều nhất Tây bán cầu”. Bên trong các bức tường nhà tù, các tù nhân sống trong buồng giam nhỏ xíu, rộng chưa đến 1,8 m, cứ hai người một buồng, nằm giường tầng.

Nhưng San Quentin cũng có nhiều thứ để các tù nhân “giải tỏa”: sân bóng rổ, bóng đá, bóng chày, bàn bóng bàn, xà đơn, xà kép. Trước còn có tạ nhưng từ năm 1998, tập tạ bị cấm ở các nhà tù trên toàn bang California vì an ninh. Và San Quentin còn có một sân quần vợt theo tiêu chuẩn của Liên đoàn Quần vợt Mỹ (USTA). Hàng rào sân quần vợt thấp thôi, đủ để những viên đạn có thể bay từ tháp canh gần đó mà không bị ngăn cản.

Tất nhiên, những viên đạn chỉ bay khi rất cần thiết. Khán giả thường là vài lính gác và vài tá tù nhân. Ngoài quần vợt, người tù có thể ngắm trời đất. Ngắm cảnh nơi đây không tệ, vì San Quentin là một bán đảo nhô ra ngoài vịnh San Francisco, từ đây có thể thấy cây cầu Cổng Vàng (Golden Gate Bridge) nổi tiếng, thấy đường chân trời được viền bằng các tòa nhà cao tầng ở thành phố San Francisco.

Nhiều tay kinh doanh bất động sản cỡ bự ở Mỹ đã nhòm ngó San Quentin từ lâu, họ đã vận động chính quyền bang California chuyển nhà tù đi nơi khác để lấy đất xây dựng resort, sân golf. Khu đất rộng 111 ha này có giá khoảng 600 triệu USD. Nhưng chuyển một thực thể có tuổi đời hơn 160 năm đi nơi khác không phải là dễ.

San Quentin có một đội quần vợt chơi cũng được lắm. Khoảng 20 tù nhân, án từ 25 năm tù đến chung thân, là thành viên của đội Inside Tennis Team được lập bởi Don DeNevi, giám đốc phụ trách giải trí của San Quentin. Gần 80 tuổi, cao, gầy, DeNevi vẫn có thể quất những cú forehand “cháy mặt sân”, là huấn luyện viên của đội này. DeNevi làm việc ở San Quentin 6 ngày mỗi tuần, rời nhà vào 4 giờ 30 mỗi sáng để thay ca trước khi ngày mới bắt đầu.

“Tôi nghiện bầu không khí San Quentin, nghiện tiếng loảng xoảng của những cánh cửa kim loại nặng nề ở đây”, DeNevi nói, “Có lẽ tôi sẽ chết ở đây mất. Tốt nhất là chết trên cái sân này, sau khi thực hiện một cú giao bóng. Các nhà tù và những tù nhân là một phần lớn trong cuộc đời tôi”. DeNevi sinh ra tại Stockton, nơi bố ông có một cửa hàng bán đồ gia dụng còn mẹ ông nội trợ ở nhà.

“Tôi luôn giành điểm A ở trường và không bao giờ gây rối, nhưng tôi luôn tò mò về những người nham nhở”. Ở tuổi 14, ông xem “Sáu người tử tù của tôi”, cuốn phim của đạo diễn Stanley Kramer về San Quentin. Đó là câu chuyện về một nhà tâm lý học tin một cách ngoan cố rằng ông ta có thể cải tạo được những tù nhân tồi tệ nhất. Từ đó, DeNevi bắt đầu khoái tìm hiểu đề tài: Có thể cứu chuộc được những người tù?