'Đọc sách như tập thể dục, viết sách như một lần trekking'

(Từ trái sang) Anh Trần Duy Nguyễn - Trưởng dự án, họa sĩ minh họa Đỗ Thái Thanh, ThS Cécile Ngọc Sương Perdu tại buổi giao lưu.

Trong khuôn khổ Lễ hội Đường sách Tết 2026 của TP.HCM, nhóm tác giả Việt Nam Phiêu Lưu Ký - Đồng bằng sông Cửu Long có buổi chia sẻ về hành trình 10 tháng khảo sát thực địa ở miền Tây để thu thập tư liệu. Dự án được định hướng như một cuốn sách văn hóa dành cho độc giả trẻ, tiếp cận vùng đồng bằng Sông Cửu Long bằng quan sát trực tiếp thay vì chỉ tổng hợp tư liệu.

Ekip đã đi qua 13 tỉnh, thành thuộc Đồng bằng sông Cửu Long cùng Tây Ninh, di chuyển bằng ghe, phà, xe máy, lưu trú nhiều ngày tại địa phương để gặp gỡ nghệ nhân và người dân. Tư liệu thu thập được ghi chép, chụp ảnh, ghi âm, sau đó đối chiếu với các nghiên cứu học thuật trước khi biên soạn bằng ngôn ngữ gần gũi với giới trẻ.

Trưởng dự án Trần Duy Nguyễn cho biết anh xem đọc sách như một cách rèn luyện tư duy. "Đọc sách với tôi giống như tập thể dục cho não bộ. Người đọc phải theo dõi mạch lập luận, giữ thông tin trong đầu và kết nối các lớp kiến thức khác nhau. Tôi không đọc để chứng tỏ điều gì, mà để duy trì khả năng tập trung và suy nghĩ dài hơi", anh nói.

Từ cách nhìn đó, Nguyễn cho rằng viết cuốn sách này giống như một chuyến trekking. Nhóm không ngồi một chỗ tổng hợp tài liệu mà tự mình đi qua từng địa phương, quan sát, phỏng vấn và kiểm chứng. Theo anh, mỗi chặng khảo sát là một đoạn đường thực sự phải bước qua, có lúc mệt mỏi nhưng mang lại nhiều phát hiện ngoài dự tính.

Buổi giao lưu, giới thiệu tác phẩm thu hút đông đảo độc giả trẻ tại Lễ hội Đường sách Tết.

Ở khâu tổ chức thực địa, ThS Cécile Ngọc Sương Perdu Nguyễn nhấn mạnh yếu tố trách nhiệm với tư liệu. Theo cô, để có một dự án văn hóa tốt, người thực hiện cần đi thực tế hàng trăm lần. "Đừng nghĩ mình quen thuộc với miền Tây là đủ. Nhiều nghề, nhiều tập tục đã thay đổi theo thời gian. Khi làm sách về văn hóa, chúng tôi phải đi, phải hỏi và phải kiểm chứng lại, thay vì dựa vào ký ức hay thông tin có sẵn trên mạng", cô chia sẻ.

Còn họa sĩ Đỗ Thái Thanh cho rằng khác biệt lớn nhất của dự án nằm ở việc đi thực tế. Theo anh, hình ảnh tra cứu trên mạng có thể đầy đủ nhưng dễ rơi vào lối minh họa chung chung. Khi có mặt tại địa phương, anh mới cảm nhận được nhịp sống, ánh sáng, cách người dân thao tác trong công việc hàng ngày. Những chi tiết đó giúp tranh vẽ bớt "đại trà" và có chiều sâu hơn.

Dự án được ấp ủ từ năm 2017 và nhận tài trợ khảo sát vào cuối năm 2024. Sau tập Đồng bằng sông Cửu Long dự kiến ra mắt vào tháng 4, nhóm dự kiến phát triển phiên bản tiếng Anh và tiếp tục thực hiện tập tiếp theo về khu vực Đông Nam Bộ.