Sức cám dỗ của những câu trả lời nhanh chóng, dễ dàng
Có thể mỗi người lại có một định nghĩa khác nhau về "câu trả lời nhanh chóng, dễ dàng". Nhưng với tôi, đó là những câu trả lời không đến từ quá trình tìm tòi đôi khi là lâu dài và khó khăn, mà từ một sự tiếp xúc ngắn ngủi, thường là với một người ngoài cuộc khẳng định rằng họ hiểu bạn và những mong muốn của bạn rõ hơn chính bạn tự biết về mình. Những người ngoài cuộc này thường tuyên bố rằng họ đã khám phá ra những bí mật của cuộc sống, biết cách đơn giản hóa những điều phức tạp, và biết cách xóa bỏ khổ đau trong cuộc đời chúng ta. Đáng nói, họ thậm chí còn khuyên người ta không nên tìm hiểu sâu xa hơn. Cứ như thể họ đang sản xuất các câu trả lời đại trà nhằm mang đến niềm vui và sự nhẹ nhõm tức thời rồi cho vào một máy bán hàng tự động để phân phát cho mọi người. Một cuốn sách xuất bản năm 2007 thậm chí còn nói toạc ra điều đó ngay từ tựa đề: Happiness Now! Timeless Wisdom for Feeling Good FAST (Hạnh phúc ngay bây giờ! Những tri thức vượt thời gian giúp bạn lên tinh thần NHANH CHÓNG).
Cũng giống như việc thỉnh thoảng ăn một bịch snack khoai tây thì không sao, không phải mọi nguồn hỗ trợ hay lời khuyên đại trà đều có hại. Nhưng nếu đó là tất cả những gì bạn đang hấp thụ - nếu bạn bằng cách nào đó đã đi đến chỗ tin tưởng rằng snack khoai tây cũng bổ dưỡng như bông cải xanh - thì cuối cùng bạn sẽ bị thiếu chất.
Trong cuốn sách viết về ngành công nghiệp phát triển bản thân (self-help), tác giả Jessica Lamb-Shapiro đã dùng phép so sánh với các hệ thống đóng và mở để phân biệt giữa hai trường phái phát triển bản thân, một trường phái hướng tới sự trao quyền cho cá nhân, và trường phái còn lại chỉ nhằm trục lợi từ người khác. Hệ thống đóng là hệ thống mà bạn không thể thoát ra. Ở đó, vấn đề luôn nằm ở bạn, chứ không nằm ở giải pháp được đề xuất: Cách làm này là có hiệu quả, và nếu nó không phát huy tác dụng với bạn, thì là do bạn làm chưa đúng. "Với tôi, điều đó nghe thật đáng sợ", Lamb- Shapiro nói với tôi, gần mười năm sau khi cô viết cuốn sách trên. Những hệ thống như vậy thường rất bảo thủ, thậm chí ngăn cản việc đặt câu hỏi.
Lamb-Shapiro viết rằng cô từng tham dự Đại học Tiếp thị Sách MEGAi của Mark Victor Hansen, tác giả của loạt sách Chicken Soup for the Soul (Hạt giống tâm hồn), ở đó người tham dự được dạy cách viết ra những cuốn sách phát triển bản thân ăn khách. Trong buổi hội thảo đó, Hansen thường xuyên nhắc đi nhắc lại với khán giả rằng: "Đừng có hỏi đông hỏi tây mà không bắt tay vào làm. Nếu chỉ biết hỏi, các bạn sẽ chẳng thu được gì đâu". Lamb-Shapiro chỉ ra rằng lời cảnh báo này "khác hoàn toàn so với cách làm ở môi trường đại học thực thụ, nơi sinh viên được khuyến khích áp dụng năng lực phản biện cả với bản thân và với những gì họ được dạy. Hơn nữa, ở trường đại học thật thì bạn còn có ngày tốt nghiệp; còn ở đây, dường như người ta phải không ngừng tham dự các buổi hội thảo liên miên và mua các băng đĩa truyền cảm hứng".
Ở chiều ngược lại, hệ thống mở là hệ thống mà trong đó người ta đưa ra lời khuyên và các công cụ hỗ trợ kèm lời khích lệ rằng bạn hãy chọn lấy những gì phù hợp với mình và bỏ qua những gì không phù hợp. Thông điệp của những người bán các giải pháp này là "Phương pháp này có thể không áp dụng được cho tất cả mọi người", hoặc "Có thể đây không phải là câu trả lời dành cho bạn". Có thể lấy ví dụ là một nhà trị liệu hay huấn luyện viên chia sẻ một khung lý thuyết hướng dẫn bạn tự tìm ra câu trả lời cho chính mình; hoặc người dẫn dắt một hội thảo mà tôi mới tham dự gần đây, khi ông nói với chúng tôi vào ngay buổi tối đầu tiên rằng: "Có thể bạn không đồng ý với những gì tôi sẽ chia sẻ, nhưng tôi mời bạn thử suy nghĩ về nó xem sao".
