Theo quan điểm của Eleanor Drage, nhà đạo đức học về trí tuệ nhân tạo (AI), để phát triển mạnh mẽ cùng với tiến bộ của AI, chúng ta cần nhận ra "dấu ấn con người" của công nghệ tiên tiến này.
Hiểu đúng về AI
Chúng ta thường nói về AI như một thứ huyền bí, vô hình. Trên thực tế, AI được tạo nên từ cả một chuỗi lao động của con người, từ các mỏ silicon, thạch anh, nhà máy sản xuất vi mạch đến các trung tâm gắn nhãn dữ liệu.
Nếu công chúng muốn giành lại quyền lực từ các tập đoàn công nghệ đứng sau AI, việc cần làm là hiểu rõ sản phẩm của họ. Người dùng cần nhìn thấu các thông điệp quảng bá, những chiêu trò truyền thông.
Ví dụ, "đám mây", một thuật ngữ chỉ nơi xa xôi, mơ hồ nào đó để lưu trữ hình ảnh và dữ liệu, thật ra chỉ là máy tính của một người khác. Cái gọi là "ảo giác AI" thực chất là lỗi trong hệ thống hoặc sai sót trong quá trình gắn nhãn dữ liệu.
Thung lũng Silicon vẽ nên viễn cảnh AI sẽ cứu rỗi nhân loại, mở ra một kỉ nguyên thịnh vượng, trường thọ cho con người hay xoá sổ tất cả chúng ta.
Trong quyển sách What If We Got AI Right? How to stop Catastrophising and Build an Ethical Future, Drage cho rằng các tập đoàn công nghệ lớn không thể thực hiện được viễn cảnh lý tưởng nếu họ vẫn theo đuổi lợi nhuận, ưu tiên quyền lực và đặt lợi ích vào tay một nhóm người.
Tác giả/Tác phẩm
What If We Got AI Right?
Eleanor Drage là trợ lý giáo sư tại Trung tâm Leverhulme về Tương lai của Trí tuệ thuộc Đại học Cambridge, một trong những nhà đạo đức học AI hàng đầu hiện nay.
Trong cuốn sách dài 288 trang, bà lập luận rằng công chúng cần nhìn xuyên qua hai thái cực "cứu rỗi" hoặc "hủy diệt" loài người mà Thung lũng Silicon vẽ ra, để thấy được chuỗi lao động con người và những vấn đề rất thật đằng sau AI, từ đó giành lại quyền kiểm soát công nghệ này.
Trong khi đó, nỗi ám ảnh về ngày tận thế do AI gây ra khiến cho sự chú ý của dư luận đi chệch hướng. Theo quan điểm của tác giả, chúng ta có thể làm cho AI an toàn hơn thông qua việc đảm bảo công dân có nhiều quyền đối với thông tin cá nhân cũng như kiểm soát cách huấn luyện và quản lý các mô hình AI.
Nỗi lo tận thế cũng tạo ra ấn tượng sai lầm rằng an toàn AI quan trọng hơn biến đổi khí hậu, căng thẳng địa chính trị và bất bình đẳng. Đây là 3 vấn đề vốn gây ra rất nhiều đau khổ và nếu được giải quyết, cũng sẽ làm giảm nhiều rủi ro liên quan đến AI.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ
Drage là trợ lý giáo sư tại Trung tâm Leverhulme về Tương lai của Trí tuệ thuộc Đại học Cambridge. Trong các nghiên cứu của mình, bà vạch trần các quy trình tuyển dụng dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và phơi bày những nguy hiểm của việc tích hợp AI vào thực thi pháp luật.
Với What If We Got AI Right?, bà chỉ trích tập đoàn công nghệ lớn không quan tâm đến đạo đức AI, chỉ đưa ra những cam kết chung chung về sự minh bạch và trách nhiệm, một số ít lãnh đạo cấp cao tích luỹ quá nhiều quyền lực trong tay.
Đây vốn là các lời phê bình quen thuộc liên quan đến AI. Nhưng bài viết của bà có chiều sâu học thuật. Những khám phá mang tính triết học của Drage, ví dụ cách chúng ta định nghĩa trí thông minh và tại sao điều này lại quan trọng, rất thú vị.
Tuy nhiên, đôi khi lập luận của Drage có vẻ vội vàng và thiếu chính xác.
Nhưng không rõ liệu nghệ sĩ và "người làm marketing" có trở nên dư thừa trong kỷ nguyên AI sắp tới hay không. Hơn nữa, cũng không có cơ sở để nói những người làm công việc gắn nhãn dữ liệu với mức lương nghèo nàn ở Kenya từng là nghệ sĩ cách đây 10 năm.
Tương tự, xét đến tầm quan trọng của việc thúc đẩy sự đa dạng trong AI, Drage cho rằng khái niệm "thiên kiến vô thức" chỉ khiến mọi người nhìn vấn đề từ góc độ người gây hại thay vì người bị hại, như thể động cơ hay chủ ý của người gây ra hành vi đó hoàn toàn không còn quan trọng.
Tựa đề cuốn sách cho thấy Drage muốn đưa ra một tầm nhìn khác về AI. Bà đưa ra một vài ví dụ về các dự án AI hướng đến cộng đồng và có đạo đức mà bà cho rằng nên thay thế các sản phẩm công nghệ lớn theo kiểu "từ trên xuống".
Drage mô tả bộ công cụ mà bà đồng thiết kế để giúp các công ty AI hoạt động có đạo đức và tuân thủ các quy định của EU như một "nền tảng của chủ nghĩa không tưởng", bởi vì nó chuyển trọng tâm sang cách thức AI được xây dựng và tạo ra.
Bà không đề cập đến những điều mà nhiều nhà phê bình AI vẫn hoan nghênh, chẳng hạn như tiềm năng của công nghệ này trong việc tìm ra các loại thuốc và chẩn đoán bệnh.
Dù vẫn còn nhiều câu hỏi bị bỏ ngỏ, What If We Got AI Right? How to stop Catastrophising and Build an Ethical Future của Eleanor Drage vẫn mang đến một góc nhìn đáng chú ý về cách con người có thể định hình tương lai của AI thay vì chỉ tranh luận giữa 2 thái cực: Cứu rỗi hay hủy diệt loài người.
Những câu hỏi chúng ta phải đối mặt trong thế giới AI
Chúng ta có rất nhiều câu hỏi về thế giới AI, mà đó đều là những nghi hoặc không dễ có ngay đáp án.
Cuốn sách Thời đại AI - Và tương lai loài người chúng ta trình bày cách AI làm thay đổi mối quan hệ của chúng ta với tri thức, chính trị và xã hội. Mục tiêu tối thượng của cuốn sách này là giải thích về AI và cung cấp cho độc giả những câu hỏi mà chúng ta sẽ phải đối mặt trong những năm tới lẫn bộ công cụ để bắt đầu trả lời chúng.
