Không chỉ giới họa sĩ ở các thành thị lớn như Venice mới khám phá ra nhiều khả năng và phương pháp mới mẻ [trong hội họa]. Danh họa được thế hệ sau ngưỡng vọng là người kiến tạo “cách tân” nhất, táo bạo nhất thời kỳ này lại dành cả cuộc đời trong hiu quạnh ở Parma, một ngôi làng nhỏ tại miền Bắc nước Ý.

Ông chính là Antonio Allegri (1489? - 1534), tên thường gọi là Correggio. Khi Correggio cho ra đời những tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp, Leonardo và Raphael đã qua đời còn Titian đang ở đỉnh cao danh vọng; tuy nhiên, ta không rõ là ông hiểu biết về nghệ thuật thời đại mình tới đâu.

Correggio rất có thể đã có cơ hội tới thăm những thành phố Bắc Ý lân cận và nghiên cứu những tác phẩm của học trò Leonardo, qua đó học hỏi cách bậc thầy xử lý ánh sáng và bóng tối. Chính ở khía cạnh này, Correggio đã sáng tạo ra những hiệu ứng hoàn toàn mới và có ảnh hưởng sâu sắc đến các trường phái hội họa sau này.

Kiệt tác Đêm Thánh của danh họa Correggio, được vẽ vào khoảng năm 1530. Ảnh: Wikipedia.

Hình 215 là một trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông - Đêm Thánh. Người mục đồng cao lớn [ở gần sát bên trái] vừa nhận được thị kiến về cảnh Thiên Đường mở ra với nhóm thiên thần ca hát bài “Vinh hiển Chúa trên Cao”; ta nhìn thấy họ quây quần vui vẻ trên những tầng mây và nhìn xuống cảnh mục đồng tay cầm gậy vừa chạy tới.

Nơi chuồng ngựa tối tăm đổ nát, chàng được chiêm ngưỡng phép màu - Chúa Hài Đồng vừa ra đời tỏa ánh sáng khắp không gian, soi chiếu gương mặt xinh đẹp hạnh phúc của người mẹ.

Chàng mục đồng sững sờ dừng lại, tay sờ nắn tìm chiếc mũ, chuẩn bị quỳ lạy. Còn có hai người hầu gái, một bị chói mắt bởi ánh hào quang từ máng cỏ, người kia nhìn chàng mục đồng cười rạng rỡ. Và bên ngoài trong bóng tối mờ mịt, Thánh Joseph đang bận rộn bên con lừa.

Thoạt nhìn, sự sắp đặt này có vẻ thiếu tính nghệ thuật và trông khá ngẫu nhiên. Khung cảnh đông đúc bên trái dường như không cân bằng với nhóm tương ứng bên phải. Bức tranh chỉ trở nên cân đối khi nhóm nhân vật Đức Mẹ và Đức Hài Đồng được làm nổi bật lên bởi ánh sáng bao quanh.

Trong việc sử dụng màu sắc và ánh sáng để cân bằng các hình khối, hướng người xem vào những chi tiết nhất định, Correggio còn đi xa hơn cả Titian. Chính chúng ta đã cùng với chàng mục đồng chạy tới và được chứng kiến những gì hiện ra trước mắt anh ta - phép màu của Ánh sáng chiếu rọi bóng tối mà Phúc Âm Thánh John đã nói đến.