Các điểm nóng về đa dạng sinh học

Điểm nóng đa dạng sinh học là khu vực tập trung nhiều loài động thực vật hơn bình thường. Năm 1988, nhà bảo tồn người Anh Norman Myers đã đặt ra từ này để mô tả các khu vực phong phú về sinh học và bị đe dọa nghiêm trọng.

Đứng trước thách thức to lớn và ngày càng tăng về cuộc đại tuyệt chủng các loài gây ra bởi môi trường sống đặc biệt bị hủy hoại, Myers cho rằng phải đặt ra ưu tiên thiết lập những nơi tập trung tài nguyên để bảo tồn càng nhiều dạng sống càng tốt.

Những khu rừng và sườn đồi tươi tốt ở Arunachal Pradesh, Ấn Độ là một phần của điểm nóng đa dạng sinh học Indo-Burma. Khu vực chứa khoảng 40% các loài động thực vật của Ấn Độ. Ảnh trong sách Sinh thái học - Khái lược những tư tưởng lớn.

Xác định các điểm nóng

Ban đầu, Myers xác định 10 điểm nóng thiết yếu với việc bảo tồn các loài thực vật đặc hữu (không mọc ở bất kỳ nơi nào khác trên Trái Đất). Năm 2000, ông cải tiến khái niệm để tập trung chú ý vào những vùng đáp ứng hai tiêu chí: khu vực phải chứa ít nhất 1.500 loài thực vật có mạch (thực vật có rễ, thân và lá) đặc hữu, và đã phải mất ít nhất 70% thảm thực vật nguyên sinh (các loài thực vật vốn mọc trong khu vực).

Tổ chức Bảo tồn Thế giới, một cơ quan môi trường sử dụng khái niệm của Myers để định hướng những nỗ lực của mình, hiện nay đã liệt kê 36 khu vực điểm nóng. Dù chỉ chiếm 2,3% bề mặt đất liền trên hành tinh nhưng 36 điểm nóng này là nhà của gần 60% các loài thực vật, lưỡng cư, bò sát, thú có vú và chim - và một tỷ lệ lớn các loài này chỉ sống trong điểm nóng của riêng chúng.

Đa số các điểm nóng nằm ở vùng nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Điểm đối mặt với mức độ nguy cơ cao nhất là khu vực Indo-Burma ở Đông Nam Á. Môi trường sống ban đầu chỉ còn lại 5%, nhưng sông ngòi, đất ngập nước và các cánh rừng của vùng lại thiết yếu đối với việc bảo tồn các loài thú có vú, chim, rùa nước ngọt và cá. Những loài động vật quý hiếm ở khu vực này phải kể đến sao la, một loài thú có vú sống trong rừng có họ hàng với bò nhưng lại trông giống linh dương.

Sao la được nhìn thấy lần đầu tiên vào năm 1992 ở dãy Trường Sơn, Việt Nam. Loài cá heo Irrawaddy có nguy cơ tuyệt chủng được tìm thấy dọc theo các bờ biển Đông Nam Á và những hòn đảo ở Indonesia. Các loài động vật quý hiếm khác còn có nai cà tông, mèo cá và cò quăm lớn.

Các biện pháp bảo vệ

Các cơ quan bảo tồn thống nhất về mục tiêu cho mọi điểm nóng. Họ liệt kê những loài đang bị đe dọa và lập kế hoạch bảo tồn và quản lý những khu vực có môi trường sống thích hợp cùng các quần thể thực vật và động vật mục tiêu còn tồn tại. Người ta phân hạng dựa theo mức độ dễ bị tổn thương và không thể thay thế của từng khu vực.

Những người chỉ trích định nghĩa của Myers cho rằng hai tiêu chí của ông không tính đến sự thay đổi việc sử dụng đất ở những vùng có ít hơn 70% môi trường sống tốt đã bị hủy hoại. Đơn cử như rừng mưa Amazon không nằm trong điểm nóng nhưng đang bị xóa bỏ nhanh hơn bất kỳ nơi nào khác trên Trái Đất.