Dịch giả từng chỉ trích phim của Nolan dịch lại 'The Odyssey'

Emily Wilson từng ra mắt bản dịch The Odyssey năm 2017. Hiện nay bà đang tiến hành dịch lại từ đầu toàn bộ tác phẩm. Ảnh: Matt Rourke/AP.

Năm 2017, Emily Wilson ra mắt bản dịch trường ca The Odyssey và trở thành nữ dịch giả đầu tiên dịch tác phẩm này - một chi tiết mà bản thân bà cũng không quá để tâm, bởi lẽ "người anh em" của nó là The Iliad từng được nhiều nữ dịch giả dịch sang các ngôn ngữ khác nhau.

Điểm mới hơn trong dịch phẩm này đến từ cách tiếp cận của bà. Khép lại đoạn đầu tiên trong bản dịch là câu "Now goddess, child of Zeus, tell the old story for our modern times. Find the beginning", tạm dịch: "Hỡi nữ thần, con của thần Zeus, hãy kể chuyện xưa cho thời đại ngày nay của chúng ta. Bắt đầu từ điểm nào cũng được".

Để so sánh thì bản dịch của Allen Mandelbaum như sau: "Muse, tell us of these matters. Daughter of Zeus, my starting point is any point you choose", nhiều tương đồng với bản dịch tiếng Việt của Đỗ Khánh Hoan: "Và hỡi nữ thần, ôi ái nữ Chúa tể, cùng lúc cất lời kể cho ngô bối hay chút ít chuyện phiêu lưu, bắt đầu bất kỳ chỗ nào tùy ý".

Wilson thực sự đã để tinh thần "thời đại ngày nay" đó thấm nhuần, khiến cho văn chương Homer hiện ra trong một thứ ngôn ngữ hiện đại và gần gũi với độc giả Anh ngữ đại chúng, như bản gốc từng gần gũi với người Hy Lạp cổ đại qua tiếng hát của những du ca.

Song song, Wilson trung thành với hình thức của tác phẩm bằng cách giữ nguyên số lượng câu thơ, nhưng chuyển sang thể thơ iambic pentameter (nhịp điệu thơ ca tiếng Anh gồm 5 cặp âm tiết mỗi dòng, mỗi cặp gồm một âm tiết không nhấn mạnh đi trước một âm tiết nhấn mạnh) để mô phỏng được nhịp điệu và độ dài của bản gốc.

Bản dịch The Odyssey năm 2017 của Emily Wilson được khen ngợi vì ngôn ngữ hiện đại, gần gũi.

Bản dịch được giới chuyên môn lẫn độc giả đánh giá cao, đến nay đã bán hơn 1 triệu bản. Đạo diễn Christopher Nolan từng nói bộ phim của ông lấy cảm hứng từ công trình này của Wilson. Nhưng ít lâu sau khi The Odyssey của ông ra rạp, Wilson đã có lời phê bình gay gắt về phần kịch bản của bộ phim, dẫu vẫn dành lời khen cho phần hình ảnh và diễn xuất, đồng thời ghi nhận rằng bộ phim đã giúp cho bản thân tác phẩm của Homer được tìm đọc trở lại. Bình luận của bà đã tạo ra cuộc tranh luận sôi nổi.

Mới đây nhất, Wilson lại trở thành tâm điểm chú ý khi cho hay đang tiến hành dịch lại từ đầu tác phẩm này một lần nữa, phương pháp tiếp cận gần hơn với bản dịch The Iliad ra mắt hồi 2023 của bà. Cụ thể, bà sẽ phải dùng đến nhiều dòng thơ hơn bản gốc, thoải mái hơn trong độ dài của từ ngữ và nhịp điệu. Bà cũng sẽ thêm vào nhiều chú thích.

Wilson vẫn tự hào với bản dịch 2017, nhận xét nó "truyền tải được nhịp điệu, cảm giác gấp gáp và tươi mới trong thi ca Homer". Nhưng bà cũng không nề hà dịch lại từ đầu, vì "dành cả ngày đọc Homer và vật lộn với những thử thách thú vị chừng như không hồi kết, xoay xở làm sao để truyền đạt thơ ca tiếng Hy Lạp cổ đại sang tiếng Anh mượt mà - là một đặc ân".

Katrine Øgaard Jensen, giám đốc điều hành Hiệp hội Dịch giả Văn chương Mỹ, cho biết rất trông chờ bản dịch mới này, nói rằng năng khiếu và hiểu biết uyên thâm của Wilson về tác phẩm nguyên ngữ là một tài sản quý giá đối với dịch thuật. Wilson đã giảng dạy văn chương và cổ điển học tại Đại học Pennsylvania 24 năm qua.