 |
| Người dân đọc sách, tạp chí tại vườn hoa của thành phố Budapest (Hungary). Ảnh: Đức Huy. |
Trong một lần ghé thăm quán cà phê sách tại Den Haag (Hà Lan), tôi gặp Justin và Anne. Một người đến từ Đức, người còn lại đến từ Hà Lan. Giữa không gian náo nhiệt nơi các nhóm bạn trẻ đang tán gẫu, Justin và Anne vẫn lặng lẽ cùng cuốn sách của mình. Đối với họ, một không gian có tiếng trò chuyện, tiếng cốc chạm vào bàn không làm mất đi sự tập trung, mà tạo cảm giác sinh động hơn cho việc đọc.
Tại châu Âu, không khó để bắt gặp ai đó đang đọc sách ở công viên hoặc ngồi dưới một bóng cây, trên bãi biển vào những ngày nắng đẹp. Điều này đặt ra suy ngẫm về quan niệm không gian và trải nghiệm với sách.
Sự yên tĩnh không phải điều kiện tiên quyết
Theo một cách nhìn mang tính rập khuôn, sự yên tĩnh thường được xem là điều kiện lý tưởng để đọc sách. Thư viện với những quy định hạn chế tiếng ồn, vì thế trở thành hình mẫu quen thuộc của không gian đọc. Nhưng với nhiều người trẻ, sự im lặng tuyệt đối lại không phải điều họ tìm kiếm. Họ chọn đọc trong quán cà phê, nơi luôn có tiếng trò chuyện, tiếng đánh máy và cả âm nhạc.
Sự lựa chọn này có thể được nhìn từ khái niệm “không gian thứ ba” (third place) của nhà xã hội học Ray Oldenburg trong The Great Good Place (1989). Theo Oldenburg, bên cạnh gia đình và nơi làm việc, con người cần những địa điểm trung gian như quán cà phê, hiệu sách để thư giãn, gặp gỡ và duy trì các mối quan hệ xã hội. Ông cho rằng xã hội hiện đại đang ngày càng thiếu những không gian cởi mở như vậy, trong khi chính chúng góp phần tạo dựng cộng đồng và cảm giác thuộc về.
 |
| Justin (21 tuổi, đến từ Cologne, Đức) là một người thường xuyên ghé tới quán cà phê Bookstor để đọc sách. |
Cà phê sách vì thế không nên được nhìn đơn thuần như sự kết hợp giữa hai sản phẩm là sách và đồ uống. Giá trị của nó nằm ở những con người cùng hiện diện trong đó. Với Oldenburg, những khách quen góp phần tạo nên bầu không khí và bản sắc của một không gian thứ ba. Do đó, định vị thương hiệu “cà phê sách” phải xuất phát từ cộng đồng, không phải những tủ sách cao lớn chất chồng hàng tấn ấn phẩm phủ bụi.
Quan trọng hơn, không gian thứ ba như quán cà phê không đòi hỏi con người phải giao tiếp liên tục. Nó cho phép một cá nhân ở một mình mà không bị cô lập. Một người có thể ngồi hàng giờ với cuốn sách trên tay, không nói chuyện với bất kỳ ai nhưng vẫn nghe thấy tiếng người xung quanh và cảm nhận mình là một phần của đời sống chung.
Đây cũng là dạng riêng tư mà một quán cà phê sách có thể mang lại. Sự riêng tư đủ để tập trung nhưng không đến mức tách mình khỏi thế giới. Trải nghiệm của Anne và Justin vì thế cho thấy đọc sách mang tính cộng đồng và bất cứ nơi nào cũng có thể trở thành điểm lý tưởng cho trải nghiệm này.
Đọc sách trở thành hoạt động mang tính cộng đồng
Đọc sách vốn được xem là một hoạt động riêng tư. Tuy nhiên, nghiên cứu Youth's experiences with books đăng trên tạp chí Poetics năm 2024, cho thấy quá trình đọc của người trẻ ngày càng được bao quanh bởi những tương tác xã hội. Đối tượng khảo sát đến từ Bỉ, Hà Lan, Mexico, Chile và Úc.
Những người tham gia khảo sát cho biết họ giới thiệu sách cho nhau, cùng đọc một tác phẩm, chia sẻ cảm xúc và tiếp tục cuộc trò chuyện trên các nền tảng kỹ thuật số. Cuốn sách vì thế trở thành điểm khởi đầu cho những mối quan hệ, thay vì chỉ là một trải nghiệm diễn ra giữa một độc giả và trang giấy.
 |
| Hoạt động cùng nhau đọc sách tại Bảo tàng Nemo Science do The Offline Club tổ chức tại Hà Lan vào tháng 8/2026. Ảnh: Bảo tàng Nemo Science. |
Sara, một người tham gia nghiên cứu, kể rằng cô và bạn bè đặc biệt thích tranh luận về sách: “Chúng tôi rất thích thảo luận về sách, tôi thích nhân vật này hơn nhân vật kia hơn. Mỗi người hoàn toàn tự do để đưa ra những nhận xét khác nhau”.
Niềm yêu thích The Hunger Games còn khiến nhóm bạn của Sara lập một nhóm WhatsApp riêng để bàn về bộ truyện, chia sẻ meme và video YouTube liên quan. Với Elisa, việc cùng một người bạn đọc chung một cuốn sách thậm chí tạo ra một trải nghiệm cảm xúc vượt khỏi nội dung trên trang giấy. Sau khi đọc đến một đoạn buồn và khóc lúc 11 giờ đêm, cô lập tức nhắn tin cho bạn để cùng bàn luận về kết thúc bi thảm của câu chuyện.
Những trường hợp này cho thấy việc đọc có thể tiếp tục diễn ra ngay cả khi cuốn sách đã được đóng lại. Các nền tảng như WhatsApp, Goodreads hay Wattpad trở thành phần mở rộng của không gian đọc, nơi độc giả chia sẻ đánh giá, hình ảnh, video và phản ứng cá nhân.
Điều đáng chú ý là tính cộng đồng của việc đọc không nhất thiết đối lập với công nghệ. Ngược lại, các nền tảng số có thể giúp người đọc duy trì cuộc trò chuyện ngay cả khi họ không ở cùng một địa điểm.
Cuối cùng, đi tìm một trải nghiệm đọc sách lý tưởng, có lẽ không phải là đi tìm một địa điểm hoàn hảo. Sách có thể được đọc ở bất cứ đâu, từ quán cà phê, công viên, bãi biển đến một chuyến tàu.
Quan trọng hơn, trải nghiệm đọc lý tưởng không nhất thiết phải là trải nghiệm đọc một mình. Khi một cuốn sách trở thành lý do để con người gặp gỡ, trao đổi và chia sẻ cảm xúc, việc đọc bắt đầu tạo ra cộng đồng.
Nhưng một cộng đồng đọc không thể hình thành chỉ bằng vài giá sách hay một không gian được thiết kế đẹp. Nó đòi hỏi thời gian, sự cởi mở và những cuộc trò chuyện được duy trì đủ lâu để những người đọc riêng lẻ nhận ra họ có thể cùng nhau tạo nên một đời sống quanh sách.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
