Đề xuất giáo dục bắt buộc 9 năm, từ cấp tiểu học đến hết THCS

Học sinh tham gia kỳ khảo sát lớp 6 trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa. Ảnh: Khương Nguyễn.

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Nghị định quy định phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Dự thảo được xây dựng nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, quy định của Luật Giáo dục sửa đổi, đồng thời thay thế Nghị định 20/2014 hiện hành với nhiều điểm mới theo hướng tăng tính ràng buộc, thực chất và phù hợp mô hình quản lý hiện nay.

Giáo dục bắt buộc đối với bậc tiểu học và THCS

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo là chính thức chuyển từ khái niệm “phổ cập giáo dục tiểu học, THCS” sang “giáo dục bắt buộc đối với cấp tiểu học và THCS” nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Giáo dục.

Cụ thể, giáo dục tiểu học là quy định bắt buộc đối với trẻ trong độ tuổi từ 6-14 chưa hoàn thành chương trình tiểu học còn giáo dục THCS sẽ là điều bắt buộc với thanh, thiếu niên từ 11-18 tuổi đã hoàn thành chương trình tiểu học nhưng chưa hoàn thành chương trình THCS.

Học sinh lớp 1 tại trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (TP.HCM). Ảnh: Quỳnh Danh.

Đối với cấp mầm non, dự thảo điều chỉnh độ tuổi từ trẻ em 5 tuổi thành trẻ em từ 5-6 tuổi để phù hợp thực tiễn quản lý và chu kỳ năm học, bảo đảm trẻ được chuẩn bị đầy đủ về thể chất, tâm thế trước khi vào lớp 1.

Dự thảo cũng quy định rõ các trường hợp không tính vào nhóm bắt buộc, gồm trẻ không có khả năng học tập do tình trạng sức khỏe đặc biệt nghiêm trọng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng. Đồng thời, Nhà nước thực hiện chính sách miễn, giảm học phí, miễn phí sách giáo khoa và hỗ trợ chi phí học tập cho học sinh thuộc diện giáo dục bắt buộc.

Bên cạnh đó, dự thảo nghị định bổ sung quy định về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, cập nhật và theo dõi dữ liệu công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.

Hạn chế học sinh bỏ học

Một thay đổi quan trọng khác là chuyển trọng tâm từ việc công nhận kết quả sang kiểm soát quá trình nhằm hạn chế tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng tại một số địa phương.

Theo đó, dự thảo yêu cầu mọi công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc. Gia đình cũng có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên trong độ tuổi được học tập, hoàn thành chương trình theo quy định.

Về phía các cơ sở giáo dục, dự thảo đặt ra nhiệm vụ tổ chức thực hiện phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ theo đúng chức năng.

Dự thảo cũng bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi cản trở, ngăn cấm hoặc gây khó khăn cho việc học tập của đối tượng thụ hưởng; nghiêm cấm gian lận, làm sai lệch hồ sơ, số liệu, kết quả trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả; đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng các hoạt động này để trục lợi.

So với Nghị định 20/2014, dự thảo mới của Bộ GD&ĐT đã bãi bỏ thẩm quyền kiểm tra, công nhận của UBND cấp huyện, chỉ thực hiện công nhận ở cấp xã và cấp tỉnh, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp, góp phần tinh giản thủ tục hành chính và rút ngắn quy trình.

Học sinh trường Nội trú liên cấp Tiểu học, THCS Si Pa Phìn (xã Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên). Ảnh: Việt Linh.

Ưu tiên vùng khó khăn

Trong dự thảo mới, Bộ GD&ĐT cũng quy định cụ thể điều kiện về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí thực hiện. Mạng lưới trường, lớp được bố trí hợp lý theo địa bàn dân cư, đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ em, học sinh và học viên trong diện phổ cập, bảo đảm thuận lợi cho việc đi học và học tập thường xuyên.

Đặc biệt, việc quy hoạch, sắp xếp mạng lưới trường lớp được ưu tiên tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, khu công nghiệp, khu đô thị mới và các khu vực có biến động dân cư.

Kinh phí thực hiện được cân đối trong dự toán ngân sách nhà nước hàng năm theo phân cấp. Với địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ. Nguồn lực còn được lồng ghép từ các chương trình mục tiêu quốc gia và huy động xã hội hóa trên nguyên tắc tự nguyện, minh bạch, nghiêm cấm ép buộc phụ huynh đóng góp trái quy định.

Một điểm mới khác là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, cập nhật và theo dõi dữ liệu công nhận đạt chuẩn, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả giám sát.

Theo Bộ GD&ĐT, nếu được thông qua, nghị định mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, góp phần bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường, hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc; mở rộng cơ hội học tập cho người lớn chưa biết chữ hoặc tái mù chữ; thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền và thúc đẩy xây dựng xã hội học tập.