Kháng insulin không gây đau đớn cấp tính hay buộc người bệnh phải nhập viện ngay, nhưng âm thầm phá vỡ hệ thống chuyển hóa, làm tăng nguy cơ hàng loạt bệnh mạn tính nguy hiểm.
Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có nhiệm vụ đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi cơ thể rơi vào trạng thái kháng insulin, các tế bào phản ứng kém với hormone này, khiến đường không được sử dụng mà tích tụ trong máu.
Để bù đắp, tuyến tụy phải tăng tiết insulin liên tục. Tình trạng tăng insulin máu kéo dài không chỉ gây rối loạn chuyển hóa mà còn là tiền đề của tiểu đường type 2, gan nhiễm mỡ, tăng huyết áp và bệnh tim mạch.
Theo các nghiên cứu y khoa, cơ thể thường phát ra những “tín hiệu sớm” qua làn da, vòng bụng và trạng thái tinh thần. Nhận diện kịp thời có thể giúp can thiệp trước khi bệnh tiến triển nặng.
 |
| Kháng insulin khiến da xuất hiện tình trạng sẫm màu ở các nếp gấp như cổ, nách, bẹn. Ảnh: Healthline. |
Vùng da sẫm màu bất thường
Một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất của kháng insulin là tình trạng da sẫm màu ở các nếp gấp như cổ, nách hoặc bẹn. Theo Hiệp hội Da liễu Mỹ (AAD), hiện tượng này được gọi là gai đen (acanthosis nigricans), với đặc điểm da dày, sẫm màu và có cảm giác mịn như nhung.
Nguyên nhân là nồng độ insulin cao kích thích các thụ thể tăng trưởng trên tế bào da, khiến tế bào biểu bì và tế bào sắc tố tăng sinh bất thường. Nhiều người lầm tưởng đây là vấn đề vệ sinh, nhưng thực chất là dấu hiệu cảnh báo rối loạn chuyển hóa.
Mụn thịt xuất hiện nhiều quanh cổ, nách
Mụn thịt thường bị xem là biểu hiện của lão hóa hoặc ma sát da. Tuy nhiên, các nghiên cứu đăng trên Indian Journal of Dermatology cho thấy số lượng mụn thịt có liên quan chặt chẽ đến mức độ kháng insulin.
Insulin dư thừa hoạt động như một yếu tố kích thích tăng trưởng, thúc đẩy sự phân chia tế bào da. Việc mụn thịt xuất hiện dày đặc trong thời gian ngắn có thể cho thấy tuyến tụy đang phải hoạt động quá mức.
 |
| Mỡ nội tạng vừa là nguyên nhân vừa là hệ quả của kháng insulin. Ảnh: Shutterstock. |
Vòng bụng tăng nhanh dù cân nặng không đổi
Theo Viện Quốc gia Mỹ về Tiểu đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), mỡ bụng, đặc biệt là mỡ nội tạng, vừa là nguyên nhân vừa là hệ quả của kháng insulin.
Khác với mỡ dưới da, mỡ nội tạng hoạt động như một “cơ quan nội tiết”, liên tục tiết ra các chất gây viêm. Những chất này làm gián đoạn tín hiệu insulin, tạo ra vòng xoắn bệnh lý khi càng tích mỡ bụng, mức độ kháng insulin càng nặng.
Thèm đồ ngọt, đói nhanh sau bữa ăn
Một nghịch lý thường gặp ở người kháng insulin là cảm giác đói và thèm tinh bột dù vừa ăn no. Theo các chuyên gia tại Mayo Clinic, khi insulin hoạt động kém hiệu quả, glucose không vào được tế bào để tạo năng lượng.
Tế bào rơi vào trạng thái “thiếu nhiên liệu”, buộc não phát tín hiệu đòi ăn thêm, đặc biệt là các loại thực phẩm giàu đường và tinh bột. Điều này khiến người bệnh dễ ăn vặt liên tục và khó kiểm soát cân nặng.
Hội chứng buồng trứng đa nang ở phụ nữ
Kháng insulin có mối liên hệ chặt chẽ với hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Theo Hiệp hội Nội tiết Thế giới, khoảng 70% phụ nữ mắc PCOS có tình trạng kháng insulin.
Insulin tăng cao kích thích buồng trứng sản sinh quá mức hormone nam, gây rối loạn kinh nguyệt, mọc lông bất thường, rụng tóc kiểu hói và mụn trứng cá kéo dài. Do đó, nhiều phác đồ điều trị PCOS hiện nay tập trung vào kiểm soát insulin thay vì chỉ điều chỉnh nội tiết.
 |
| Ở người kháng insulin, các vết bầm tím và trầy xước trên da thường mất nhiều thời gian để lành. Ảnh: Shutterstock. |
Mệt mỏi kéo dài, giảm tập trung sau ăn
Cảm giác buồn ngủ, lờ đờ hoặc khó tập trung sau bữa ăn nhiều tinh bột có thể là biểu hiện của “sương mù não”. Nghiên cứu đăng trên Diabetes Research and Clinical Practice cho thấy sự dao động mạnh của đường huyết ở người kháng insulin có thể gây viêm nhẹ hệ thần kinh trung ương.
Tình trạng này khiến người bệnh suy giảm khả năng tập trung, hay quên và luôn cảm thấy thiếu năng lượng, đặc biệt vào buổi chiều.
Vết bầm, vết trầy xước chậm hồi phục
Báo cáo từ Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) chỉ ra rằng ở người có tình trạng kháng insulin, quá trình tái tạo mô thường diễn ra chậm hơn bình thường. Khi đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài, hệ mao mạch và các đầu dây thần kinh nhỏ dễ bị tổn thương, làm giảm lượng máu và oxy nuôi dưỡng vùng da bị thương.
Hệ quả là những vết bầm tím, trầy xước hoặc tổn thương nhỏ trên da cần nhiều thời gian hơn để lành hẳn. Việc thường xuyên xuất hiện vết bầm không rõ nguyên nhân hoặc vết thương nhỏ dai dẳng có thể là dấu hiệu sớm cho thấy cơ thể đang rối loạn chuyển hóa glucose.
Cảm giác tê bì, ngứa ran ở tay chân
Theo báo cáo từ Hiệp hội Thần kinh học Mỹ(AAN), kháng insulin kéo dài có thể âm thầm ảnh hưởng đến hệ thần kinh ngoại biên, ngay cả khi người bệnh chưa được chẩn đoán tiểu đường. Các biểu hiện thường gặp bao gồm cảm giác tê râm ran, châm chích hoặc ngứa nhẹ ở bàn chân, cẳng chân, đôi khi lan lên bàn tay.
Tình trạng này xuất phát từ sự gia tăng đường huyết gây viêm và làm tổn thương các sợi thần kinh nhỏ, khiến khả năng dẫn truyền cảm giác bị suy giảm. Nếu cảm giác tê bì xuất hiện lặp lại, nhất là vào ban đêm, người bệnh nên thăm khám sớm để đánh giá nguy cơ kháng insulin hoặc tiền tiểu đường.
