
Ý kiến này được ông Richard Thurston, Chủ tịch kiêm CEO Great Lakes Semiconductor, nguyên phó chủ tịch cấp cao TSMC, đưa ra tại hội thảo "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam", diễn ra sáng 17/11 tại Hà Nội.
Lấp “khoảng trống trung gian” trước
Trong bài phát biểu chuẩn bị, TS Thurston viết Việt Nam không nên xây nhà máy chế tạo chip quy mô lớn "ngay bây giờ", vì nó sẽ là gánh nặng hơn là thế mạnh.
Ông nhắc lại cuộc gặp khi còn làm ở TSMC. CEO Apple khi đó là Tim Cook khi giải thích việc Táo khuyết chọn TSMC: "Ai cũng có thể xây một phòng sạch. Rất ít người vận hành được nó thành công, và chỉ một số ít làm cho nó sinh lời, cạnh tranh lâu dài", ông Thurston kể lại.
Theo ông, cái khó của ngành bán dẫn nằm ở "khoảng trống trung gian" giữa phòng thí nghiệm và sản xuất thương mại, gồm rà soát thiết kế, chạy wafer đa dự án (MPW), chế tạo mẫu, sản xuất lô nhỏ và kiểm thử độ tin cậy. Việt Nam cần dựng "cây cầu" này trước khi có nhà máy lớn.
| |
| Ông Richard Thurston, cựu lãnh đạo của TSMC, đã biết đến và hỗ trợ hoạt động bán dẫn tại Việt Nam từ gần 30 năm trước. Ảnh: Tuấn Anh. |
Thay vì nhà máy khổng lồ, ông đề xuất mô hình "nhà máy bỏ túi" sản xuất lô nhỏ, tập trung vào chip tiến trình trưởng thành, "điểm ngọt" quanh 65 nm. Một trung tâm dữ liệu AI 10 MW cần 2-5 triệu linh kiện loại này. Trung Quốc đang sản xuất 37% và dự kiến vượt 50% thị phần thế giới vào năm 2030. Ông Thurston cũng cho biết muốn trao đổi thêm về việc tiến trình 32 nm mà Viettel lựa chọn có phù hợp hay không.
TS Thurston cũng khuyên Việt Nam tránh sản xuất chip nhớ, mảng có tính chu kỳ khắc nghiệt nhất. Với AI có thể thiết kế chip trong chưa đầy 30 ngày, ông đặt câu hỏi 50.000 kỹ sư thiết kế đang được đào tạo sẽ làm việc ở đâu trong 5 năm tới.
4 khoảng trống của R&D trong nước
PGS.TS Nguyễn Trần Thuật, hiện làm việc tại Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến, Viện Công nghệ Chiến lược, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhắc lại Việt Nam có hơn 60 năm làm bán dẫn, từ chiếc transistor đầu tiên năm 1962 đến nhà máy Z181 xuất khẩu linh kiện sang Tiệp Khắc. Khi khối SEV tan rã, mất thị trường, nhà máy ngừng sản xuất. "Công nghệ không có đầu ra thì khó có thể nuôi sống", ông rút ra bài học.
Bức tranh năm 2026 cho thấy sự lệch pha. Khâu đóng gói, kiểm thử đã đạt quy mô công nghiệp nhưng chủ yếu do doanh nghiệp FDI dẫn dắt, như Intel tại TP.HCM đóng gói hơn 50% sản lượng chip của hãng trên toàn cầu. Doanh nghiệp Việt mới nhập cuộc, với nhà máy của FPT tại Bắc Ninh vận hành thử từ đầu tháng 11.
Khâu thiết kế có khoảng 50 doanh nghiệp, phần lớn là doanh nghiệp nước ngoài. Năng lực trong nước đã chạm mốc 28 nm với chip bảo mật VGC của Viettel và Ban Cơ yếu Chính phủ, nhưng toàn bộ chip vẫn phải chế tạo ở nước ngoài. Nhà máy chip 32 nm của Viettel tại Hòa Lạc mới khởi công hồi tháng 1, còn mặt nạ quang thì trong nước chưa có cơ sở sản xuất.
| |
| PGS.TS Nguyễn Trần Thuật từ ĐH Quốc gia Hà Nội nói về những yếu tố cần vượt qua đối với lĩnh vực R&D bán dẫn trong nước. Ảnh: BTC. |
Hạ tầng nghiên cứu cũng mỏng. Phòng sạch của ĐH Quốc gia Hà Nội, với quy trình 10 bước quang khắc, chỉ chạy được tối đa một tấm wafer mỗi tuần, tức 52 tấm một năm. Chi cho R&D của Việt Nam khoảng 0,5% GDP, thấp hơn Malaysia (hơn 1%), Đài Loan (Trung Quốc, gần 4%) và Hàn Quốc (hơn 5%). Theo ông, Đài Loan đã kiên nhẫn đầu tư 16 năm liên tục trước khi mô hình xưởng đúc của Morris Chang thành công.
Theo ông, Việt Nam đang thiếu bốn thứ. Một là dây chuyền chế tạo thử vi mạch CMOS dùng chung. Thứ hai là tiền để đầu tư. TS. Thuật cho biết chi phí cho phần mềm thiết kế bán dẫn Cadence lên tới 150.000 USD/ghế/năm, mỗi lần chế tạo thử tốn 30.000-200.000 USD, chưa chắc thành công, thời gian chờ 12-24 tháng. Ông đề nghị tập trung xây dựng danh mục IP cho những công nghệ có nhu cầu lớn nhất thay vì dàn trải.
Thứ ba là khách hàng đầu tiên, theo ông phải đến từ đặt hàng của Chính phủ, trước khi tìm phân khúc ngách ít cạnh tranh ở nước ngoài. Thứ tư là nhân lực. Mục tiêu 50.000 kỹ sư chưa giải quyết được việc thiếu kỹ sư quy trình chế tạo và kỹ sư tích hợp. Theo ông, đào tạo phải gắn với phòng thí nghiệm, máy móc và sản phẩm thật, chứ không chỉ là bài giảng trên giảng đường.
Ông đề xuất ba hướng đi: chip chuyên dụng trên tiến trình từ 28-32 nm trở lên, đóng gói tiên tiến, và linh kiện ngoài CMOS như cảm biến, quang tử. Đóng gói tiên tiến cũng là lĩnh vực TS Thurston xem là lợi thế sớm của Việt Nam.
PGS.TS Thuật đề xuất phát triển Khu Công nghệ cao Hòa Lạc thành cụm R&D bán dẫn, nơi phòng thí nghiệm của ĐH Quốc gia Hà Nội, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và nhà máy Viettel nằm cạnh nhau. "Việc còn thiếu là cơ chế để tất cả vận hành cùng lúc một cách hiệu quả", ông nói.