Tàu Apollo 11 đổ bộ lên Mặt Trăng đã đánh dấu một bước tiến lớn trong hành trình chinh phục vũ trụ. Ảnh minh họa: C.N.

Vào thời kỳ của các cuộc đổ bộ Apollo lên Mặt Trăng, nhiều người không chuyên, những người sở hữu kính thiên văn cỡ nhỏ, những người cuồng đĩa bay, các nhà văn viết cho tạp chí hàng không vũ trụ, đã dày công nghiên cứu các bức ảnh được gửi về, tìm kiếm những bất thường mà các nhà khoa học NASA và các phi hành gia có thể đã bỏ lỡ.

Chẳng bao lâu, đã có những báo cáo về những chữ cái Latin khổng lồ và những con số Ả Rập khắc trên bề mặt Mặt Trăng, những kim tự tháp, những con đường cao tốc, những cây thánh giá, những UFO phát sáng. Người ta từng báo cáo rằng đã thấy những cây cầu trên Mặt Trăng, thấy cả ăng-ten vô tuyến, vết bánh của những cỗ xe khổng lồ bò trườn, và cả dấu tích tàn pháo những cỗ máy có khả năng xẻ đôi các hố va chạm.

Tuy nhiên, mọi tuyên bố này đều hóa ra là sự hiểu nhầm của các nhà phân tích nghiệp dư về các hình dạng địa chất tự nhiên của Mặt Trăng, các phản xạ nội tại trong ống kính máy ảnh Hasselblad của các phi hành gia và những hiện tượng tương tự. Một số người còn nhận thấy cái bóng dài của các tên lửa đạn đạo.

Những “tên lửa” này, đôi lúc còn được mô tả như những “ngọn tháp”, thực ra chỉ là những ngọn đồi thấp đổ bóng dài khi Mặt Trời nằm gần đường chân trời của Mặt Trăng. Một chút kiến thức lượng giác là đủ để xua tan ảo ảnh đó.

Những trải nghiệm này cũng cung cấp một lời cảnh báo khá thỏa đáng: Đối với địa hình phức tạp được nhào nặn bởi những quá trình còn xa lạ, những người nghiệp dư (và đôi khi cả những chuyên gia) khi khảo sát các bức ảnh, đặc biệt là ở ngưỡng giới hạn của độ phân giải, có thể gặp rắc rối.

Niềm hy vọng và nỗi sợ hãi cùng sự phấn khích trước những khám phá tiềm năng có tầm quan trọng lớn có thể lấn át phương pháp hoài nghi và thận trọng thông thường của khoa học.

Nếu khảo sát những hình ảnh hiện có về bề mặt của Sao Kim, thỉnh thoảng chúng ta sẽ thấy một địa hình kỳ lạ hiện ra. Khả năng lớn nhất của hiện tượng này chính là do địa chất. Điều tương tự cũng đúng với cái mà dường như là chân dung của nhân vật hoạt hình Bugs Bunny trên vệ tinh Ariel của Sao Thiên Vương.

Một hình ảnh chụp vệ tinh Titan của Sao Thổ bằng kính viễn vọng không gian Hubble ở ánh sáng cận hồng ngoại cho thấy những đám mây xếp thành một khuôn mặt mỉm cười cỡ hành tinh. Mỗi nhà khoa học hành tinh đều có một ví dụ yêu thích riêng như thế.