Cuộc chiến 'tốc độ chậm' tại eo biển Hormuz

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận đã điều động hơn 12 tàu chiến đến vùng biển quốc tế tại Vịnh Oman để thực thi lệnh phong tỏa toàn diện đối với tất cả tàu thuyền ra vào các cảng của Iran.

Theo bà Jennifer Parker, chuyên gia tại Viện Quốc phòng và An ninh (Đại học Tây Úc), quân đội Mỹ đang duy trì mạng lưới giám sát tầm xa nghiêm ngặt thông qua hệ thống radar, máy bay tuần tra và máy bay không người lái (UAV) để kiểm soát mọi biến động trong khu vực.

Mỹ đe dọa dùng vũ lực thực thi phong tỏa Iran

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, hôm 16/4 tuyên bố quân đội Mỹ sẵn sàng khám xét hoặc sử dụng vũ lực đối với bất kỳ tàu thuyền nào vi phạm lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, phát biểu trong một buổi họp báo về cuộc chiến Iran tại Lầu Năm Góc ở Washington, D.C., vào thứ Năm. Ảnh: Reuters.

Theo CNN, Tướng Caine tiết lộ khi lệnh phong tỏa bắt đầu, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã đưa 7 tàu thuyền vào danh sách theo dõi đặc biệt. Ông mô tả chi tiết nội dung cảnh báo quân sự được phát đi qua sóng vô tuyến tới các tàu này: "Yêu cầu không tìm cách vi phạm phong tỏa. Các tàu di chuyển đến hoặc đi từ các cảng của Iran sẽ bị chặn đứng để khám xét và thu giữ. Hãy quay đầu ngay lập tức hoặc chuẩn bị tinh thần bị cưỡng chế. Nếu không tuân thủ, chúng tôi sẽ sử dụng vũ lực".

Ông giải thích thêm rằng lệnh phong tỏa tác động đến “tất cả các tàu, bất kể quốc tịch” và việc thực thi sẽ diễn ra cả “bên trong lãnh hải của Iran và trên các vùng biển quốc tế”.

Tính đến thời điểm hiện tại, Tướng Caine cho biết đã có 13 con tàu đưa ra “lựa chọn khôn ngoan là quay đầu”. Mặc dù quân đội Mỹ đã chuẩn bị sẵn sàng để lên tàu khám xét hoặc sử dụng vũ lực, nhưng “tính đến sáng nay, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ vẫn chưa cần phải thực hiện biện pháp cưỡng chế trực tiếp lên bất kỳ con tàu cụ thể nào”.

Theo dữ liệu từ Kpler, lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4 đã chặn đứng mọi tàu hàng liên quan đến Iran rời khỏi khu vực. Ngược lại, hơn 10 tàu quốc tế khác vẫn băng qua eo biển trong hai ngày đầu tuần, chọn lộ trình bám sát bờ biển Oman để né tránh các bãi mìn tiềm ẩn.

Ông Nils Haupt, người phát ngôn của hãng vận tải biển Hapag-Lloyd (Đức) hiện có 6 tàu và 150 thuyền viên bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, cho biết tình hình vẫn quá bất định để vội đưa tàu rời khỏi khu vực.

Ông Haupt lo ngại nguy cơ từ thủy lôi và các đòn tấn công từ phía Iran. “Chúng tôi còn cần những bảo đảm an ninh cho thủy thủ đoàn, tàu và hàng hóa trên tàu”, ông Haupt nói.

Khoảng 900 con tàu đã bị kẹt lại trong Vịnh Ba Tư trong suốt cuộc chiến, theo phân tích dữ liệu Kpler của New York Times.

Theo CENTCOM, Mỹ đã đưa ra ngoại lệ đối với các chuyến hàng nhân đạo dành cho Iran, đồng thời triển khai “khoảng thời gian ân hạn” để các tàu trung lập rời khỏi các cảng Iran. Vì vậy, vẫn sẽ có một số tàu rời cảng của Iran, nhưng không phải tàu đang phục vụ cho hoạt động thương mại của Iran.

Tàu Jag Vasant trung chuyển khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) của Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz ngày 1/4. Ảnh: Reuters.

“Mỹ không cần phải đưa tàu vào sâu trong Vịnh Ba Tư để có thể phong tỏa các cảng của Iran”, ông Carl Schuster, cựu đại úy Hải quân Mỹ, nhận định.

Ông cho biết hơn 12 tàu mà CENTCOM triển khai làm nhiệm vụ phong tỏa phần lớn đều hoạt động bên ngoài eo biển. Các tàu này được trang bị hệ thống theo dõi và trinh sát hiện đại. Nếu có tàu vượt qua hàng rào, Hải quân Mỹ có đủ năng lực để tiếp tục truy bắt tàu trên vùng biển quốc tế.

Ông Schuster cho rằng việc Hải quân Mỹ đóng chốt ở vị trí cách xa eo Hormuz và bờ biển Iran khiến Tehran có ít lựa chọn đáp trả.

Các tàu tấn công cỡ nhỏ của Lực lượng Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được thiết kế để hoạt động trong không gian hẹp của eo biển, nhưng không có thế mạnh trên vùng biển rộng lớn hay di chuyển xa.

Iran hiện vẫn còn tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình chống hạm, tuy nhiên, chưa có ghi nhận nào cho thấy các loại tên lửa này từng đánh trúng tàu chiến Mỹ. Trong tháng trước, Tổng thống Trump cho biết Iran đã phóng 101 tên lửa nhằm vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln, nhưng tất cả đều bị đánh chặn.

“Tàu ma”, “tàu bóng đêm” trên eo biển Hormuz

Theo New York Times, chuyên gia tình báo hàng hải cho biết đang xuất hiện các chiêu thức mới trên eo biển Hormuz.

“Hiện chúng tôi bắt đầu thấy các tàu tắt tín hiệu hoặc sử dụng danh tính giả”, ông Ami Daniel, CEO công ty dữ liệu tình báo hàng hải Windward, cho hay.

Theo ông Daniel, trước lệnh phong tỏa, hoạt động xuất khẩu của Iran vẫn diễn ra “không gián đoạn” và “hầu như các tàu không cần phải biến mất khỏi radar”. Tuy nhiên, sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, ngày càng nhiều tàu có dấu hiệu can thiệp vào hệ thống dữ liệu tàu biển toàn cầu vốn được dùng để theo dõi hoạt động hàng hải.

Tàu chở hàng mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư. Ảnh: Reuters.

Theo luật hàng hải quốc tế, tàu thương mại cỡ lớn phải mang theo thiết bị phát tín hiệu, tự động truyền đi thông tin như tên tàu, vị trí, hành trình và các dữ liệu nhận dạng khác. Trong đó có một mã số gồm 9 chữ số kèm mã quốc gia, đóng vai trò như “dấu vân tay số” của con tàu.

Tuy nhiên, một số tàu tại vùng Vịnh hiện tìm cách che giấu vị trí hoặc làm sai lệch thông tin. Phương thức này vốn đã được “đội tàu bóng tối” sử dụng để né lệnh trừng phạt.

Khi làm giả thông tin của tàu, thuyền trưởng sẽ nhập sai điểm xuất phát và điểm đến, thậm chí mượn danh một con tàu khác. Các tàu có thể tạm thời tắt thiết bị phát tín hiệu, khiến chúng “biến mất” ở một vị trí và xuất hiện trở lại ở nơi khác, nhưng lúc này, dữ liệu về tàu đã thay đổi.

Theo Windward, hiện một số tàu tại vùng Vịnh được cho là đang áp dụng phương thức này. Việc một số tàu có dấu hiệu làm giả thông tin và vẫn tiếp tục di chuyển cho thấy các tàu này đang thử nghiệm giới hạn của lệnh phong tỏa.

Các “tàu ma”, “tàu bóng tối” có thể làm gia tăng sự mơ hồ về tình hình thực sự trên eo Hormuz, ngay cả khi các tàu này không thể vượt qua hàng rào phong tỏa của Mỹ, mục tiêu làm nhiễu loạn thông tin vẫn gây ra thách thức đối với Hải quân Mỹ.

Lệnh phong tỏa eo biển vận hành dựa trên thông tin về các tàu. Hệ thống hàng hải toàn cầu vốn đã phức tạp: Một con tàu có thể thuộc sở hữu của một quốc gia, cho quốc gia khác thuê nhưng lại được một quốc gia khác bảo hộ và treo cờ của nước thứ ba. Điều này khiến việc xác định chủ thể thực sự đứng sau mỗi con tàu, mỗi chuyến hàng, là rất khó khăn.

Dù áp dụng các biện pháp làm nhiễu thông tin, nhưng các tàu liên quan tới Iran được dự báo vẫn khó di chuyển ra khỏi vùng Vịnh mà không bị phát hiện. CEO của Windward nhận định: “Tôi nghĩ gần như không có cách nào để vượt qua lệnh phong tỏa”.