Sau loạt điều tra từ hai tờ báo Thụy Điển, Svenska Dagbladet và Göteborgs-Posten, cơ quan giám sát dữ liệu Anh đã chính thức vào cuộc.
Information Commissioner's Office (ICO) xác nhận với BBC rằng họ đang liên hệ với Meta để yêu cầu công ty giải trình cách xử lý dữ liệu thu thập từ kính AI. “Những cáo buộc trong bài báo là đáng lo ngại”, ICO nêu rõ, đồng thời nhấn mạnh các thiết bị xử lý dữ liệu cá nhân “phải đặt người dùng vào vị trí kiểm soát và bảo đảm tính minh bạch phù hợp”.
Một cuộc thử nghiệm pháp lý đang bắt đầu không chỉ với một sản phẩm công nghệ mới, mà với cả mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu của ngành AI.
 |
| Kính AI của Meta làm dấy lên lo ngại rò rỉ dữ liệu riêng tư khi "nhìn trộm" các hoạt động thường ngày của người dùng. Ảnh: Bloomberg. |
Người dùng có thực sự kiểm soát?
Trên sân khấu tại Menlo Park tháng 9/2025, Mark Zuckerberg đeo chiếc Meta Ray-Ban smart glasses và để khán giả nhìn thế giới qua đôi mắt mình. Thông điệp rất rõ rằng đây là một trợ lý rảnh tay, thông minh, tiện lợi và người dùng vẫn nắm quyền kiểm soát.
Nhưng các thử nghiệm kỹ thuật của báo chí Thụy Điển cho thấy một thực tế khác.
Khi kết nối kính với ứng dụng Meta AI và kích hoạt tính năng “Hey Meta”, dữ liệu hình ảnh, giọng nói và văn bản được gửi về hạ tầng máy chủ của Meta. Khi ngắt Internet, AI gần như không thể hoạt động. Không tồn tại chế độ “AI chạy hoàn toàn offline”.
Phân tích lưu lượng mạng cho thấy ứng dụng thường xuyên kết nối tới máy chủ của Meta tại Thụy Điển và Đan Mạch. Điều này đồng nghĩa: để kính trả lời câu hỏi và “nhìn” giúp người dùng, dữ liệu bắt buộc phải được xử lý qua hệ thống của Meta.
Trong điều khoản dịch vụ AI tại Anh, Meta nêu rõ: “Trong một số trường hợp, Meta sẽ xem xét các tương tác của bạn với AI… và việc xem xét này có thể là tự động hoặc thủ công (con người)”.
Cụm từ “manual (human)” - thủ công bởi con người - xuất hiện, nhưng không có giải thích chi tiết về quy mô, tần suất hay phạm vi. Về mặt pháp lý, câu hỏi cốt lõi là liệu người dùng có thực sự hiểu và kiểm soát quá trình này hay không?
Trong ứng dụng, người dùng có thể chọn “không” chia sẻ thêm dữ liệu để cải thiện sản phẩm. Tuy nhiên, để AI hoạt động, việc xử lý dữ liệu cơ bản là bắt buộc. Muốn dùng AI, người dùng phải chấp nhận dữ liệu được gửi đi và có thể được xem xét.
Không có tùy chọn từ chối hoàn toàn việc xử lý nếu vẫn muốn sử dụng tính năng cốt lõi.
 |
| Thiết kế của kính AI do Meta phát triển cùng EssilorLuxottica. Ảnh: Meta. |
Theo Quy định bảo vệ dữ liệu chung của Liên minh châu Âu (GDPR), việc xử lý dữ liệu cá nhân phải có cơ sở pháp lý rõ ràng và minh bạch. Khi Meta cung cấp dịch vụ trong EU, pháp nhân chịu trách nhiệm là Meta Ireland.
Một lãnh đạo châu Âu của Meta nói rằng vị trí máy chủ “không quan trọng bằng khung pháp lý áp dụng”. Tuy nhiên, câu chuyện trở nên phức tạp khi dữ liệu có thể được chuyển tới nhà thầu tại Kenya.
Hiện chưa có “adequacy decision” - quyết định công nhận mức độ bảo vệ dữ liệu tương đương - giữa EU và Kenya. Điều đó có nghĩa việc chuyển dữ liệu ra ngoài EU đòi hỏi các cơ chế bảo đảm bổ sung và hợp đồng chặt chẽ.
Luật sư bảo vệ dữ liệu Kleanthi Sardeli (tổ chức NOYB tại Vienna) cho rằng có vấn đề về tính minh bạch. Người dùng có thể không nhận ra camera ghi lại khi họ bắt đầu nói với AI. Nếu dữ liệu đó được dùng để huấn luyện hệ thống, theo bà, cần có sự đồng ý rõ ràng và cụ thể.
“Một khi dữ liệu đã được đưa vào mô hình, người dùng trên thực tế mất quyền kiểm soát cách nó được sử dụng”, bà nói.
Dữ liệu thu thập đáng lo ngại
Petter Flink, chuyên gia an ninh công nghệ thông tin tại Cơ quan Bảo vệ Quyền riêng tư Thụy Điển (IMY), đưa ra một nhận định đáng chú ý rằng giá trị thực sự không nằm ở phần cứng.
“Dữ liệu Meta thu thập còn có giá trị hơn chính chiếc kính”, ông khẳng định.
Mỗi khung hình từ phòng khách, nhà vệ sinh đến lột đồ, quan hệ tình dục; mỗi đoạn hội thoại hỏi đường hay người dùng nhờ AI nhận diện vật thể... Tất cả tạo thành hồ sơ hành vi chi tiết về đời sống thường nhật.
Dữ liệu này có thể giúp huấn luyện AI thị giác chính xác hơn, tăng khả năng cá nhân hóa quảng cáo, xây dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn.
 |
| Kính Oakley Meta Vanguard AI ra mắt tại sự kiện Meta Connect ở Menlo Park, California. Ảnh: Bloomberg. |
Trong bối cảnh AI đang trở thành nền tảng chiến lược của các tập đoàn công nghệ, việc sở hữu kho dữ liệu đời sống thực tế từ chính đôi mắt người dùng là lợi thế khổng lồ. Câu hỏi đặt ra không chỉ là quyền riêng tư, mà còn là cấu trúc quyền lực khi ai sở hữu dữ liệu về đời sống hàng ngày của hàng triệu người?
Một vấn đề khác nổi lên từ điều tra là sự thiếu nhất quán trong thông tin tại các cửa hàng bán lẻ. Phóng viên khi hỏi nhân viên tại nhiều cửa hàng ở Thụy Điển được trả lời rằng dữ liệu “chỉ lưu trong ứng dụng” hoặc “không được chia sẻ với Meta”.
Thực tế kỹ thuật cho thấy điều đó không chính xác. Các chuỗi bán lẻ lớn như Synsam và Synoptik cho biết trách nhiệm cuối cùng thuộc về người dùng và điều khoản của Meta. Nhưng việc nhân viên bán hàng không nắm rõ cách dữ liệu được xử lý đặt ra câu hỏi về trách nhiệm cung cấp thông tin minh bạch.
Khi sản phẩm liên quan trực tiếp tới ghi hình và AI, sự thiếu hiểu biết ở khâu tư vấn có thể khiến người dùng đưa ra quyết định mà không nhận thức đầy đủ hệ quả.
Cơ quan giám sát vào cuộc
ICO của Anh không phải là cơ quan duy nhất theo dõi sát sao. Dưới GDPR, các cơ quan bảo vệ dữ liệu tại EU có thể yêu cầu Meta cung cấp thông tin chi tiết về quy trình xử lý, hợp đồng với nhà thầu, thời gian lưu trữ dữ liệu và cơ chế phản đối của người dùng.
Petra Wierup, luật sư tại IMY, nhấn mạnh rằng nếu Meta là bên kiểm soát dữ liệu, họ phải bảo đảm rằng việc chuyển dữ liệu sang bên thứ ba ngoài EU không làm suy yếu mức độ bảo vệ.
Điều đó bao gồm các hợp đồng chặt chẽ, cơ chế kiểm toán và bảo đảm pháp lý tương đương.
Tuy nhiên, công chúng hiện chưa được biết chi tiết cụ thể về quy mô xem xét thủ công, thời gian lưu trữ video hay tỷ lệ dữ liệu nhạy cảm bị truy cập.
 |
| Tính minh bạch của ngành AI có thể bị đặt nghi vấn sau loạt bài điều tra liên quan đến kính AI của Meta. Ảnh: Bloomberg. |
Smartphone từng gây tranh cãi về quyền riêng tư khi camera và micro luôn ở bên người dùng. Nhưng kính AI đẩy ranh giới xa hơn vì thiết bị này nằm ngay trên khuôn mặt, ghi nhận thế giới từ góc nhìn cá nhân nhất.
Meta phát triển sản phẩm này cùng tập đoàn kính mắt EssilorLuxottica - chủ sở hữu các thương hiệu Ray-Ban và Oakley. Doanh số đã tăng mạnh trong năm 2025.
Với các tính năng như dịch trực tiếp, nhận diện vật thể, hỗ trợ người khiếm thị, AI đeo được mang tiềm năng xã hội rõ rệt. Nhưng mỗi bước tiến về khả năng “hiểu thế giới” của AI cũng đồng nghĩa với việc hệ thống phải tiếp cận nhiều hơn các lát cắt đời sống riêng tư.
ICO đã bắt đầu đặt câu hỏi. Các cơ quan châu Âu có thể sẽ theo sau. Nhưng câu hỏi lớn hơn thuộc về xã hội: Chúng ta sẵn sàng đánh đổi bao nhiêu quyền riêng tư để có một trợ lý rảnh tay, luôn nhìn, luôn nghe, luôn ghi nhớ?
Khi công nghệ ngày càng gần gũi với cơ thể, ranh giới giữa tiện ích và xâm nhập có thể trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Khi bạn không thực hiện được việc mà đối phương nhờ vả, từ chối thẳng thắn là điều nên làm. Đừng đưa bản thân vào thế khó vì tính cả nể, người thấu tình đạt lý sẽ hiểu cho bạn. Khi sự từ chối trở nên dễ dàng hơn, các mối quan hệ cũng sẽ tốt đẹp hơn.
