|
|
Sau khi đăng clip bị nhạc sĩ Minh Khang dọa đấm trên cuốc xe, tài xế Nguyễn Tiến Hùng nhận quyết định dừng hợp tác từ Grab. Ảnh cắt từ clip. |
"Sợ hãi", "hoảng loạn" là cảm giác của T.V. (khi đó 19 tuổi) khi phát hiện mình bỗng dưng thành "nhân vật chính" trong video do tài xế công nghệ đăng tải trên mạng xã hội vào năm 2022.
"Tôi không biết mình bị ghi hình lại suốt quãng đường vì tài xế không hề đề cập hay xin phép quay, chụp", cô gái từng chia sẻ với Tri Thức - Znews ở thời điểm xảy ra sự việc, tỏ rõ sự bất an vì bị quay lén.
Khi đó, không chỉ hình ảnh, các thông tin cá nhân của T.V. như năm sinh, quê quán, địa chỉ hiện tại... đều xuất hiện, kéo theo hàng loạt lời lẽ khiếm nhã, quấy rối, đặt điều từ hàng nghìn người lạ. Liên hệ tài xế, cô không nhận được lời xin lỗi, cũng như bị từ chối yêu cầu gỡ video. Vụ việc chỉ được giải quyết dứt điểm khi cô chia sẻ câu chuyện lên mạng xã hội, đồng thời gửi khiếu nại tới hãng xe.
Bốn năm sau, câu chuyện tưởng chừng cũ lại được nhắc lại theo một cách khác, khi đoạn video ghi lại tranh cãi giữa tài xế Grab và nhạc sĩ Minh Khang lan truyền trên mạng xã hội. Lần này, việc ghi hình không còn bị nhìn nhận đơn thuần là "quay lén", mà được đặt trong nhiều cách lý giải: lưu lại bằng chứng, tự bảo vệ, hay phục vụ mục đích cá nhân.
Từ một mâu thuẫn trong chuyến xe, clip nhanh chóng vượt khỏi phạm vi hai nhân vật, kéo theo tranh luận về hành vi ghi hình và cách sử dụng hình ảnh trong không gian dịch vụ.
Dưới góc độ pháp lý, câu hỏi đặt ra cũng không mới nhưng ngày càng rõ ràng hơn: liệu tài xế có quyền ghi lại toàn bộ chuyến đi, và ranh giới nào cho việc đăng tải những hình ảnh liên quan đến khách hàng?
Cẩn trọng khi ghi hình khách hàng
Thực tế, không chỉ tài xế trong vụ nhạc sĩ Minh Khang, nhiều người làm dịch vụ lái xe khác cũng đang quay hình, tự ý đăng clip khách hàng trên xe lên mạng xã hội với mục đích khác nhau như bóc phốt, làm nội dung… Nhiều đoạn video thu hút lượt tương tác lớn, dù có thể nhân vật xuất hiện trong đó không biết mình đã bị ghi hình.
Là người xây kênh video với nội dung ghi lại những cuốc xe, cuộc trò chuyện với khách hàng từ khoảng 1 năm nay, Xuân Cường (sinh năm 1995, tài xế tại Quảng Ninh) cũng từng tự hỏi bản thân nếu rơi vào tình huống tương tự vụ việc nhạc sĩ Minh Khang sẽ xử lý như thế nào.
Cường cho biết có lẽ sẽ không quyết định đăng tải cuộc tranh cãi lên mạng xã hội, bởi có thể không lường hết được hậu quả, như đã xảy ra đối với các nhân vật trong vụ việc.
 |
| Tài xế Xuân Cường chỉ đăng clip có mặt khách hàng khi được sự cho phép. Ảnh: NVCC. |
Bản thân Cường, nếu gặp những vị khách thú vị hoặc có cuộc trò chuyện vui vẻ, anh sẽ xin phép khách đàng hoàng để có thể chia sẻ lên kênh.
"Nếu khách đồng ý, tôi sẽ biên tập video, có thể gửi lại cho họ xem nếu cần, rồi mới chia sẻ. Vì việc đó công khai mặt khách nên tôi cần sự cho phép", anh nói, cho biết sẽ chủ yếu lựa chọn nội dung tích cực, vui vẻ.
Với những vị khách cư xử thiếu lịch sự thậm chí thô lỗ, tài xế Quảng Ninh sẽ tìm cách giao tiếp nhẹ nhàng. Nếu tình hình nghiêm trọng hơn hay thậm chí bản thân bị hành hung, video ghi hình sẽ được anh gửi đến cơ quan chức năng làm bằng chứng, thay vì công khai lên không gian mạng.
Trong khi đó, tài xế Xuân Tiền (sinh năm 1999, Hà Nội) lại lựa chọn góc quay sao cho chỉ có bản thân xuất hiện trên màn hình, tập trung vào dịch vụ anh đem lại và lưu làm kỷ niệm.
Là đối tác của một nền tảng xe công nghệ, Tiền cho biết hãng có cơ chế bảo vệ tài xế bằng việc trang bị camera trên xe và nút khẩn cấp. Nếu tài xế gặp khách hàng gây rối hoặc tình huống nghiêm trọng có thể nhấn nút này để tổng đài trực tiếp theo dõi và xử lý. Trong khi đó, nền tảng cũng cấm việc tài xế tự ý ghi hình và công khai hình ảnh khách hàng, trừ khi được khách cho phép.
"Tôi cũng được đào tạo là không được tranh cãi với khách trong mọi trường hợp để tránh gây xung đột, nếu có vấn đề gì có thể báo lại hãng sau đó để được hỗ trợ", Tiền nói, cho biết thêm từng trải qua không ít tình huống tiêu cực khi làm dịch vụ.
Nam tài xế lấy ví dụ về một vị khách nam say xỉn anh từng đón. Vì khách đặt xe trong giờ cao điểm, giá cước cao hơn so với bình thường. Khi tới nơi và được thông báo lại giá, người này chửi bới, chất vấn tài xế, thậm chí "dọa giết".
"Lúc đó cước khoảng 190.000 đồng, khách nói bình thường đi chỉ tốn 100.000 thôi. Tôi thấy anh ấy không còn tỉnh táo nên quyết định thu 100.000 đồng để hoàn thành chuyến, sau đó báo lại với hãng để được hỗ trợ xóa chuyến, khấu trừ số tiền thiếu cho tôi", Tiền kể.
Ranh giới của tài xế
Dưới góc độ pháp lý, việc tài xế ghi hình khách hàng trong các chuyến đi và công khai hình ảnh không còn chỉ nằm ở câu chuyện dịch vụ. Trao đổi với Tri Thức - Znews, luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, nhận xét cần đánh giá hành vi trong từng vụ việc cụ thể.
Ở vụ việc tài xế Grab và nhạc sĩ Minh Khang, luật sư cho rằng nếu đặt vụ việc dưới khung của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (có hiệu lực từ 1/1/2026), thì phải tách thành 2 hành vi để đánh giá. Thứ nhất là ghi hình để bảo vệ an toàn chuyến xe hoặc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Thứ hai là xử lý và công khai dữ liệu ra ngoài phạm vi đó.
Luật sư trích dẫn Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 cho phép cơ quan, tổ chức, cá nhân được ghi âm, ghi hình tại nơi công cộng, hoạt động công cộng mà không cần sự đồng ý trong một số trường hợp, trong đó có trường hợp để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
 |
| Luật sư Hoàng Hà cho rằng tài xế cần xác định được ranh giới của bản thân khi ghi hình các chuyến xe với khách hàng. Ảnh: NVCC. |
Tuy nhiên, luật cũng yêu cầu phải thông báo hoặc bằng hình thức khác để chủ thể dữ liệu biết mình đang bị ghi âm, ghi hình. Và dữ liệu thu được chỉ được xử lý, sử dụng phù hợp với mục đích, không được dùng vào mục đích trái pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu.
Vì vậy, nếu tài xế chỉ dùng camera hành trình để ghi nhận diễn biến chuyến xe, lưu làm chứng cứ khiếu nại hoặc tự bảo vệ trước rủi ro tranh chấp thì về lý thuyết hành vi đó có thể còn nằm trong vùng pháp luật cho phép. Nhưng khi clip được đưa lên mạng xã hội, để lộ hình ảnh, giọng nói và bối cảnh giúp nhận diện hành khách thì hành vi đã đi xa hơn “ghi nhận dữ liệu” và có dấu hiệu chuyển sang “công khai dữ liệu cá nhân”.
Ở điểm này, mục đích xử lý dữ liệu đã thay đổi từ tự bảo vệ trong quan hệ dịch vụ sang phát tán ra công chúng cho mục đích cá nhân hoặc mục đích ngoài dịch vụ. Theo quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, đây chính là ranh giới rất dễ bị vượt qua.
"Tôi cho rằng nếu đúng là tài xế đã đăng công khai clip thay vì chỉ cung cấp cho Grab hoặc cơ quan có thẩm quyền để giải quyết khiếu nại thì hành động đó có dấu hiệu vượt ranh giới giữa ghi hình và công khai dữ liệu. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 không cấm tuyệt đối việc ghi hình ở nơi công cộng nhưng không cho phép người ghi tự do chuyển dữ liệu đó thành một sản phẩm công khai trên mạng khi việc công khai không còn cần thiết cho mục đích bảo vệ quyền lợi hợp pháp ban đầu", luật sư chỉ ra.
Về chế tài, luật sư cho biết Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 xác định khá rõ hướng xử lý khi tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân thì tùy tính chất, mức độ, hậu quả có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo pháp luật.
Ngoài chế tài theo luật dữ liệu cá nhân, vụ việc còn có thể kéo theo trách nhiệm dân sự. Nếu gây hậu quả nghiêm trọng hơn như việc đưa clip lên mạng rơi vào mức độ công khai hóa trái phép thông tin riêng hợp pháp của cá nhân và gây dư luận xấu làm giảm uy tín của người bị xâm phạm thì còn có thể bị xem xét theo Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015 về Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông.
Nếu nội dung đăng tải đi kèm lời lẽ xúc phạm nghiêm trọng hoặc bịa đặt, thì còn có thể phát sinh Điều 155 về Tội làm nhục người khác hoặc Điều 156 về Tội vu khống.
"Dĩ nhiên, truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi đủ dấu hiệu cấu thành và hậu quả theo luật chứ không phải cứ đăng clip là tự động bị xử lý hình sự", luật sư lưu ý.
Tài xế nên làm gì?
Theo luật sư Hoàng Hà, tài xế xe công nghệ cần nhớ một nguyên tắc rất đơn giản, đó là được phép ghi hình để bảo đảm an toàn chuyến xe không có nghĩa là được quyền đăng công khai hình ảnh khách hàng lên mạng.
Rủi ro pháp lý không nằm ở việc ghi hình, mà ở cách sử dụng dữ liệu sau đó. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 cho phép ghi hình trong một số trường hợp, song yêu cầu phải thông báo cho người liên quan và chỉ sử dụng đúng mục đích, không xâm phạm quyền riêng tư. Luật sư nhấn mạnh những điều tài xế cần lưu ý:
Thứ nhất, tài xế cần phân biệt rõ giữa việc ghi hình để lưu trữ nội bộ làm bằng chứng khi xảy ra tranh chấp, sự cố và việc công khai clip lên mạng xã hội để kể chuyện hay “bóc phốt”. Nếu video để lộ các thông tin nhận diện như khuôn mặt, giọng nói, tên hay địa điểm, việc đăng tải rất dễ bị xem là vượt quá mục đích ban đầu, do đó cần che mặt và ẩn thông tin nếu muốn sử dụng để cảnh báo.
 |
| Tài xế cần nắm rõ những quy định liên quan đến bảo mật hình ảnh nếu muốn chia sẻ hình ảnh khách hàng. Ảnh minh họa: Pexels. |
Thứ hai, tài xế cần giới hạn việc sử dụng dữ liệu ở mức cần thiết, chỉ gửi clip cho nền tảng hoặc cơ quan có thẩm quyền khi cần phản ánh sự việc, thay vì phát tán rộng rãi. Nếu buộc phải sử dụng hình ảnh, cần che mặt, làm méo giọng và ẩn các thông tin định danh, bởi pháp luật chỉ cho phép xử lý dữ liệu trong phạm vi phục vụ mục đích hợp pháp đã xác định.
Thứ ba, tài xế không nên sử dụng hình ảnh khách cho mục đích cá nhân như giải trí, xây kênh hay kiếm tiền. Khi mục đích vượt ra ngoài việc đảm bảo an toàn, nguy cơ vi phạm pháp luật sẽ tăng cao.
Thứ tư, cần tôn trọng quyền về hình ảnh và đời sống riêng tư của khách hàng. Theo quy định, việc sử dụng hoặc công khai hình ảnh cá nhân phải có sự đồng ý, trừ một số trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định.
Cẩm nang 'sống sót' nơi công sở
Trong MENTOR - Từ sinh viên chất đến nhân sự chiến, tác giả Lê Công Minh chia sẻ trải nghiệm vượt qua và học hỏi từ thất bại: Từ nam sinh thi trượt đại học đến giám đốc truyền thông kỹ thuật số, nhân viên Big 4 kiểm toán, sáng lập trung tâm tiếng Anh… Đây là nơi những bạn trẻ "lênh đênh" chốn công sở dễ tìm thấy mình và học hỏi để vươn lên trên con đường sự nghiệp.
