'Cho mình quyền được xuất bản tác phẩm mình thích'

Cuốn "Xước xát" của tác giả Rebecca Watson. Ảnh: Thúy Hạnh.

Xước xát của tác giả Rebecca Watson, phát hành tại Việt Nam bởi San Hô Books, là cuốn sách kể về một ngày trong đời của cô gái đang trải qua nhiều hỗn độn sau khi bị xâm hại tình dục.

Cuốn sách gây tiếng vang trên văn đàn quốc tế bởi cách viết sáng tạo: nhiều dòng ý thức cùng tồn tại song song, khiến trang văn bản như có nhiều "nhân vật" đang cùng cất lời. Do đó, tác phẩm không dành cho số đông đại chúng.

Có người sẽ cho rằng, phát hành tác phẩm như Xước xát thời điểm này là một đầu tư mạo hiểm về kinh doanh. Nhưng, đại diện đơn vị phát hành chia sẻ rằng cô tự hào về tác phẩm này, và đó là thứ mà công ty cô đề cao.

"May mắn thay, chúng tôi tự cho mình quyền được làm những tác phẩm mình thích. Khi xuất bản sách, điều quan trọng nhất là phải cảm thấy tự hào về những tác phẩm mình đưa ra", Trần Thủy Thiên Kim - Chủ tịch San Hô Books - đúc kết.

Hình thức văn bản ảnh hưởng thế nào tới nội dung?

Tác phẩm có sự thể nghiệm trong cách trình diễn nội dung. Ấn tượng thị giác của cách trình bày song song nhiều dòng ý thức cùng lúc có thể khiến người đọc ban đầu hơi "hoảng". Nhưng theo tác giả chia sẻ trong buổi giới thiệu sách tại Hà Nội mới đây, cách trình diễn chữ này không phải một cách "làm dáng làm màu" cho văn bản. Thực chất, đó là cách tâm trí con người vẫn hoạt động.

Hình thức trình bày của "Xước xát". Ảnh: Thúy Hạnh.

Tâm trí con người thường xuyên "nhảy cảnh". Có thể ta hiện diện ở đây, nhưng suy nghĩ lại miên man nơi khác. Điều này cũng phù hợp với tâm lý của một nhân vật mới bị xâm hại tình dục. Nhân vật vẫn phải sống tiếp cuộc sống thường nhật, nhưng tâm trí vẫn thường trở đi trở lại biến cố mới xảy ra.

Sau khi bị xâm hại, nhân vật thường bị truyền thông biến thành nạn nhân, cộng đồng tưởng rằng cuộc sống của chủ thể dường như chỉ còn xoay quanh chuyện bị xâm hại. Họ bị lãng quên danh tính. Nhưng cách tiếp cận mới của Rebecca Watson phá vỡ lối mòn đóng khung này, đưa độc giả thật sự bước vào tâm trí hỗn loạn của một con người sau biến cố, thay vì nạn nhân hóa họ.

Một điểm mới đáng chú ý của cách thể hiện này là người đọc có thể nhìn văn bản như một tác phẩm thị giác. Sự hỗn loạn của các dòng ý thức tạo nên sự bất an cho tác phẩm, đồng thời, câu chuyện mơ hồ, không có câu trả lời "chữa lành", cũng khiến độc giả sẽ có cảm giác hoang mang sau khi đọc xong. Tuy nhiên, đây chính là ý đồ của tác giả.

"Hãy nói lên câu chuyện của mình, vì nó xứng đáng được kể"

Trần Thủy Thiên Kim - Chủ tịch San Hô Books, đồng thời là dịch giả Xước xát - cho biết lần đầu cô tiếp cận tác phẩm là thông qua hình thức kịch. Vở kịch có nhiều diễn viên diễn cùng lúc, tái hiện được khá chính xác tinh thần "nhiều dòng ý thức song song".

Thấy vở kịch thú vị, Thiên Kim tiếp cận văn bản gốc của tác phẩm, ấn tượng với câu chuyện và quyết định dịch cuốn sách.

"Tác phẩm chạm tới tôi vì tôi có những người bạn rất thân cũng có câu chuyện về việc bị xâm hại, nhưng họ vẫn phải mạnh mẽ sống tiếp. Có nhiều người xung quanh tôi đang trải qua câu chuyện này, nhưng ta không hề biết, không có cách nào biết, không biết làm thế nào để hỗ trợ họ", Thiên Kim chia sẻ với Tri thức - Znews.

Chủ tịch San Hô Books Trần Thủy Thiên Kim, cũng là dịch giả cuốn sách "Xước xát". Ảnh: Tatler Asia.

Dịch giả cho rằng tác phẩm cần được phát hành tại Việt Nam: "Tôi nghĩ tác phẩm gần như một lời chia sẻ với những người bị xâm hại tình dục, nói với họ rằng bạn hoàn toàn có thể nói lên câu chuyện của mình, câu chuyện ấy xứng đáng được kể. Dù chúng ta không thể hiểu hết câu chuyện đó, chúng ta vẫn đang cố gắng hiểu và tôn trọng họ".

Đánh giá về chất lượng văn chương và hình thức cuốn sách, dịch giả nhận định: "Tác phẩm chạm tới tôi bằng câu chuyện, nhưng thứ khiến tôi thấy hứng thú - với tư cách người đọc - là cách tác giả thể hiện thì hiện tại. Tôi chưa từng đọc tác phẩm nào mà hình thức thể hiện, cấu trúc thị giác lại diễn tả được trực tiếp, đơn giản trải nghiệm sống trong một khoảnh khắc hiện tại tới thế". Dẫu hình thức trình bày có mới lạ, dịch giả bày tỏ cô đánh giá cao khả năng cảm thụ tác phẩm của độc giả Việt.

Cuốn sách không có một câu trả lời nào để chữa lành những sang chấn tâm lý. Nhưng cuốn sách cho thấy một thông điệp rằng: hãy nói ra, chia sẻ ra, viết ra những sang chấn ấy - đó là cách tốt nhất để vơi dần những nỗi đau.