Sự thật về chiến thắng ảo của Mỹ tại Iran

Trang tường mang nội dung tuyên truyền tại Tehran, Iran. Ảnh: New York Times.

Theo The Conversation, kịch bản nhiều khả năng xảy ra nhất là xung đột tại Iran sẽ “đóng băng”. Một cuộc chiến rơi vào bế tắc có thể sẽ tiếp diễn ở mức độ thấp. Tình trạng này thường xuất hiện khi các bên không đạt được thỏa thuận toàn diện.

Ngay cả khi các cuộc đàm phán tiếp tục được tổ chức trong tương lai và hai bên đạt được thỏa thuận nào đó, vẫn có nhiều lý do khiến xung đột tại Iran có khả năng cao sẽ rơi vào trạng thái đóng băng, thay vì tiến tới hòa bình toàn diện.

3 lý do chiến sự Iran kết thúc bằng tình trạng “đóng băng”

Trước hết, ông Trump xem ngừng bắn là kết thúc chiến tranh. Kể từ khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn, ông Trump liên tục tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng toàn diệt tại Iran.

Cách tiếp cận chính sách đối ngoại của ông Trump cho thấy ông coi việc đạt được lệnh ngừng bắn là thành công, rồi nhanh chóng muốn chuyển sang vấn đề khác.

Từ trước đến nay, ông Trump luôn cho rằng ông đã có công chấm dứt nhiều cuộc chiến. Trong phần lớn trường hợp, thường chỉ có một lệnh ngừng bắn mong manh được đưa ra, trong khi các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết. Nhưng chỉ cần có lệnh ngừng bắn, đối với ông Trump, đó là chiến thắng, là chấm dứt cuộc chiến.

Điều này dẫn tới khả năng xung đột bị “đóng băng”, bởi các yếu tố gây nên căng thẳng không tự nhiên mất đi, chúng vẫn còn tồn tại nhưng ở dạng âm ỉ kéo dài.

Chiến sự Iran có thể sẽ kết thúc bằng lệnh ngừng bắn và trạng thái "đóng băng" xung đột sẽ khiến căng thẳng tồn tại âm ỉ kéo dài. Ảnh: Reuters.

Thứ hai, chiến sự tại Iran là chiến sự bất đối xứng rất khó chấm dứt. Do có chênh lệch lớn về sức mạnh quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran, nên Iran ngay từ đầu đã chủ động sử dụng các chiến thuật bất đối xứng để ứng phó. Iran tấn công cơ sở hạ tầng của các quốc gia vùng Vịnh và đóng cửa eo biển Hormuz nhằm làm gián đoạn kinh tế toàn cầu.

Thực tế cho thấy các cuộc chiến bất đối xứng thường kéo dài và khó xác định kết thúc rõ ràng. Do đó, các cuộc chiến này có xu hướng dẫn tới trạng thái giằng co kéo dài, xung đột vẫn còn nhưng không bùng nổ mà tiếp diễn ở dạng âm ỉ, trong khi các bên tham chiến không đạt được thỏa thuận toàn diện và bền vững.

Nguyên nhân dẫn tới tình trạng không rõ thắng thua và cũng không có điểm kết thúc rõ ràng cho chiến sự là bởi bên yếu hơn biết khó giành chiến thắng, nên sẽ tìm cách gây sức ép chính trị, kinh tế để bào mòn đối phương, buộc đối phương phải rút lui và chấm dứt giao tranh. Diễn biến hiện nay giữa Mỹ và Iran phản ánh đúng chiến lược này.

Tình thế này cũng gợi nhớ đến lực lượng Taliban tại Afghanistan, lực lượng này vốn tồn tại suốt 20 năm trong trạng thái xung đột xung đột ở mức thấp với Mỹ. Sau đó, Taliban đã giành lại quyền kiểm soát Afghanistan sau khi Mỹ và NATO rút quân khỏi nước này trong năm 2021.

Thứ ba, cả Mỹ và Iran đều chưa cho thấy cam kết rõ ràng đối với việc giải quyết triệt để các căng thẳng nền tảng gây ra xung đột, trong đó nổi bật là vấn đề chương trình hạt nhân của Iran.

Với Washington, vòng đàm phán hòa bình đầu tiên tại Pakistan đã đổ vỡ do Iran từ chối nhượng bộ về chương trình hạt nhân. Trong khi đó, Tehran từ lâu khẳng định quyền không thể bị tước bỏ của nước này trong việc làm giàu uranium cho mục đích dân sự.

Quá trình đàm phán dẫn tới thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Mỹ và Iran từng kéo dài tới 20 tháng. 3 năm sau, ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận này, gọi đây là một “thỏa thuận tồi tệ và thiên lệch”.

Hiện tại, khả năng đạt được một thỏa thuận khác nhanh chóng và rõ ràng cho vấn đề hạt nhân là rất thấp. Một số nhà phân tích cho rằng Mỹ và Iran có thể sẽ phải công bố thỏa thuận theo từng phần, để lại nhiều vấn đề phức tạp cho các chuyên gia kỹ thuật hai bên thống nhất trong các vòng đàm phán sau.

"Thế giằng co chưa ngã ngũ" sẽ tác động gì tới khu vực?

Chiến sự giữa Mỹ và Iran có thể kết thúc bằng lệnh ngừng bắn, xung đột vẫn duy trì "status quo" (trạng thái giữ nguyên hiện trạng) do các căng thẳng cốt lõi chưa được giải quyết.

Điều này đồng nghĩa với việc Mỹ và Israel có thể tiếp tục đưa ra cảnh báo liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran. Các đợt bùng phát bạo lực có thể tái diễn giữa Israel và Iran, giữa Mỹ và Iran, hoặc thậm chí Mỹ và Israel phối hợp thực hiện một số đợt tấn công mới, nếu phát hiện dấu hiệu bất thường.

Nếu chiến sự Iran kết thúc trong trạng thái "đóng băng xung đột", Trung Đông sẽ thêm bất ổn. Ảnh: Reuters.

Tình hình này tương tự trạng thái thế giằng co chưa ngã ngũ tại Gaza. Tháng 10 năm ngoái, Israel và Hamas đã đạt được lệnh ngừng bắn theo kế hoạch hòa bình 20 điểm do ông Trump đề xuất.

Tuy nhiên, các vấn đề phức tạp hơn như quản trị Gaza sau chiến tranh, tái thiết khu vực và đặc biệt là giải giáp lực lượng Hamas vẫn chưa đạt tiến triển. Do đó, Israel chưa rút quân hoàn toàn khỏi Gaza và bạo lực vẫn tiếp diễn tại khu vực này.

Ở góc nhìn lịch sử, tình trạng “đóng băng” trên bán đảo Triều Tiên cũng là một ví dụ điển hình. Cuộc chiến kết thúc bằng hiệp định đình chiến năm 1953 mà không có hiệp ước hòa bình, khiến hai miền Triều Tiên về mặt lý thuyết vẫn đang trong tình trạng chiến tranh cho tới nay.

Tương tự, xung đột âm ỉ kéo dài hàng thập kỷ giữa Ấn Độ và Pakistan đã châm ngòi cho cuộc chạy đua vũ trang giữa hai nước, gây bất ổn tại Nam Á và dẫn tới các đợt bùng phát bạo lực.

“Xung đột đóng băng” giữa Mỹ - Israel và Iran nhiều khả năng sẽ tạo ra sự bất ổn lâu dài tại Trung Đông, bao gồm nguy cơ chạy đua vũ trang, các đợt leo thang bạo lực, nhiều diễn biến nóng trong tương lai vẫn có thể sẽ xoay quanh eo biển Hormuz.