Chia sẻ ebook thế nào thì bị phạt 20 triệu theo dự thảo từ Bộ Công an?

Luật sư chỉ ra hành vi chia sẻ ebook, PDF trong thời hạn được bảo hộ bản quyền mà không có sự cho phép của tác giả, NXB là xâm phạm bản quyền.

Tại điểm n khoản 1 Điều 14 của Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, Bộ Công an đã đề xuất mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với hành vi số hóa và phát tán trái phép các loại ấn phẩm định dạng in thành định dạng điện tử để chia sẻ miễn phí hoặc bán kiếm lời.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, TS - Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP Hà Nội), phân tích những hành vi vi phạm điều khoản trên và đề xuất những việc cần tránh để không bị phạt đến 20 triệu đồng do chia sẻ ebook "lậu".

Chia sẻ miễn phí, phi lợi nhuận cũng vi phạm

Trên mạng xã hội, nhiều độc giả lầm tưởng chỉ khi scan sách để bán lấy tiền mới là vi phạm, nếu tự chụp ảnh, scan sách thành file PDF rồi gửi cho mọi người trên mạng cùng đọc miễn phí thì vô hại.

TS - Luật sư Đặng Văn Cường nhận định: “Dưới góc độ pháp lý, quy định này cần được hiểu trên cơ sở bản chất của quyền tác giả, trong đó yếu tố ‘trái phép’ được xác định thông qua việc xâm phạm các quyền tài sản của chủ thể quyền. Theo quy định tại Điều 14 Luật sở hữu trí tuệ thì sách in và sách điện tử là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Do đó, hành vi tự ý chuyển đổi ấn phẩm in sang định dạng điện tử để chia sẻ miễn phí hoặc bán đều bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả, bản quyền”.

TS - Luật sư Đặng Văn Cường cho biết việc chia sẻ ebook, PDF được xem là hợp pháp khi sách không còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền. Ảnh: NVCC.

Dù vậy, TS Cường cũng lưu ý pháp luật vẫn luôn bảo vệ quyền chia sẻ tài liệu của người dân nếu hành vi đó nằm trong khuôn khổ cho phép. Theo ông, người đọc có thể yên tâm sử dụng sách điện tử thông qua các ứng dụng, nền tảng cung cấp nội dung đã mua bản quyền hợp pháp.

Luật sư cũng giải thích cụ thể những trường hợp người dùng được phép chia sẻ ebook, PDF mà không lo vi phạm. Theo đó, hành vi này được coi là hợp lệ nếu người chia sẻ đã xin phép và được chính tác giả hoặc nhà xuất bản đồng ý.

Ngoài ra, nhiều độc giả cho rằng việc chia sẻ các tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền và thuộc về phạm vi công cộng là hoàn toàn hợp lệ. Tuy nhiên, trao đổi với Tri Thức - Znews, chị T.T., chuyên viên bản quyền của một công ty sách ở TP.HCM, cảnh báo người dùng cần cẩn trọng.

Ví dụ, Truyện Kiều là một tác phẩm kinh điển đã thuộc về tài sản công cộng. Tuy nhiên, nếu một đơn vị xuất bản ra mắt một ấn bản Truyện Kiều mới vào năm 2025 với những phần hiệu đính, chú thích, hình ảnh minh họa và thiết kế dàn trang mới, toàn bộ sự sáng tạo và công sức đầu tư cho ấn bản đó vẫn thuộc sở hữu bản quyền hợp pháp của nhà xuất bản. Do đó, nếu độc giả tự ý scan và lan truyền file PDF của ấn bản năm 2025 này, đó vẫn bị xem là hành vi xâm phạm bản quyền.

Nguy cơ từ đọc sách “lậu”

Về phía người tiêu thụ, pháp luật hiện hành về Sở hữu trí tuệ chủ yếu tập trung xử lý các hành vi xâm phạm quyền tài sản như sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo độc giả không nên chủ quan cho rằng việc tải ebook “lậu” về tự đọc cá nhân là an toàn. Ranh giới giữa việc sử dụng cá nhân và vi phạm pháp luật trên không gian số rất mong manh.

Chỉ cần một thao tác nhỏ bất cẩn, người đọc có thể lập tức vướng vào vòng lao lý. TS - Luật sư Đặng Văn Cường phân tích: “Khi người tiêu thụ thực hiện các hành vi như sao chép thêm bản, lưu trữ có chủ đích để chia sẻ, chuyển giao cho người khác hoặc đăng tải lên môi trường mạng, thì các hành vi này đã cấu thành sự can thiệp vào quyền khai thác tác phẩm của chủ sở hữu. Khi đó, cá nhân không còn là người tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể thực hiện hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ đó phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng”.

Nhiều người chia sẻ ebook "lậu" trên mạng xã hội, rủ nhau tải về hàng chục GB sách không có bản quyền.

Hơn nữa, thói quen tiêu thụ ebook “lậu” dù vô tình hay cố ý đều trực tiếp tiếp tay cho hành vi xâm phạm bản quyền, gây tổn hại nặng nề đến quyền lợi chính đáng của các tác giả và ngành xuất bản. Việc quay lưng với sách lậu và lựa chọn các nền tảng có bản quyền là cách để độc giả tự bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý, đồng thời góp phần xây dựng môi trường tri thức lành mạnh.

Một vùng xám phổ biến khác trên mạng là nhiều website tự dịch các truyện từ nước ngoài như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc rồi đăng tải miễn phí cho người xem. Nhiều người lầm tưởng khi chưa có đơn vị xuất bản hoặc khai thác bản quyền tại Việt Nam thì hành động tự do chia sẻ này là không vi phạm.

Tuy nhiên, do Việt Nam là thành viên của Công ước Berne, các tác phẩm nước ngoài cũng được bảo hộ quyền tác giả tương tự tác phẩm trong nước. Tác giả có độc quyền đối với việc làm tác phẩm phái sinh, bao gồm quyền dịch thuật và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Việc tự ý dịch và đăng tải lên mạng khi chưa được phép đã xâm phạm trực tiếp đến các quyền này.

“Việc chưa có đơn vị nào mua bản quyền tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc tác phẩm được ‘tự do sử dụng’, mà chỉ phản ánh rằng quyền đó chưa được khai thác thương mại tại thị trường Việt Nam. Do đó, các website dịch và đăng truyện miễn phí, dù không thu phí và chưa có bản dịch chính thức, về bản chất vẫn là hành vi phát tán trái phép tác phẩm”, Luật sư Đặng Văn Cường phân tích.