Chỉ 0,1% người xem nhận ra video, giọng nói giả do AI tạo

Các KOL, KOC sẽ đồng hành phổ biến kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin tới cộng đồng. Ảnh: BTC.

Đây là cảnh báo được các chuyên gia an ninh mạng, phòng chống lừa đảo đưa ra tại lễ khởi động Chiến dịch TinAI? - Kiểm trước tin sau, do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an (A05) tổ chức sáng 31/7.

Theo nghiên cứu của iProov được thông tin tại sự kiện, chỉ 0,1% người tham gia nhận diện chính xác toàn bộ nội dung giả mạo do AI tạo ra trên các định dạng được khảo sát. Kết quả cho thấy khả năng phân biệt thật - giả của người dùng đang không theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Các diễn giả cho biết tỉ trọng các vụ gian lận sử dụng deepfake trên toàn cầu tăng từ 0,1% năm 2022 lên 6,5%. Tại Việt Nam, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 vượt 8.000 tỷ đồng, với hơn 4.200 vụ việc được ghi nhận.

Những số liệu trên phản ánh thiệt hại do lừa đảo trực tuyến nói chung, không đồng nghĩa tất cả vụ việc đều sử dụng AI hoặc deepfake. Tuy nhiên, công nghệ giả mạo có thể khiến thủ đoạn của kẻ gian trở nên thuyết phục và khó phát hiện hơn.

Deepfake đánh vào tâm lý tin tưởng

Phát biểu tại sự kiện, đại diện A05 cho biết AI đang mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế - xã hội. Song công nghệ này cũng khiến việc tạo hình ảnh, video, giọng nói và thông tin giả mạo trở nên dễ dàng, tinh vi hơn.

Hiện nay, tỷ lệ ứng dụng AI trên toàn cầu hiện ở mức khoảng 53%. Cùng với tốc độ phổ cập nhanh, việc tạo nội dung giả không còn đòi hỏi thiết bị đắt tiền hay kỹ thuật phức tạp như trước.

Chỉ từ vài giây ghi âm được đăng công khai, AI có thể mô phỏng giọng nói của một người. Một số hình ảnh hoặc video trên mạng xã hội cũng có thể được sử dụng để tạo khuôn mặt giả với ánh mắt, khẩu hình và cử động tương đối tự nhiên.

Những dấu hiệu từng được dùng để phát hiện deepfake, như khẩu hình không khớp, ánh mắt thiếu tự nhiên hay ánh sáng bất thường, cũng ngày càng khó nhận biết. Một số nội dung giả thậm chí có thể vượt qua hệ thống xác thực sinh trắc học.

AI đang khiến tin giả ngày càng thuyết phục, có thể tác động đến cách người dùng suy nghĩ và đặt niềm tin trên mạng. Ảnh: BTC.

Không chỉ tận dụng công nghệ, kẻ gian còn khai thác tâm lý tin tưởng của người dùng. Chúng thường giả mạo người thân, người nổi tiếng, cán bộ cơ quan nhà nước hoặc nhân viên ngân hàng để khiến nạn nhân mất cảnh giác.

Sau khi tạo được lòng tin, đối tượng lừa đảo thường đưa ra tình huống khẩn cấp, thúc giục nạn nhân chuyển tiền, xác minh tài khoản hoặc cung cấp thông tin cá nhân. Trong trạng thái hoang mang và bị gây áp lực về thời gian, người dùng dễ làm theo yêu cầu trước khi kịp kiểm tra lại.

Chậm lại trước khi tin và chia sẻ

Trước sự phát triển nhanh của công nghệ, Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.

Luật nghiêm cấm việc sử dụng deepfake để lừa đảo, thao túng nhận thức, đồng thời đặt ra yêu cầu gắn dấu hiệu nhận diện đối với nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nhãn kỹ thuật vẫn có thể bị loại bỏ khi video được cắt ghép, quay lại màn hình hoặc tái mã hóa. Vì vậy, pháp luật và công cụ kỹ thuật chỉ là một phần của giải pháp, trong khi sự chủ động và cảnh giác của người dùng vẫn đóng vai trò quan trọng.

Khi nhận cuộc gọi, tin nhắn hoặc video từ người quen yêu cầu chuyển tiền, người dùng không nên thực hiện ngay. Cách an toàn hơn là dừng liên lạc, sau đó gọi lại bằng số điện thoại hoặc kênh trao đổi đã biết từ trước.

Với người tự xưng là công an, cán bộ cơ quan nhà nước hoặc nhân viên ngân hàng, người dùng cần chủ động xác minh qua kênh chính thức. Không nên cung cấp mã OTP, mật khẩu, dữ liệu sinh trắc học hoặc cài ứng dụng theo hướng dẫn từ người lạ.

Các nhà sáng tạo nội dung cũng được kỳ vọng đồng hành cùng cơ quan chức năng trong việc hạn chế tin giả và hình ảnh giả mạo trên các nền tảng số.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, KOL Việt Anh, đồng sáng lập 1977 Vlog, cho rằng trách nhiệm đầu tiên của người nổi tiếng hoặc người làm nội dung là không phát tán thông tin chưa được kiểm chứng, đồng thời bảo đảm nội dung truyền tải đến công chúng đúng sự thật.

Nhà sáng tạo nội dung Việt Anh, đồng sáng lập 1977 Vlog. Ảnh: Quang Nam.

Việt Anh cho biết anh và ê-kíp từng sản xuất một số video đề cập đến tin giả và truyền thông bẩn trên mạng xã hội. Những cảnh báo về tác hại của tin giả được lồng ghép trong các video hài hước để người xem dễ tiếp nhận hơn.

Thời gian tới, anh và ê-kíp sẽ tiếp tục sản xuất các nội dung vừa mang tính giải trí, vừa chia sẻ những câu chuyện và hệ lụy liên quan đến tin giả, qua đó góp phần nâng cao sự cảnh giác của cộng đồng.

Phát sóng bản tin kiểm chứng hàng ngày

Chiến dịch TinAI? - triển khai với thông điệp “Kiểm trước tin sau”, hướng tới hình thành thói quen xác minh thông tin trước khi tin và chia sẻ trên không gian mạng.

Trong khuôn khổ chương trình, bản tin “Thật - Giả, kiểm chứng” do A05 phối hợp với Ban Thời sự Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện cũng chính thức ra mắt.

Bản tin phát sóng trên VTV lúc 19h55 hàng ngày, tập trung xác minh những vụ việc được dư luận quan tâm, chỉ ra thủ đoạn tạo dựng, phát tán tin giả và hướng dẫn người dân kỹ năng kiểm chứng thông tin bằng hình thức trực quan, ngắn gọn, dễ tiếp cận.

Ban tổ chức cũng phát động chuỗi hoạt động hưởng ứng Chiến dịch TinAI? - phạm vi toàn quốc. Thời gian tới, chương trình sẽ triển khai truyền thông trên báo chí, mạng xã hội và nền tảng số; phát hành video, infographic và bản tin kiểm chứng.

Chiến dịch đồng thời phối hợp với các địa phương, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số, MCN, KOL, KOC và tổ chức xã hội để phổ biến kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin tới cộng đồng.