Trẻ nhỏ sẽ học cách biểu lộ và điều chỉnh cảm xúc từ cha mẹ. Ảnh: Một cảnh trong phim Train to Busan.

Khi không thực sự đồng cảm hoặc đặt mình vào vị trí của trẻ để tìm hiểu về những gì chúng cần, người lớn có thể hiểu sai và không nhìn nhận trẻ đúng cách. Vì chưa có khả năng diễn đạt nhu cầu bằng lời, trẻ thường bộc lộ nỗi đau qua hành vi, như bám người hoặc phản kháng.

Nhưng nếu được hỏi, các em cũng không biết mình đang buồn bã vì điều gì hay làm sao để cảm thấy khá hơn. Trẻ cần cha mẹ chủ động kết nối và giúp chúng khám phá cảm xúc của mình. Sau đó, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ cách diễn đạt cảm xúc và xử lý cảm giác khó chịu. Khi thường xuyên được thấu hiểu và hỗ trợ trong cả những cảm xúc tích cực lẫn tiêu cực, trẻ dần biết cách diễn đạt cảm xúc, hiểu rõ bản thân và phản ứng của mình.

Nếu trải nghiệm này được duy trì trong năm năm đầu đời, các em có thể lớn lên với sự tự tin, hiểu được mình là ai, cảm xúc của mình đến từ đâu và làm thế nào để xoa dịu bản thân khi căng thẳng. Đây là nền tảng vững chắc giúp trẻ xây dựng mối quan hệ với người khác, tiếp tục tìm hiểu về bản thân cũng như vị trí của chúng trong thế giới.

Tin tốt là dù một đứa trẻ chưa có đủ những trải nghiệm trên, vẫn có cơ hội để bù đắp và thay đổi trong suốt tuổi thơ hoặc giai đoạn đầu của tuổi trưởng thành, khi não bộ vẫn còn linh hoạt và có khả năng thích nghi.

Người lớn có thể giúp trẻ phát triển và chữa lành bằng cách xây dựng một mối quan hệ ổn định, ấm áp và thấu hiểu, nơi trẻ cảm thấy an toàn để khám phá và bày tỏ cảm xúc của mình. Càng lớn, trẻ càng cần nhiều trải nghiệm lặp lại để bù đắp, và việc kết nối cảm xúc có thể trở nên khó khăn hơn, nhưng không phải là không thể.

Một người đồng hành đáng tin cậy tại trường học hoặc câu lạc bộ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ mối quan hệ gắn bó chính của trẻ. Chúng ta biết rằng “trẻ có thể học được những hành vi gắn bó mới khi có cơ hội trải nghiệm những mối quan hệ tích cực, lặp đi lặp lại, ấm áp và ân cần từ người lớn.

Sự đồng điều chỉnh và hòa hợp cảm xúc mà chúng ta đã khám phá trước đó là con đường giúp một đứa trẻ phát triển một bộ não khỏe mạnh, một tiềm thức vững vàng và một tương lai tươi sáng” (Theo de Thierry, 2019)

Một số bậc cha mẹ có thể bị mắc kẹt trong thế giới riêng của họ, nơi cảm xúc bị xem như gánh nặng hoặc điều xa lạ. Vì thế, họ không thể đồng cảm, lắng nghe và an ủi con cái đúng cách. Điều này có thể khiến trẻ cảm thấy lạc lõng, sợ hãi, bối rối trước những cảm xúc của chính mình, thậm chí hoài nghi về bản thân. Dần dần, trẻ có thể trở nên thu mình hoặc tìm mọi cách để tự đối phó với nỗi bất an mà không có sự hỗ trợ từ cha mẹ.

Khi mắc chứng lo âu, trầm cảm hoặc sang chấn, cha mẹ có thể gặp khó khăn trong việc chơi đùa cùng con, không có tâm trí để vui đùa hay hưởng ứng những khoảnh khắc hồn nhiên trong gia đình. Thay vào đó, họ cố duy trì một môi trường yên tĩnh, nơi họ cảm thấy mình nắm quyền kiểm soát nhiều hơn, tránh thể hiện sự tức giận và tỏ ra vui vẻ.

Khi sống trong môi trường như vậy, đứa trẻ có thể lớn lên với xu hướng làm hài lòng cha mẹ để tìm kiếm sự gắn kết về mặt tình cảm, dần dần hình thành thói quen kìm nén cảm xúc thật của mình.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến mối quan hệ với cha mẹ mà còn khiến trẻ có xu hướng tìm kiếm sự công nhận từ những người lớn khác. Thực tế cho thấy, đa số những người hay cố gắng làm vừa lòng người khác đều từng là những đứa trẻ luôn nỗ lực.