Canh bạc sinh tồn của Iran

Thay vì phản ứng hạn chế và mang tính răn đe như trước, Iran lựa chọn con đường leo thang xung đột trên phạm vi toàn khu vực. Ảnh: Reuters

Thay vì phản ứng hạn chế và mang tính răn đe như trước, Iran lựa chọn con đường leo thang xung đột trên phạm vi toàn khu vực. Chiến lược mới này được cho là nhằm đảm bảo sự tồn tại của chế độ, sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei bị sát hại và đất nước đối mặt với sức ép khốc liệt từ Mỹ và Israel.

Thay đổi chiến lược

Theo bài viết của Wall Street Journal, sự chuyển hướng chiến lược của Iran bắt nguồn từ những thất bại và tổn thất nặng nề trong cuộc chiến ngắn nhưng khốc liệt với Israel vào tháng 6 năm ngoái. Trong cuộc chiến 12 ngày đó, Iran chịu thiệt hại nghiêm trọng: Nhiều tướng lĩnh quân đội cấp cao thiệt mạng, các cơ sở hạt nhân bị tàn phá và hệ thống phòng không bị suy yếu đáng kể.

Mặc dù Iran vẫn tồn tại sau cuộc chiến, nhưng các nhà lãnh đạo nước này nhận ra rằng chiến lược cũ không còn hiệu quả. Trong nhiều năm, Tehran thường đáp trả các cuộc tấn công bằng những đòn phản công có giới hạn nhằm tránh leo thang thành chiến tranh toàn diện. Tuy nhiên, cách tiếp cận này khiến Iran ngày càng yếu thế hơn sau mỗi lần đối đầu với Israel và Mỹ.

Chính vì vậy, giới lãnh đạo Iran cho rằng cần một chiến lược mới táo bạo hơn. Mục tiêu không chỉ là đáp trả đối thủ trực tiếp mà còn mở rộng chiến trường ra toàn bộ Trung Đông, nhằm gây tổn thất tối đa cho đối phương.

Theo chiến lược mới, Iran không chỉ tập trung tấn công Israel mà còn nhắm tới các quốc gia Ả-rập vùng Vịnh - những nước có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Tehran tin rằng việc gây áp lực lên các quốc gia này sẽ khiến kinh tế thế giới bị ảnh hưởng, từ đó làm giảm ý chí tiếp tục chiến tranh của Washington.

Giới phân tích cho rằng chiến lược này đặc biệt nhằm vào chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Nếu cuộc chiến gây ra khủng hoảng năng lượng hoặc làm tăng giá dầu toàn cầu, Washington sẽ phải đối mặt với áp lực chính trị trong nước và quốc tế, buộc phải cân nhắc hạn chế chiến dịch quân sự.

Chỉ trong những ngày đầu của cuộc chiến, Iran đã tiến hành một loạt cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào nhiều mục tiêu khác nhau. Các cơ sở năng lượng, khách sạn sang trọng, cảng biển và thậm chí đại sứ quán Mỹ trong khu vực đều trở thành mục tiêu.

Đáng chú ý, Iran đã phóng tên lửa tấn công căn cứ quân sự tại Síp, đánh dấu lần đầu tiên nước này nhắm vào lãnh thổ châu Âu. Một tên lửa khác hướng đến căn cứ quân sự ở Thổ Nhĩ Kỳ - nơi có vũ khí hạt nhân của Mỹ - nhưng bị hệ thống phòng thủ Mỹ đánh chặn.

Tại khu vực vùng Vịnh, các quốc gia như UAE, Ả-rập Xê-út và Qatar đều trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công. Chỉ riêng UAE đã phải đối mặt với hàng nghìn tên lửa và UAV trong vài ngày đầu của chiến sự.

Học thuyết “phòng thủ mosaic”

Một yếu tố quan trọng trong chiến lược mới của Iran là học thuyết “phòng thủ mosaic”. Đây là mô hình phòng thủ phi tập trung được Iran xây dựng từ năm 2005, nhằm đảm bảo khả năng chiến đấu ngay cả khi bộ máy lãnh đạo bị tấn công.

Theo mô hình này, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo được chia thành 31 trung tâm chỉ huy độc lập. Mỗi trung tâm có quyền tự chủ trong việc ra quyết định nếu lãnh đạo cấp cao bị loại bỏ hoặc hệ thống liên lạc bị gián đoạn.

Chiến lược này được xây dựng dựa trên những cuộc chiến mà trong đó lực lượng yếu hơn đã thành công trong việc chống lại cường quốc quân sự, bao gồm chiến tranh tại Iraq, Afghanistan và cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah năm 2006.

Ngoài ra, Iran còn dựa vào lực lượng bán quân sự Basij với hàng trăm nghìn tình nguyện viên được triển khai trong các khu dân cư và nhà thờ Hồi giáo trên khắp đất nước. Lực lượng này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự trong nước và hỗ trợ quân đội trong trường hợp xảy ra chiến tranh kéo dài.

Một trong những mục tiêu chính của Iran là gây gián đoạn thị trường năng lượng quốc tế. Các cơ sở dầu khí lớn trong khu vực đã bị tấn công hoặc phải tạm dừng hoạt động để phòng ngừa rủi ro.

Nhà máy lọc dầu Ras Tanura Refinery của Saudi Arabia bị tấn công. Ảnh: Reuters

Nhà máy lọc dầu Ras Tanura Refinery tại Saudi Arabia, một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất thế giới, đã tạm ngừng hoạt động sau khi bị UAV Iran tấn công. Tại UAE, trung tâm dầu mỏ Jebel Ali cũng bị tấn công, trong khi cơ sở khí hóa lỏng Ras Laffan ở Qatar cũng trở thành mục tiêu.

Ngoài ra, Iran còn tấn công các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn dầu của thế giới. Nếu tuyến đường này bị gián đoạn nghiêm trọng, thị trường năng lượng toàn cầu có thể rơi vào khủng hoảng.

Các chuyên gia cảnh báo, giá dầu có thể tăng lên tới 150 USD mỗi thùng nếu sản lượng dầu tại vùng Vịnh bị gián đoạn trong thời gian dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế thế giới mà còn có thể gây áp lực lớn lên Chính phủ Mỹ.

Cực kỳ rủi ro

Dù chiến lược leo thang mang lại một số lợi thế chiến thuật, nhưng cũng là một canh bạc cực kỳ rủi ro đối với Iran. Đối đầu trực tiếp với hai trong số các lực lượng không quân mạnh nhất thế giới là Mỹ và Israel đồng nghĩa với việc Iran có thể phải chịu tổn thất nặng nề về quân sự và kinh tế.

Các cuộc không kích liên tục của Mỹ và Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran. Nhiều căn cứ quân sự, kho vũ khí và hệ thống phòng thủ đã bị phá hủy. Tuy nhiên, cho đến nay các lực lượng an ninh Iran vẫn chưa xuất hiện dấu hiệu sụp đổ hoặc chia rẽ nghiêm trọng.

Trong khi đó, lực lượng đối lập trong nước thiếu tổ chức và vũ khí để thách thức quyền lực của chính quyền. Điều này khiến khả năng thay đổi chế độ từ bên trong trở nên khó xảy ra trong ngắn hạn.

Giới phân tích cho rằng mục tiêu chính của Iran không nhất thiết là giành chiến thắng hoàn toàn trong cuộc chiến. Thay vào đó, Tehran muốn chứng minh rằng họ vẫn đủ mạnh để gây thiệt hại nghiêm trọng cho đối thủ, từ đó buộc các bên phải cân nhắc trước khi tiếp tục leo thang.

Cuộc chiến hiện tại có thể sẽ làm thay đổi sâu sắc cục diện chính trị và quân sự tại Trung Đông. Iran có thể bước ra khỏi cuộc xung đột với sức mạnh quân sự suy giảm đáng kể, nhưng chế độ vẫn có thể tồn tại nếu duy trì được sự kiểm soát trong nước.

Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh phải đối mặt với nguy cơ trở thành chiến trường chính của cuộc xung đột. Việc các cơ sở năng lượng và cơ sở hạ tầng quan trọng bị tấn công có thể gây ra nhiều hậu quả lâu dài đối với nền kinh tế toàn cầu.

Dù kết quả cuối cùng của cuộc chiến vẫn còn chưa rõ ràng, một điều chắc chắn là Trung Đông đang bước vào giai đoạn bất ổn mới. Trong canh bạc đầy rủi ro này, không bên nào có thể chắc chắn mình sẽ là người chiến thắng.