Cách Trung Quốc tận dụng tài nguyên 'từ trên trời rơi xuống'

Một ngày trời mưa tại Thượng Hải. Ảnh: Alamy.

Khi ban nhạc rock huyền thoại Mayday chuẩn bị biểu diễn tại thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc vào một buổi tối tháng 5/2023, một số người hâm mộ lo lắng trời mưa có thể ảnh hưởng tới sự kiện. Mayday sẽ diễn tại Sân vận động Quốc gia Bắc Kinh, còn được gọi là Tổ Chim, được xây dựng phục vụ Thế vận hội Olympics năm 2008.

“Đừng quá lo lắng. Tổ Chim có ‘vũ khí bí mật’”, một bài báo đăng trên trang web chính thức của Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc trấn an.

“Vũ khí bí mật” đó là mạng lưới các ống dẫn siêu nhỏ như mao mạch, đan xen xuyên suốt cấu trúc lưới bên ngoài của sân vận động Tổ Chim, được thiết kế đặc biệt để dẫn nước mưa. Những ống dẫn nước mưa vào một trong ba bể chứa ngầm, nơi lọc và xử lý nước để tái chế dùng ngay trong tòa nhà.

Sân vận động Tổ Chim là một trong những ví dụ tiên phong về việc Trung Quốc tập trung “thu hoạch nước mưa đô thị” (URWH). Trên khắp cả nước, các công trình lớn được xây dựng với trọng tâm tương tự.

Biến nước mưa thành "của để dành"

Theo Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc, ít nhất 50% nhu cầu nước trong sân vận động - từ xả bồn cầu đến rửa đường chạy và tưới cỏ - đến từ nước mưa tái sử dụng. Tổng cộng, hệ thống nước xung quanh sân vận động Tổ Chim xử lý 58.000 tấn nước mưa mỗi năm.

Đối diện sân vận động Tổ Chim, Trung tâm Thể thao dưới nước Quốc gia được bao phủ bởi hệ thống thu hoạch nước mưa có thiết kế đặc biệt. Cơ chế này thu gom khoảng 10.000 tấn nước mưa/năm, tương đương với lượng nước sử dụng cho 100 hộ gia đình.

Theo chính quyền Bắc Kinh, thành phố tái sử dụng 50 triệu m3 mỗi năm. Cùng với các nguồn khác như nước thải từ nhà vệ sinh, hơn 30% nhu cầu nước của Bắc Kinh được đáp ứng bằng nước tái sử dụng.

Hệ thống thu gom và nước mưa tái chế không chỉ xuất hiện ở các cơ sở hạ tầng công cộng. Năm 2022, công ty sản xuất máy bay không người lái DJI đã khánh thành trụ sở mới hiện đại ở Thâm Quyến. Hai tòa nhà văn phòng phủ vườn trên mái, tích hợp với hệ thống thu gom nước mưa phục vụ tưới cây.

Những khu vườn trên mái của trụ sở DJI tại Thâm Quyến. Tại đây, nước mưa sẽ được thu gom và sử dụng để tưới cây. Ảnh: Tân Hoa Xã.

"Coi trọng nguồn nước ăn sâu vào DNA"

Thu hoạch nước mưa đô thị gắn liền với khái niệm “thành phố bọt biển”. Đây là chiến lược quy hoạch đô thị dựa trên các hệ thống thủy lợi cổ đại được kiến trúc sư Yu Kongjian - người sáng lập công ty nổi tiếng Turenscape - áp dụng vào thời hiện đại.

Các thành phố bọt biển dùng không gian xanh, vùng đất ngập nước và vỉa hè thấm nước, cùng với hệ thống thoát nước truyền thống, để giúp giảm thiểu rủi ro lũ lụt, đặc biệt ở miền Nam mưa nhiều.

Bên cạnh đó, khái niệm tái sử dụng nước mưa trong thiết kế thành phố bọt biển cũng đặc biệt phù hợp với miền Bắc khô hạn. Việc quản lý dòng chảy nước trên khắp cả nước vốn là thách thức với giới lãnh đạo trong hàng nghìn năm. Từ thời nhà Tần và nhà Hán đã xuất hiện ghi chép việc xây dựng các ao hồ trữ nước mưa sinh hoạt.

“Trung Quốc có mối liên hệ đặc biệt với nước mưa”, Wang Dong - Tổng giám đốc Trung tâm thiết kế thành phố sinh thái của Turenscape - cho biết.

Trong thiết kế truyền thống, các ngôi nhà được thiết kế xung quanh một cái sân. Ông Wang giải thích vào thời cổ đại, mái nhà có nhiệm vụ thu gom nước - biểu tượng của sự giàu có - và dẫn nước vào bên trong nhà thay vì để nước chảy đi. Bằng cách này, “sự giàu có từ mọi hướng” được tích trữ trong nhà của gia đình.

“Người Trung Quốc từ lâu đã rất coi trọng việc sử dụng tài nguyên nước, một điều ăn sâu vào ADN của chúng tôi”, ông Wang nói thêm.

Các công trình lớn của Trung Quốc được xây dựng với trọng tâm thu hoạch nước mưa đô thị. Ảnh: Alamy.

Năm 1995, Trung Quốc tổ chức hội thảo quốc gia về sử dụng nước mưa tại Lan Châu - một thành phố khô hạn phía bắc giáp sa mạc Gobi. Trong những thập niên tiếp theo, việc thu gom và sử dụng nước mưa trong đô thị được đưa vào các quy chuẩn kỹ thuật chính thức. Thế vận hội Olympic 2008 là cơ hội hoàn hảo để giới thiệu những thiết kế này.

Khi khái niệm "thành phố bọt biển" của Yu phổ biến vào những năm 2010 và được chính phủ thông qua như chiến lược chính thức vào năm 2014, thu hoạch nước mưa đô thị trở thành yếu tố cơ bản trong quy hoạch quốc gia. Hiện nay, chính phủ đặt mục tiêu tái sử dụng 70% lượng mưa ở các “thành phố bọt biển”.

Theo truyền thông Trung Quốc, quy mô ngành công nghiệp URWH, gồm các sản phẩm như bể chứa và hệ thống lọc, đã đạt 126 tỷ NDT vào năm 2023, và dự kiến ​​tiếp tục tăng trưởng.

Tái sử dụng nước mưa không đơn thuần chỉ là thu gom và bơm vào đường ống của tòa nhà. Việc lưu trữ, xử lý và tái sử dụng nước hiệu quả đòi hỏi phải thiết kế các tòa nhà với hệ thống giữ cho nước thải tái chế tách biệt với nước uống tinh khiết. Thách thức này khiến nhiều kiến trúc sư thích thú.

Ngoài có lợi cho môi trường, Dan Sibert - đối tác cấp cao tại công ty kiến ​​trúc Foster and Partners, người làm việc trên một số dự án ở Trung Quốc - cho biết hệ thống thu gom và tái sử dụng nước còn nâng cao trải nghiệm của người dùng, vì họ cảm thấy đang ở trong một không gian thân thiện với sinh thái.

“Mọi người đều hiểu tái dùng nước thải sinh hoạt chưa qua hóa chất để xả bồn cầu là một biện pháp hay ho”, ông Sibert nói.