Cách để học sinh không sợ những cuốn sách hàng nghìn trang

Khả năng xử lý các văn bản dài không chỉ phục vụ môn Ngữ văn mà còn bổ trợ trực tiếp cho nhiều môn học khác. Ảnh minh họa: Trần Hiền.

Theo tiến sĩ Meredith Coffey, chuyên viên Chính Sách và Vận hành cấp cao tại Viện Thomas B. Fordham (Mỹ), nếu muốn học sinh có thể đọc những cuốn sách chuyên sâu khi vào đại học, trường phổ thông không thể dừng ở việc yêu cầu các em đọc nhiều hơn.

Giáo viên cần có thời gian để tổ chức việc đọc. Nhà trường cũng cần tạo môi trường phù hợp. Mục tiêu là đưa việc đọc trọn vẹn một cuốn sách trở thành hoạt động thường xuyên. TS Coffey đưa ra 3 cách để lãnh đạo nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục hỗ trợ giáo viên.

Tăng thời gian đọc trên lớp

Theo ghi nhận từ thực tế của TS Coffey, khi học môn Ngữ văn, học sinh đang dành nhiều thời gian hơn để cùng đọc trong lớp. Đây không phải điều xấu, bởi hoạt động này tạo cơ hội để giáo viên theo dõi khả năng hiểu bài của học sinh, xử lý ngay những đoạn khó và làm mẫu cách đọc trôi chảy.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kỹ năng đọc của học sinh suy giảm và ngày càng ít khả năng tự đọc, nhà trường cần bố trí thêm giờ học để giúp các em luyện đọc và tăng độ tập trung.

Dĩ nhiên, việc tăng thời lượng đọc sẽ buộc phải cắt giảm thời gian của một số hoạt động khác. Dù vậy, trước đà suy giảm điểm số đọc hiểu của học sinh nhỏ tuổi, nếu muốn các em có đủ năng lực đọc trọn vẹn một cuốn sách khi bước vào đại học, việc tăng thời gian đọc ở phổ thông là yêu cầu tất yếu.

"Khả năng xử lý các văn bản dài không chỉ phục vụ môn Ngữ văn mà còn bổ trợ trực tiếp cho nhiều môn học khác", TS Coffey cho hay.

Đặt ra kỳ vọng chung cho toàn trường về thời lượng đọc sách

Tăng phút đọc trên lớp là điều kiện cần nhưng chưa đủ, bởi học sinh hoàn toàn có thể đọc nhiều văn bản ngắn trong khoảng thời gian đó. Tương tự, việc yêu cầu học sinh đọc toàn bộ tác phẩm cũng chưa đảm bảo hiệu quả tuyệt đối, vì sách giáo khoa vẫn có trích đoạn tài liệu.

Vì vậy, ban giám hiệu và trưởng bộ môn nên thúc đẩy sự thay đổi trong cách dạy, theo hướng giao những bài đọc dài hơn.

Ở những trường TS Coffey từng làm việc, số lượng sách giáo viên đưa vào chương trình phụ thuộc trực tiếp vào quy định chung của bộ môn. Ví dụ, ở ngôi trường TS Coffey thực tập, chương trình yêu cầu hoàn thành trọn vẹn một tiểu thuyết hoặc vở kịch sau mỗi học phần (6-8 tuần). Ở ngôi trường tiếp theo, con số này giảm xuống 2-3 tác phẩm/năm. Đáng chú ý, tại ngôi trường gần nhất, học sinh chỉ đọc duy nhất một vở kịch và một tiểu thuyết trong suốt cả năm học.

Vị chuyên gia nhận định truyện ngắn, thơ và các đoạn trích không thể chuẩn bị nền tảng cho học sinh trước áp lực đọc trung bình một cuốn sách/tuần ở bậc đại học. Do đó, cả giáo viên và học sinh đều cần những chỉ tiêu rõ ràng về việc hoàn thành trọn vẹn các tác phẩm dài.

Một cuốn sách thú vị sẽ giúp học sinh bắt đầu với thói quen đọc sách dễ dàng hơn. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Xây dựng văn hóa đọc sách vì niềm vui

TS Coffey từng nói với học sinh rằng đọc sách rất giống chạy bộ. Muốn tiến bộ, các em cần tập luyện thường xuyên, bắt đầu với những quãng đường vừa sức rồi tăng dần. Một cuốn sách thú vị sẽ giúp các em khởi đầu dễ dàng hơn, giống như việc chạy bộ trong một ngày thời tiết mát mẻ.

Dù vậy, TS Coffey vẫn băn khoăn về việc cho học sinh tự chọn sách đọc trên lớp. Việc để các em tự đọc hoàn toàn dễ gây mất tập trung hoặc làm mất trật tự.

Mô hình câu lạc bộ sách - nơi từng nhóm nhỏ đọc một cuốn sách tự chọn - cũng rất khó triển khai. Việc chấm điểm sao cho công bằng không hề dễ dàng. Ngoài ra, sức tập trung của học sinh cũng rất chênh lệch, có em ngồi yên được 20 phút, có em lại chưa đầy 5 phút.

Vị chuyên gia cho rằng giáo viên vẫn có nhiều cách khác để khuyến khích học sinh tự đọc ngoài giờ học. Ví dụ, thầy cô có thể lập bảng chia sẻ về cuốn sách mình đang đọc. Những chia sẻ ngắn đó có thể làm điểm khởi đầu, giúp một số em hào hứng tìm sách đọc thêm ngoài giờ.

Bên cạnh đó, thủ thư có thể đến lớp và giới thiệu những cuốn sách học sinh có thể mượn. Nhà trường cũng có thể tổ chức cho học sinh đi thăm thư viện trường hoặc thư viện công cộng, giúp các em tự chọn cho mình một cuốn sách ưng ý.