Các sinh viên ở Đại học Harvard phải đọc và nghiên cứu rất nhiều tài liệu trong quá trình học tập. Ảnh minh họa: E.M.

Học tập đích thực không phải là đọc hết vài cuốn sách, hay hoàn thành một nhiệm vụ nào đó cấp trên giao cho, mà là tiến hành quy hoạch và tự điều hành cuộc đời mình.

Ở trường Đại học Harvard, Mỹ có một tín điều được các thế hệ sinh viên tán tụng: Trong từ điển của Harvard không có 2 chữ "tốt nghiệp". Tại sao lại như vậy? Khi mới nhập học, các tân sinh viên lấy làm khó hiểu, tại sao các giáo sư phải giao quá nhiều tài liệu để đọc đến nỗi mọi người đã được định trước là không thể hoàn thành như vậy?

Các bạn sinh viên đã nhận được câu trả lời từ trung tâm hỗ trợ sinh viên của nhà trường. Tài liệu giới thiệu có liên quan đến Harvard được bày la liệt, trong đó có một nội dung có tiêu đề "Đối mặt với lượng tài liệu phải đọc lớn do giáo sư giao cho, chúng ta nên làm thế nào?" khiến người ta chú ý.

Các bạn sinh viên đã biết câu trả lời: Mong muốn của các giáo sư chính là sinh viên dùng cả đời để đọc xong các tài liệu được chỉ định, tức xây dựng quan niệm học tập suốt đời.

Từ khi cất tiếng khóc chào đời, được cha mẹ dạy dỗ, sau đó được nhà trường truyền thụ tri thức hệ thống, hơn mười năm học hành ấy thực ra chỉ là một phần rất nhỏ trong cuộc đời của con người, một lượng lớn tri thức trong cuộc sống và công việc đòi hỏi chúng ta phải lĩnh hội thông qua việc tự giáo dục bản thân.

Khổng Tử viết: "Lúc 15 tuổi ta đã lo nỗ lực học tập, 30 tuổi đã tự lập, 40 tuổi có thể không bị sự vật ngoại cảnh mê hoặc, 50 tuổi hiểu được thiên mệnh, 60 tuổi nghe người khác nói đều thuận tai cả, 70 tuổi có thể tùy theo lòng mình mà không vượt ra khỏi quy củ".

Có thể thấy, việc học tập của đời người sẽ có rất nhiều giai đoạn thăng cấp, thế nhưng hiện tại lại có rất nhiều người sa vào cùng một loại suy nghĩ sai lầm, tưởng rằng một khi rời khỏi trường học là không cần học tập nữa.

Thực ra, đời người là một quá trình học tập. Cho dù không tính việc đi học chính quy, thì chúng ta cũng luôn học tập trong cuộc sống và công việc. Tuy nhiên, hiệu quả của việc học tập bị động này cũng có hạn, tác dụng biến đổi ngầm này cần thời gian dài hơn mới có thể nhìn thấy được.

Tục ngữ có câu "Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng", phương thức học tập này đương nhiên không thể so sánh với việc tự giáo dục bản thân một cách có ý thức. Khi xưa chúng ta có những tấm gương ham học, học dưới ánh đèn đom đóm, học từ khi gà gáy sáng... nhưng chỉ có tinh thần ham học thôi thì chưa đủ, nếu không cần cù tích lũy kiến thức, học chưa đến nơi đến chốn đã vội vênh vang ra xã hội thể hiện mình, ắt sẽ khiến người ta coi thường.