Bước vào giai đoạn 2026-2030, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đứng trước một bài toán lớn hơn chuyện mở rộng quy mô, đó là làm thế nào để tạo ra giá trị cao hơn từ mỗi đồng vốn, mỗi lao động và mỗi khoản đầu tư công nghệ.
Trong cuộc đua mới, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và khả năng biến tri thức thành sản phẩm thương mại sẽ quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Không nhất thiết sở hữu công nghệ đắt tiền
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Khởi nghiệp kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam, giai đoạn 2026-2030 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt đối với khu vực tư nhân.
Cột mốc đáng chú ý là Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu khu vực này phải tiên phong trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo bà Thư, điều đó cũng đồng nghĩa doanh nghiệp tư nhân không thể chỉ được đánh giá qua số lượng việc làm tạo ra hay phần đóng góp vào GDP. Trong giai đoạn tới, khu vực này cần đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng dựa trên năng suất, tri thức, đổi mới sáng tạo và khả năng tạo ra giá trị bền vững.
Một trong những thách thức lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam là nâng cao năng lực cạnh tranh để vượt khỏi giới hạn về quy mô. Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, khoảng cách với các đối thủ lớn không chỉ nằm ở nguồn vốn hay thị trường, mà còn ở khả năng tiếp cận công nghệ, hấp thụ tri thức mới và chuyển hóa chúng thành hiệu quả kinh doanh thực tế.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, để vươn tầm khu vực, doanh nghiệp cần biết nhận diện công nghệ phù hợp, tiếp thu tri thức mới và ứng dụng vào cải tiến sản phẩm, quy trình sản xuất cũng như mô hình kinh doanh.
Không nhất thiết phải sở hữu công nghệ đắt tiền, các doanh nghiệp cần chọn được giải pháp phù hợp và khai thác chúng hiệu quả
Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, Đại học RMIT Việt Nam
“Không nhất thiết phải sở hữu công nghệ đắt tiền”, bà Thư nhấn mạnh và cho rằng các doanh nghiệp cần chọn được giải pháp phù hợp và khai thác chúng hiệu quả. Một khoản đầu tư công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp nâng chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, tăng năng suất hoặc tạo ra lợi thế cạnh tranh mới.
Bài toán này càng trở nên cấp thiết khi doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những điểm nghẽn quen thuộc về tiếp cận vốn và tín dụng. Tuy nhiên, theo bà Thư, tháo gỡ khó khăn về vốn mới chỉ là điều kiện cần. Doanh nghiệp còn phải nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng chuyển hóa vốn đầu tư thành năng suất thực chất.
Nếu nguồn vốn không đi cùng năng lực quản trị và khả năng tổ chức sản xuất hiệu quả, việc mở rộng đầu tư chưa chắc tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.
 |
| Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Khởi nghiệp kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam. Ảnh: NVCC. |
Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cũng cần được nhìn nhận theo hướng thực chất hơn, thay vì chỉ dừng ở việc đáp ứng quy định hoặc hoàn thành các mục tiêu hình thức. Việc ứng dụng công nghệ số, tiết kiệm năng lượng, giảm thất thoát, nâng cao chất lượng và tăng khả năng truy xuất có thể trực tiếp cải thiện hiệu quả vận hành của doanh nghiệp.
Bên cạnh nỗ lực nội tại, bà Thư cho rằng doanh nghiệp cần tăng cường liên kết theo cụm ngành, cùng chia sẻ hạ tầng thử nghiệm, nguồn nguyên liệu và những nguồn lực cần thiết. Cách tiếp cận này có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng lực sản xuất và tạo sức cạnh tranh tốt hơn trên thị trường quốc tế.
Đưa công nghệ ra khỏi phòng thí nghiệm
Nếu năng lực hấp thụ công nghệ là điều kiện để doanh nghiệp nâng sức cạnh tranh, thì khả năng đưa công nghệ từ nghiên cứu ra thị trường lại là một mắt xích quan trọng để hình thành những lĩnh vực kinh doanh mới.
Tiến sĩ Lê Thu Trang, Giảng viên ngành Khởi nghiệp kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng đòn bẩy quyết định đối với doanh nghiệp trong giai đoạn 2026-2030 không đơn thuần là bổ sung ưu đãi cho họ, mà phải kết nối được ba khâu: nghiên cứu, thử nghiệm và thị trường.
Trên thực tế, một công nghệ có tiềm năng vẫn có thể dừng lại trong phòng thí nghiệm nếu thiếu vốn để hoàn thiện nguyên mẫu, thiếu cơ sở kiểm định hoặc không tìm được khách hàng đầu tiên. Khi đó, khoảng cách từ một ý tưởng khả thi đến một sản phẩm có thể thương mại hóa trở thành rào cản lớn đối với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Theo bà Trang, Việt Nam đã có những nền tảng chính sách quan trọng, trong đó có Nghị quyết 68-NQ/TW, Nghị quyết 198/2025/QH15, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng khung pháp lý cho quỹ đầu tư mạo hiểm. Thách thức tiếp theo là tổ chức thực thi theo hướng liên thông, có trách nhiệm và đo lường được kết quả.
Đòn bẩy quyết định với doanh nghiệp trong giai đoạn 2026-2030 không đơn thuần là bổ sung ưu đãi cho họ, mà phải kết nối được ba khâu: nghiên cứu, thử nghiệm và thị trường
Tiến sĩ Lê Thu Trang, Đại học RMIT Việt Nam
Bà đề xuất ba nhóm giải pháp nhằm giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi bước vào những lĩnh vực mới như kinh tế xanh, chuyển đổi số và công nghệ cao.
Thứ nhất, cần xây dựng môi trường thể chế có tính dự báo. Doanh nghiệp có thể chấp nhận rủi ro kỹ thuật khi đầu tư vào công nghệ mới, nhưng sẽ khó đưa ra quyết định dài hạn nếu không biết quy trình cấp phép kéo dài bao lâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm hoặc điều kiện thử nghiệm được xác định ra sao.
Vì vậy, cần công khai đầu mối phối hợp liên ngành, thời hạn ra quyết định và các điều kiện thử nghiệm. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cũng cần quy định rõ giới hạn an toàn, nghĩa vụ báo cáo và cách xử lý những trường hợp thất bại đã được dự liệu.
Theo bà Trang, bảo vệ hoạt động thử nghiệm có trách nhiệm không đồng nghĩa với việc miễn trừ trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm.
Thứ hai, nguồn vốn phát triển công nghệ cần gắn với quá trình kiểm chứng và thương mại hóa. Thay vì chỉ tập trung vào giải ngân, hỗ trợ nên được phân bổ cạnh tranh theo từng cột mốc, từ chứng minh tính khả thi, hoàn thiện nguyên mẫu đến thử nghiệm trong điều kiện thực tế. Việc tiếp tục cấp vốn cần dựa trên đánh giá độc lập về kết quả đạt được.
 |
| Tiến sĩ Lê Thu Trang, Giảng viên ngành Khởi nghiệp kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam. Ảnh: NVCC. |
Cùng với đó, cần thúc đẩy hợp đồng nghiên cứu giữa trường đại học và doanh nghiệp, xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích từ sáng chế, phát triển phòng thử nghiệm, dây chuyền thí điểm và các dịch vụ đo lường, kiểm định, chứng nhận dùng chung.
Đây là những mắt xích có ý nghĩa đặc biệt đối với các công nghệ xanh và sản phẩm số, bởi doanh nghiệp không chỉ cần chứng minh công nghệ hoạt động, mà còn phải bảo đảm chất lượng và độ tin cậy trước khi tiếp cận thị trường.
Tạo thị trường để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo
Trong ba nhóm giải pháp, Tiến sĩ Lê Thu Trang nhấn mạnh vai trò của giải pháp thứ ba, cũng là quan trọng nhất, là việc tạo ra thị trường ban đầu cho công nghệ mới, đặc biệt thông qua các chương trình đặt hàng giải quyết bài toán thực tế của khu vực công.
Theo đó, cơ quan Nhà nước có thể xác định những vấn đề cần giải quyết, chẳng hạn giảm tiêu thụ năng lượng tại các công trình công hoặc nâng cao hiệu quả xử lý nước thải. Trên cơ sở mục tiêu, giới hạn chi phí và tiêu chuẩn an toàn được công bố rõ ràng, các doanh nghiệp có thể cạnh tranh để đề xuất giải pháp, thử nghiệm ở quy mô nhỏ và được đánh giá độc lập trước khi xem xét mở rộng mua sắm theo quy định pháp luật.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp có cơ hội kiểm chứng công nghệ trong môi trường thực tế, đồng thời tạo điều kiện để những giải pháp hiệu quả tìm được khách hàng đầu tiên. Thay vì lựa chọn trước một doanh nghiệp hay công nghệ cụ thể, Nhà nước có thể thiết lập bài toán và tiêu chí đánh giá, để kết quả thực tế quyết định khả năng được triển khai rộng hơn.
Theo bà Trang, hiệu quả chính sách vì thế không nên chỉ được đo bằng số tiền đã giải ngân hay số dự án được hỗ trợ. Những thước đo quan trọng hơn là công nghệ có tìm được khách hàng hay không, vốn tư nhân có tiếp tục được huy động hay không, và lợi ích kinh tế, môi trường có thể được kiểm chứng đến đâu.
“Chính sách tốt không loại bỏ rủi ro, mà giúp chia sẻ và quản trị rủi ro để sáng tạo có cơ hội thành công”, Tiến sĩ Lê Thu Trang nhấn mạnh.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
