 |
| Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Việt Linh. |
Sáng 10/4, trong khuôn khổ kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, ông Hoàng Minh Sơn, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, đã có nhiều ý kiến đóng góp đối với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030, đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của nguồn nhân lực chất lượng cao trong tiến trình phát triển đất nước.
Yếu tố con người đóng vai trò quyết định
Đại diện Bộ GD&ĐT chỉ ra mặc dù kinh tế - xã hội đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong thời gian qua, Việt Nam vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và năng suất lao động chưa có sự bứt phá tương xứng với tiềm năng.
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính của tăng trưởng, yếu tố con người càng đóng vai trò quyết định.
“Suy cho cùng, phát triển khoa học công nghệ được hay không phụ thuộc vào nhân tài. Nếu không có con người tốt thì dù đầu tư nhiều tiền vào hạ tầng hay phòng thí nghiệm cũng khó mang lại hiệu quả và giá trị thực tiễn", ông Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.
 |
| Sinh viên kỹ thuật tại trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm. |
Từ quan điểm trên, vị bộ trưởng đề xuất nguồn nhân lực khoa học công nghệ có thể được phát triển từ hai hướng chính.
Thứ nhất là thu hút các chuyên gia, nhà khoa học từ nước ngoài, đặc biệt là đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài. Đây là nguồn lực dồi dào, được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm làm việc trong các môi trường nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới. Trong bối cảnh xu hướng dịch chuyển nhân lực toàn cầu, Việt Nam có cơ hội lớn để thu hút lực lượng này quay trở về đóng góp cho sự phát triển đất nước.
Ông đề nghị nội dung thu hút nhân tài cần được thể hiện rõ nét hơn trong các nghị quyết của Quốc hội về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn tới, nhằm tạo cơ sở pháp lý và định hướng chiến lược cho việc triển khai các chính sách cụ thể.
Nguồn nhân lực thứ hai mang tính bền vững chính là đào tạo và phát triển trong nước. Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong việc vừa nghiên cứu, vừa đào tạo nguồn nhân lực kế cận.
Bộ GD&ĐT đã tham mưu xây dựng đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ các ngành công nghệ cao, bao gồm công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và các lĩnh vực khoa học cơ bản. Những lĩnh vực này không chỉ phục vụ ngành công nghiệp mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với nông nghiệp, thủy sản và nhiều ngành kinh tế khác.
Đáng chú ý, một nghị định về chính sách học bổng dành cho sinh viên và nghiên cứu sinh theo học các ngành công nghệ cao đã được hoàn tất và đang trình Chính phủ phê duyệt.
Theo ông Hoàng Minh Sơn, đây là chính sách mang tính đột phá, giúp thu hút học sinh giỏi theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học và hình thành đội ngũ tiến sĩ, nhà khoa học làm việc toàn thời gian, đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ và nhu cầu của các tập đoàn lớn đầu tư vào Việt Nam.
Ngoài nhân lực trình độ cao, Bộ trưởng cũng đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của lực lượng lao động có kỹ năng nghề. Hiện nay, tỷ lệ lao động được đào tạo bài bản còn thấp, trong khi sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nhanh chóng cơ cấu việc làm. Do đó, việc đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng nghề cho người lao động được xem là giải pháp đột phá để tăng năng suất lao động và thu hút đầu tư.
Ông kiến nghị cần bổ sung nội dung đầu tư phát triển nhân lực vào định hướng đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Theo đó, ngân sách nhà nước không chỉ tập trung vào hạ tầng giao thông hay khoa học công nghệ mà còn phải ưu tiên đầu tư cho các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Đây là điều kiện tiên quyết để hình thành hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và hướng tới mức tăng trưởng hai con số.
Vai trò của giáo dục phổ thông
Bên cạnh việc phát triển nhân lực trình độ cao và kỹ năng nghề, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặc biệt nhấn mạnh vai trò nền tảng của giáo dục phổ thông. Theo ông, để có được nguồn nhân lực chất lượng cao ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, “gốc rễ” phải bắt đầu từ giáo dục phổ thông.
“Chúng ta muốn có nhân lực chất lượng cao ở đại học và giáo dục nghề nghiệp thì gốc vẫn phải từ bậc phổ thông", bộ trưởng nêu quan điểm, đồng thời cho rằng đây không chỉ là vấn đề xã hội hay đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục, mà còn là yếu tố quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.
 |
| Học sinh tiểu học tại TP.HCM tìm hiểu về robot. Ảnh: Khương Nguyễn. |
Trích dẫn các nghiên cứu và thống kê quốc tế, ông Hoàng Minh Sơn cho biết số năm đi học trung bình của người dân có mối quan hệ chặt chẽ với tăng trưởng kinh tế.
Nếu số năm đi học trung bình của người dân tăng thêm một năm, GDP có thể tăng từ 3% đến 6%, trong khi thu nhập cá nhân có thể tăng 8-10%. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân Việt Nam hoàn thành giáo dục phổ thông vẫn còn thấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng giáo dục ở bậc học này.
Do đó, việc phổ cập giáo dục THPT và các chương trình tương đương như trung học nghề cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới. Các nghị quyết về đầu tư công cần xác định rõ trách nhiệm của trung ương và địa phương trong việc bảo đảm đủ trường lớp và đội ngũ giáo viên, tạo điều kiện để mọi người dân có nhu cầu học tập đều được đến trường.
Mặc dù Chính phủ đã đầu tư xây dựng 229 trường phổ thông liên cấp nội trú tại các tỉnh biên giới, song tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM và các khu công nghiệp, tình trạng thiếu trường lớp vẫn diễn ra. Điều này không chỉ gây áp lực cho hệ thống giáo dục mà còn dẫn đến sự lãng phí nguồn lực con người khi nhiều học sinh không có điều kiện học tập đầy đủ.
Bộ trưởng nhấn mạnh rằng đầu tư cho giáo dục cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho phát triển, thay vì chỉ là chính sách an sinh xã hội. Khi cơ sở vật chất được bảo đảm, hệ thống giáo dục sẽ có điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.
Ngoài việc bảo đảm đủ trường lớp, ông Hoàng Minh Sơn cũng đề cập đến nhu cầu phát triển các phòng học chức năng như phòng STEM, khu thể thao, nghệ thuật và các không gian giáo dục toàn diện. Tuy nhiên, trong giai đoạn trước mắt, ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo đảm đủ phòng học và đội ngũ giáo viên, tạo tiền đề cho những bước phát triển tiếp theo.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
