Bổ nhiệm Lãnh tụ Tối cao mới chưa phải rắc rối lớn nhất của Iran

Việc bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao mới của Iran, kế nhiệm người cha bị ám sát Ali Khamenei, được xem là chiến thắng mang tính biểu tượng và thực tế cho phe bảo thủ, trong bối cảnh chính quyền đang đối mặt với những thách thức chưa từng có.

Tuy nhiên, quyết định này cũng làm dấy lên câu hỏi về việc nguyên tắc “cha truyền con nối” có phù hợp với hệ tư tưởng cách mạng được hình thành năm 1979 hay không, một hệ tư tưởng vốn không hề hình dung vị trí lãnh tụ tối cao sẽ được truyền từ cha sang con, theo Guardian.

Tranh cãi "cha truyền con nối"

Ông Mojtaba Khamenei được xem là ứng viên được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hậu thuẫn. Chỉ vài giờ sau khi được công bố chính thức, đoạn video cũ cho thấy ông khi mới 17 tuổi đang ở tiền tuyến trong cuộc chiến Iran-Iraq đã được phát lại.

Kết quả này cũng đánh dấu thêm một thất bại đối với phe cải cách - những người cho rằng trong bối cảnh chiến tranh, việc lựa chọn lãnh tụ mới nên được trì hoãn ít nhất cho đến khi Hội đồng Chuyên gia, hội đồng giáo sĩ gồm 88 thành viên có quyền bầu lãnh tụ tối cao, có thể họp trực tiếp.

Ông Hassan Rouhani, cựu tổng thống theo đường lối cải cách, đặt câu hỏi liệu việc tổ chức bầu cử lúc này có làm phân tán sự tập trung khi điều cần thiết nhất là duy trì đoàn kết quốc gia. Ông nói mọi thông báo “nên được đưa ra vào thời điểm thích hợp, không làm ảnh hưởng đến sự tập trung của công chúng vào nhiệm vụ phòng vệ thiêng liêng”.

Tuy nhiên, những người ủng hộ ông Mojtaba Khamenei cho rằng hội đồng không nhất thiết phải họp trực tiếp để bỏ phiếu, do nguy cơ an ninh. Thay vào đó, ban thư ký có thể tuyên bố rằng đã đạt được sự đồng thuận.

“Cái tên Khamenei sẽ tiếp tục”, Hosseinali Eshkevari, thành viên hội đồng phụ trách bầu lãnh đạo mới, nói trước khi kết quả được công bố chính thức.

Cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Ảnh: Reuters.

Ông Mojtaba Khamenei nhiều khả năng sẽ bị ông Donald Trump phản đối, khi tổng thống Mỹ từng gọi ông là “không thể chấp nhận”. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng khẳng định muốn đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn lãnh tụ mới của Iran, trong khi Israel từng đe dọa sẽ tiêu diệt người kế nhiệm và cả những người đã chọn ông.

Một số lực lượng trong Iran cho rằng việc trao quyền lực thời chiến cho một nhân vật còn ít kinh nghiệm có thể gây xáo trộn. Họ tin rằng nỗ lực phòng thủ nên do lực lượng vũ trang và Ali Larijani, thư ký giàu kinh nghiệm của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đảm nhiệm.

Mojtaba Khamenei, từng là phó chánh văn phòng của cha mình, hiểu rõ hoạt động bên trong của Văn phòng Lãnh tụ Tối cao và đang được giới thiệu như phiên bản trẻ hóa của ông.

Áp lực từ các nước Vùng Vịnh

Trong thời gian chuyển tiếp, Iran được điều hành bởi hội đồng lãnh đạo ba bên tạm thời, bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian.

Hôm 7/3, ông Pezeshkian đã cố gắng cải thiện quan hệ với các quốc gia Vùng Vịnh khi xin lỗi họ về các cuộc tấn công của Iran nhằm vào lãnh thổ của họ. Ông nói các cuộc tấn công sẽ chấm dứt nếu các nước Vùng Vịnh không cho phép lãnh thổ của mình được dùng làm bàn đạp tấn công Iran.

Tuyên bố của ông Pezeshkian được đưa ra sau nỗ lực hòa giải của Nga và người ta kỳ vọng ít nhất hai quốc gia Vùng Vịnh sẽ phản hồi tích cực.

Tuy nhiên, sự phản đối trong nước cùng các cuộc tấn công tiếp diễn đã khiến điều đó không xảy ra. Trong khi đó, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng động thái của ông Pezeshkian là “sự đầu hàng nhục nhã”, càng làm suy yếu vị thế của ông.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bảo vệ lời xin lỗi này, nói rằng trong văn hóa Iran, xin lỗi là dấu hiệu của phẩm giá và sức mạnh.

Tuyên bố của Tổng thống Pezeshkian cũng ngay lập tức bị quân đội Iran bác bỏ, vì họ coi các căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh là mục tiêu hợp pháp trong cuộc chiến tự vệ mang tính sống còn. Cho đến nay, 10.000 tòa nhà dân sự đã bị hư hại bên trong Iran.

Quân đội cũng không hài lòng với tuyên bố của ông Pezeshkian rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã tự ý khai hỏa.

Khách sạn biểu tượng Dubai Burj Al Arab vẫn đứng vững sau loạt tấn công tên lửa ngày 1/3. Ảnh: Reuters.

Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, ông Larijani làm rõ lập trường của Iran: “Chúng tôi đã nói với các nước láng giềng và xin nhắc lại: nếu lãnh thổ của các bạn được dùng làm căn cứ cho Mỹ tấn công Iran, thì chúng tôi có quyền đáp trả các căn cứ đó”.

Ông cũng gây sức ép buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải cân nhắc vai trò của các căn cứ quân sự Mỹ nếu họ tin rằng Israel là nguồn gốc chính gây bất ổn trong khu vực và Mỹ là nhà bảo trợ lớn nhất của Israel.

“Không hợp lý khi một quốc gia tuyên bố hữu nghị với chúng tôi, nhưng đồng thời căn cứ của họ lại nằm trong tay kẻ thù để tấn công Iran. Các nước trong khu vực phải tự ngăn Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ chống lại Iran, nếu không, chúng tôi sẽ làm điều đó", ông nói.

Ông cũng cho rằng uy tín của Mỹ trong khu vực đã suy giảm và các quốc gia này hiểu rằng Washington không còn đủ khả năng bảo đảm an ninh cho họ.

Nguồn tin quân sự cho biết Iran có thể mở rộng phạm vi tấn công vào tài sản của Mỹ ở vùng Vịnh để đáp trả việc Mỹ tấn công các nhà máy lọc dầu và kho nhiên liệu của nước này. Iran đã giảm mức tiêu thụ xăng tối đa mỗi ngày, nhưng khẳng định nguồn cung vẫn ổn định. Các quan chức Iran cũng không phủ nhận việc nhận hỗ trợ tình báo từ Nga.

Các nhà ngoại giao phương Tây cho biết họ không thấy dấu hiệu suy giảm trong khả năng Iran tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa. Họ cũng cảnh báo việc Mỹ tăng cường lực lượng quân sự trong khu vực cho thấy Washington chưa có ý định sớm tuyên bố chiến thắng đơn phương.

Trong cuộc phỏng vấn, ông Larijani tỏ ra tự tin rằng xã hội Iran chưa quay lưng với chính phủ và kế hoạch của ông Trump nhằm chia cắt đất nước thành các vùng sắc tộc, bao gồm cả người Kurd, sẽ bị người Iran bác bỏ.

Nhiều nước Vùng Vịnh cáo buộc Iran tấn công cơ sở hạ tầng, trong khi khu vực tìm cách tránh bị cuốn sâu hơn vào xung đột với Israel. Ảnh: Reuters.

Dù ngày càng tức giận vì Iran nhắm phần lớn cuộc tấn công vào các nước Vùng Vịnh, phần lớn các nước trong khu vực vẫn chưa ủng hộ một cuộc phản công vào Tehran, điều mà sẽ khiến họ đứng về phía Mỹ và Israel.

Iran thừa nhận 60% tên lửa và máy bay không người lái của họ được phóng về phía các nước Vùng Vịnh, so với 40% nhắm vào Israel. Ngoại trưởng các nước Liên đoàn Arab đã họp hôm 8/3 để thảo luận các lựa chọn.

Một nhà ngoại giao phương Tây nói: “Sự kiên nhẫn của các nước Vùng Vịnh đang cạn dần. Hình ảnh nền kinh tế hấp dẫn và ổn định của họ đang bị tổn hại”.

Oman nói với các nước láng giềng rằng đề xuất của Iran về chương trình hạt nhân là nghiêm túc trong các cuộc đàm phán trước khi bị gián đoạn bởi cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai có thể phải rộng hơn, bao gồm cả cơ chế hợp tác giữa Iran và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất mô tả các cuộc tấn công của Iran là tàn bạo và vô cớ, cho biết hơn 1.400 tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái đã nhắm vào cơ sở hạ tầng của họ.

Theo tuyên bố của UAE: “Những cuộc tấn công này là sự vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc, xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của UAE, đồng thời đe dọa trực tiếp đến an ninh và ổn định của quốc gia".

Một số nhà ngoại giao Arab, dù có nhiều dè dặt về vai trò của Iran trong khu vực, vẫn cho rằng nguy cơ lớn hơn là Israel sẽ trở nên mạnh hơn sau cuộc chiến này.

Cựu Tổng thư ký Liên đoàn Arab, Amr Moussa, nhận định: “Cuộc tấn công đang nhằm vào Iran không chỉ là một cuộc phiêu lưu của Israel - nơi Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã kéo Mỹ vào - mà là một bước đi chiến lược đã được Washington tính toán, sử dụng Tel Aviv như đối tác khu vực nhằm tái định hình Trung Đông, bao gồm cả thế giới Arab, theo một trật tự địa chính trị mới mà Israel đang cố gắng dẫn dắt".

Bộ não quân sự vạch đường cho đòn đánh Iran Eyal Zamir - Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel - được xem là kiến trúc sư chiến lược đứng sau kế hoạch tấn công Iran trong chiến dịch chung với Mỹ. 19:29 6/3/2026